خروج نیروهای شوروی سابق از افغانستان؛‌ چهره‌های تاثیرگذار

روز یکشنبه ۲۶ دلو، چهل‌وهشتمین سالگرد خروج نیروهای شوروی از افغانستان است؛‌ روزی که در افغانستان زمان جمهوری سالگرد‌ «پیروزی جهاد» خوانده می‌شد و تعطیل عمومی بود. حکومت طالبان هم این روز را تعطیل عمومی اعلام کرده است.

در این مطلب، چهره‌های تاثیرگذار درگیر در تحولات منتهی به خروج نیروهای شوروی سابق از افغانستان معرفی شده‌‍‌‌‌اند.

میخائیل گورباچف

میخائیل گورباچف در سال ۱۹۸۵ قدرت را به دست گرفت و تا زمان فروپاشی شوروی، رهبر این کشور بود. آقای گورباچف از همان آغاز ورود به کاخ کرملین، بر پایان جنگ افغانستان و خروج نیروهایش از این کشور تاکید داشت. او بحران افغانستان را «زخم تازه» لقب داده بود.

آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی در سن ۹۱ سالگی در ۸ سنبله ۱۴۰۱درگذشت.

شفاخانه محل درگذشت آقای گورباچف گفته بود که او از ناراحتی ریه و چند بیماری مزمن دیگر رنج می‌برد.

نجیب‌الله

داکتر نجیب‌الله،‌ رئیس پیشین خدمات امنیت دولتی افغانستان (خاد)، در سپتامبر ۱۹۸۵،‌ یک سال پس از به قدرت رسیدن گورباچف،‌ رئیس شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق و جانشین ببرک کارمل در مقام ریاست جمهوری شد.

گزینش او، خواست مسکو و در راستای سیاست‌های جدید کرملین درباره افغانستان بود. خروج نیروهای شوروی از افغانستان در زمان حکومت نجیب‌الله انجام شد و او بارها در سخنرانی‌هایش تاکید کرد که در راستای «مشی مصالحه ملی قوای شوروی را از افغانستان کشیدیم».

حکومت نجیب‌الله سه سال و سه ماه پس از خروج شوروی در مقابل حملات نیروهای مجاهدین دوام آورد، اما با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، حکومت تحت حمایت مسکو در کابل نیز سقوط کرد.

نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داد و در تمام مدتی که گروه‌های مجاهدین سرگرم جنگ با همدیگر بودند، ‌او در دفتر سازمان ملل متحد در کابل به سر می برد. طالبان در نخستین ساعت ورود به کابل در ۲۸ سپتامبر ۱۹۹۶ او را کشتند و پیکرش را به نمایش گذاشتند.

رونالد ریگان

چهلمین رئیس‌جمهوری امریکا، زمانی وارد کاخ سفید شد که یک سال از حضور شوروی در افغانستان می‌گذشت. در زمان او دولت امریکا میلیاردها دالر به گروه‌های مجاهدین افغان که در پاکستان مستقر بودند، کمک نظامی و مالی کرد.

او همزمان با کمک به گروه‌های مجاهدین،‌ به تلاش‌های دیپلماتیک برای وادار کردن شوروی به خروج از افغانستان هم ادامه داد.

رونالد ريگان، به تاریخ ۵ جون سال ۲۰۰۴ درگذشت. آقای ريگان که مدتها از بيماری «آلزايمر» رنج می برد هنگام مرگ ۹۳ سال داشت.

مجاهدین افغان

گروه‌های از پیکارجویان اسلام‌گرای مخالف شوروی که از نخستین ماه‌های پس از کودتای مارکسیستی در افغانستان به مبارزه برخاستند و به مرور زمان بر شمارشان اضافه شد. این پیکارجویان از حمایت تسلیحاتی و مالی گسترده‌ ایالات متحده امریکا و دیگر بازیگران بین‌المللی مخالف اشغال افغانستان برخوردار بودند.

