ملل متحد: ۹۳ درصد کودکان در افغانستان در پایان دوره ابتدایی مکتب، قادر به خواندن نیستند

سازمان‌های وابسته به ملل متحد می‌گویند که افغانستان در حال حاضر با «بحران گسترده یادگیری» روبه‌رو است و ۹۳ درصد کودکان در پایان دوره ابتدایی مکتب، مهارت لازم برای خواندن را ندارند؛ موضوعی که به گفته این نهادها، نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در زمینهٔ سوادآموزی و مهارت‌های حساب در سال‌های نخست آموزش در این کشور یک نیاز عاجل است.

صندوق حمایت از کودکان ملل متحد (یونیسف) و سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در اعلامیهٔ مشترکی، به مناسبت روز جهانی آموزش خواستار اقدام‌ها برای «حفاظت از حق آموزش» در افغانستان شدند.

این دو سازمان به محرومیت دختران بالاتر از صنف ششم از آموزش در این کشور که نزدیک به چهار سال است که دوام دارد، نیز اشاره کرده افزوده اند: «افغانستان تنها کشور در جهان است که در آن دختران و زنان به‌صورت کامل از آموزش بالاتر از صنف ششم و همچنین رفتن به دانشگاه ممنوع هستند.

پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، این گروه اعلام کرد که رفتن دانش‌آموزان دختر بالاتر از صنف ششم به مکتب تا «امر ثانی» ممنوع است. مقامات حکومت طالبان می‌گویند در تلاش اند زمینه آموزش زنان و دختران را بر اساس معیارهای «اسلامی و افغانی» فراهم کنند.

اما هنوز خبری از بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران و زنان نیست.

این تصمیم طالبان ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار دختر را از آموزش محروم کرده است.

به همین مناسبت، امروز وزارت معارف حکومت طالبان، بی‌آنکه به بازگشایی مکاتب به روی دختران اشاره کند، اعلام کرد که ۱۲ میلیون کودک در مکاتب و مدارس دینی مشغول آموزش اند. اما جزئیات بیشتر نداده است که چه تعداد در مکتب اند و چه تعداد در مدارس دینی.

پیامدهای ویرانگر ممنوعیت آموزش دختران

یونسکو و یونیسف در بیانیهٔ مشترک خود نگفته اند که چگونه به رقم ۹۳ درصد دست یافته‌اند، اما علت اینکه کودکان در افغانستان در پایان دورهٔ ابتدایی مکتب، مهارت لازم خواندن را کسب نمی‌کنند، ناشی از کمبود معلمان زن دانسته‌اند.

یافته‌های مقدماتی پژوهش‌هایی که ملل متحد در سال ۲۰۲۵ انجام داده نشان می‌دهد که دانش‌آموزان در مکاتبی که نسبت بیشتری از معلمان آن تحصیلات دانشگاهی دارند، عملکرد به مراتب بهتری دارند، به‌ویژه در یادگیری زبان.

«یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که آموزگاران زن دانش محتوایی قوی‌تر از خود نشان می‌دهند و [حضور آنان در مکتب] با نتایج بهتر یادگیری دانش‌آموزان همراه است، امری که اهمیت بیشتر کردن شمار زنان واجد شروط در نیروی کار آموزشی را برجسته می‌کند.»

ریچارد بنت گزارش‌گر ویژه ملل متحد در امور افغانستان از سوی خود گفته است که محرومیت میلیون‌ها دختر از آموزش نه تنها بر زندگی خودشان تأثیر منفی می‌گذارد بلکه تأثیر ناگوار بر آینده افغانستان نیز خواهد گذاشت.

به اساس آنچه بی‌بی‌سی در صحبت با شماری از زنان افغان دریافته، پیامدهای ویرانگر ممنوعیت آموزش دختران در حال آشکار شدن است، به‌ویژه در نقاط دوردست افغانستان و در بخش صحت.

دسترسی زنان به کارکنان صحی زن محدود شده است. امری که در صورت تداوم می‌تواند به فاجعه انسانی منجر شود.

از جمله، زنان در روستاهای بدخشان به سبب کمبود کارکنان صحی مجبور می‌شوند برای زایمان و دسترسی به خدمات صحی به آن‌سوی مرز به تاجیکستان سفر کنند.