تصور می‌شود در اوج قدرت مجاهدین،‌ شمار آنها به ۲۰۰ هزار نفر می‌رسیده که در قالب دو ائتلاف هفتگانه (مستقر در پاکستان) و هشتگانه (مستقر در ایران)‌ فعالیت می‌کردند.

محمد ضیاءالحق

حاکم نظامی پاکستان که در جولای ۱۹۷۷ با کودتای نظامی علیه ذوالفقار علی بوتو قدرت را به دست گرفت و در اندیشه اتمی کردن پاکستان و برقراری نظام اسلامی بود. بخش اعظم زمان زمامداری او بر پاکستان همزمان با جنگ در افغانستان بود.

جنرال ضیاء‌الحق نقش برجسته‌ای در جلب کمک برای گروه‌های مجاهدین و تجهیز آنها علیه شوروی داشت. او در اوت ۱۹۸۸ در سانحه هوایی کشته شد و رهبران مجاهدین افغان از او به عنوان «شهید جهاد افغانستان» تقدیر کردند. بسیاری در افغانستان معتقدند پاکستان تحت حاکمیت ژنرال ضیا، بیشترین استفاده اقتصادی و سیاسی را از جنگ افغانستان برد.

بنون سوان

بنون سوان، دیپلمات قبرسی و مشاور ارشد نماینده ویژه دبیرکل ملل متحد در امور افغانستان. نام او در افغانستان بیش از دیگر بازیگران بین‌المللی دخیل در موافقتنامه ژنو بر سر زبان‌ها بود.

در زمان ماموریت آقای سوان، موافقتنامه‌هایی میان افغانستان و پاکستان با نظارت شوروی و امریکا،‌ برای پایان جنگ در افغانستان امضاء شد.

آقای سوان در سال ۱۹۹۲،‌ زمانی که محمد نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داده بود، به کابل رفت تا زمینه خروج او از افغانستان را فراهم کند؛‌ اما بر اساس گزارش‌ها، شبه‌نظامیان وابسته به عبدالرشید دوستم مانع حرکت موتر حامل دکتر نجیب الله به سوی فرودگاه کابل شدند و او به دفتر سازمان ملل متحد بازگشت و چهار سال بعد به دست طالبان در آن دفتر کشته شد.

جنرال والنتین وارنیکوف

او از طراحان اصلی اشغال افغانستان بود و همچنین مسئول عملیات خروج ارتش سرخ از این کشور. جنرال وارنیکوف همچنین در کودتای ناکام علیه میخائیل گورباچف در سال ۱۹۹۱ دست داشت.

او در ۶ می ۲۰۰۹ در ماسکو درگذشت.

جنرال بوریس گروموف

او فرمانده وقت فرقه ۴۰ ارتش سرخ بود و پنج سال در افغانستان خدمت کرد. در زمان او نیروهای شوروی از افغانستان خارج شدند. جنرال گروموف همچنین آخرین نیروی شوروی بود که افغانستان را با پای پیاده ترک کرد.

او چند سال پیش در مصاحبه‌ای از حضور شوروی در افغانستان دفاع کرد و گفت ارتش سرخ شکست نخورد، بلکه به خواست خود و در توافق و با سربلندی افغانستان را ترک کرد.

چارلی ویلسون

عضو مجلس نمایندگان امریکا و از بازیگران اصلی عملیات تندباد (Operation Cyclone) که در آن ده‌ها میلیارد دالر کمک مالی و تسلیحاتی به گروه‌های مجاهدین در جنگ علیه شوروی انجام شد.

موشک‌های زمین به هوای استنگر نیز در نتیجه تلاشهای آقای ویلسون در اختیار مجاهدین افغان قرار داده شد.

بر اساس زندگی آقای ویلسن و نقشش در تجهیز مجاهدین افغان،‌ یک کتاب نوشته شده و یک فیلم ساخته شده است.

آقای ویلسن در فبروری ۲۰۱۰ سن ۶۷ سالگی در گذشت.