فاطمه عرفانی مادری است که پس از مشاهده کمبود کارکنان صحی زن در روستایش، دخترش را به کابل فرستاد تا قابلگی بیاموزد.

اما او می‌گوید دخترش نتوانست به تحصیلات خود ادامه دهد. او دختر دیگری نیز دارد که صنف نهم مکتب بود وقتی طالبان در افغانستان قدرت را به دست گرفتند و از آموزش محروم شد.

«اگر روزی وزیر معارف شوم...»

یونسکو امسال روز جهانی آموزش را با شعار «قدرت جوانان در ساختن آموزش» گرامی می‌دارد.

این سازمان از همه جوانان خواسته تا به یک پرسش مهم فکر کنند؛ اگر برای یک روز وزیر معارف کشورشان می‌بودند، نخستین تغییری که می‌آوردند چه می‌بود؟

شماری از مخاطبان بی‌بی‌سی به این پرسش پاسخ داده‌اند.

یک زن گفت که اولین اقدامش بازگشایی مکتب‌ها به روی دختران خواهد بود.

در حالیکه یک مخاطب دیگر می‌گوید: «اگر برای یک روز وزیر معارف شود، فاصله میان مکتب و مدرسه دینی را از بین می‌برد، مضامین دینی و عصری را در یک نصاب جمع می‌کرد.»

برنامه اصلی یونسکو برای روز جهانی آموزش، روز گذشته ۲۳ جنوری در مقر این سازمان در پاریس برگزار شد.

یونسکو می‌گوید در حال حاضر ۲۵۰ میلیون کودک و نوجوان در سراسر جهان به مکتب نمی‌روند و ۷۶۳ میلیون نفر بالغ بی‌سواد اند.

برآورد می‌شود که در افغانستان ۱۲ میلیون نفر بالاتر از ۱۵ سال توانانی خواندن و نوشتن ندارند که بیش از ۷ میلیون‌شان زنان هستند.

یونسکو این وضعیت را نقض حق آموزش و غیر قابل قبول خوانده است و تاکید می‌کند که اکنون زمان تغییر در نظام آموزشی فرا رسیده است.

آموزش آنلاین راه بدیل اما پرچالش

پس از چهار سال محرومیت دختران نوجوان از آموزش، نهادهای حامی آموزش و شماری رسانه‌ها تلاش کردند تا زمینه آموزش را برای دخترانی که از رفتن به مکتب منع شده‌اند از طریق آنلاین فراهم کنند.

با آنکه دختران زیادی از راه آموزش آنلاین توانستند به تعلیم خود ادامه دهند، اما این روش پرچالش بوده است.

یکی از دختران بازمانده از مکتب به بی‌بی‌سی گفت که با پیگیری کورس‌های آنلاین توانسته برای سه سال درس‌های انگلیسی و کمپبوتر فرا گیرد و مهارت‌هایی در بازاریابی دیجیتال کسب کند. اما عدم دسترسی به گوشی‌های هوشمند، کمبود دستگاه‌های کمپیوتر، نداشتن دسترسی به انترنت و قطعی برق، آموزش از این طریق را برایش چالش‌‌آفرین کرده است.

مورد دیگری که دانش‌آموزان را از اشتراک در صنف‌های آنلاین باز می‌دارد، وضعیت اقتصادی ضعیف مردم افغانستان است.

دانش‌آموزان می‌گویند که برای فعال‌کردن بسته‌های انترنت به پول نیاز دارند و تهیه آن با درنظرداشت وضعیت اقتصادی خانواده‌های شان دشوار است.

همزمان یونسکو و برخی نهادهای خیریه حامی آموزش به رسانه‌ها کمک می‌کنند تا برنامه‌های آموزشی را به کودکانی فراهم کنند که از آموزش بازمانده اند.

بی‌بی‌سی نیز برنامه آموزشی درس را راه انداخت تا به کودکان بازمانده از آموزش به ویژه دختران ۱۱ تا ۱۶ ساله، محتویات آموزشی پخش کند.

با این‌حال ملل متحد با اشاره به اهمیت آموزش آنلاین گفته است که آموزش آنلاین و آموزش از طریق رسانه‌ها نمی‌تواند بدیلی برای تعلیم در مکاتب شود.