آزادی اموال تاجران افغان‌ در پاکستان؛ محموله‌ها باید به کشور سوم منتقل شوند

سه‌ماه پس از جنجال‌های سیاسی میان حکومت طالبان و پاکستان و مسدود شدن مسیرهای تجاری میان دو کشور از سوی اسلام‌آباد، مقام‌های پاکستانی اجازه خارج کردن اموال‌ تاجران افغان را از بنادر این کشور صادر کرده‌اند.

اتاق تجارت و صنایع افغانستان گفته است که حدود «۱۵ هزار کانتینر و محموله» متعلق به تاجران افغان قرار نیست از طریق پاکستان وارد افغانستان شوند، بلکه باید از بنادر این کشور خارج و زمینه صدور دوباره آنها به این کشور فراهم شود.

برخی تاجران به بی‌بی‌سی گفته‌اند که مصارف مختلف در بندر کراچی به شمول «جریمه‌های معطلی» شاید سبب شود که برخی اموال در همانجا رها شوند اما در تلاش پیدا کردن راه‌های جایگزین برای انتقال اموال قیمتی‌تر - از جمله بوره، برنج و چای - به افغانستان هستند.

برخی اموال نیز از خود پاکستان تهیه شده که به گفته تاجران، شرکت‌هایی که از آنها خریداری شده، حاضر به پس گرفتن اموال خود نیستند.

گزینه‌های ممکن کدام‌اند؟

مسیر تفتان: اتاق صنایع و تجارت افغانستان به بی‌بی‌سی گفته است که در حال حاضر گذرگاه زمینی تفتان-میرجاوه که پاکستان را به ایران وصل می‌کند، بهترین مسیر است تا اموال تاجران افغان ابتدا به ایران و از آنجا به افغانستان صادر شود. خان‌جان الکوزی معاون این اتاق می‌گوید که با وجود درخواست تاجران از حکومت پاکستان، تا حال با استفاده از این مسیر موافقت نشده است.

مسیر چابهار: انتقال اموال از بندر کراچی پاکستان به بندر چابهار ایران گزینه بعدی است. برای این کار نیاز به کرایه کشتی‌ها و انتقال اموال است. آقای الکوزی می‌گوید که این روند طولانی است چون سه تا شش ماه را در بر خواهد گرفت و مصارف انتقال، بارگیری و تخلیه هزینه اضافی زیادی را به تاجران افغان تحمیل خواهد کرد.

انتقال اموال به کشورهایی که از آنها اجناس خریداری شده: گزینه سوم پس فرستادن اموال تجاری به کشورهایی است که اموال از آنجا خریداری و برای ترانزیت به افغانستان، به پاکستان منتقل شده است. گفته شده پس از انتقال کالاها به کشور مبدأ، تمهیدات ارسال آنها به افغاستان سنجیده خواهد شد. تاجران افغان می‌گویند که این گزینه هم هزینه زیادی دارد اما شاید مجبور شوند برای اجناسی که بهای بیشتری دارند، این کار را انجام دهند.

اجازه انتقال بهتر از «بی‌سرنوشتی» است

یک تاجر افغان در صحبت با بی‌بی‌سی از اجازه خروج اموال ترانزیتی تاجران افغان از پاکستان استقبال کرده است. او که نخواست نامش ذکر شود گفت: «با توجه به هزینه‌های اضافی در بندر کراچی، این اقدام بهتر از بی‌سرنوشتی است. هر چند انتقال اموال به یک بندر دیگر و سپس انتقال آنها به افغانستان هزینه زیادی دارد اما حداقل اموال بدست‌مان خواهد رسید.»

به گفته او در طول سه ماه گذشته حدود ۳۰۰ میلیون دالر به بخش خصوصی افغانستان زیان وارد شده است و با توجه به هزینه‌ و جریمه‌های اضافی در بندر به دلیل معطلی اموال، با گذشت هر روز حدود ۲ میلیون دالر به این ضرر افزوده می‌شود.

به گفته این تاجر افغان، در دیدار با مقامات طالبان به آنها گفته شده است که برای باز شدن مسیر تجارت و ترانزیت از طریق پاکستان، این‌کشور باید شرایطی را که از سوی طرف افغان تعیین می‌شود، بپذیرد. ارائه یک تضمین بین‌المللی که دیگر مسائل سیاسی سبب توقف تجارت نمی‌شود و همچنین پرداخت تاوانی که ظرف این سه ماه به تاجران افغان وارد شده است از مواردی هستند که مقامات طالبان در دیدار با تاجران ذکر کرده‌اند.

هزاران کانتینر تاجران پاکستانی نیز در سمت افغانستان متوقف مانده و اجازه عبور از مرز را ندارند. وزارت صنایع و تجارت حکومت طالبان به تماس‌های مکرر بی‌بی‌سی در مورد چگونگی برخورد با اموال تاجران پاکستانی پاسخ نداد.

پنج گذرگاه اصلی تجارتی میان افغانستان و پاکستان کدام‌اند؟

تورخم: مهم‌ترین و پرترددترین مرز میان دو کشور است که ولایت ننگرهار افغانستان را به ایالت خیبر پختونخوا پاکستان وصل می‌کند. این مسیر کوتاه‌ترین راه تجارتی میان پاکستان و افغانستان به کابل است.

سپین‌بولدک – چمن: دومین مسیر بزرگ تجارتی میان دو کشور است که ولایت قندهار را به ایالت بلوچستان پاکستان وصل می‌کند. این مسیر برای تجارت میوه تازه و خشک و همچنین دسترسی به بندر کراچی بسیار مناسب خوانده می‌شود.

غلام‌خان: این گذرگاه در ولایت خوست قرار دارد و سومین مسیر بزرگ تجارتی محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر اهمیت ترانزیتی این مسیر افزایش یافته است.

دند پتان: این گذرگاه در ولایت پکتیا واقع شده و ولسوالی دند پتان را به منطقه کُرم ایجنسی پاکستان متصل می‌کند. این گذرگاه عمدتا برای صادرات محصولات زراعتی و کالاهای محلی استفاده می‌شود.

انگور اده: این گذرگاه در ولایت پکتیکا قرار دارد و یکی از مسیرهای استراتژیک برای تجارت میان دو طرف و انتقال کالاها به مسیرهای جنوبی افغانستان است.

علاوه بر این پنج مرز اصلی، گذرگاه‌های دیگری مانند خرلاچی در پکتیا نیز برای تبادلات تجاری کوچک‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

حکومت طالبان بارها پاکستان را به سیاسی کردن روابط تجاری و ترانزیتی متهم کرده، اما پاکستان همواره تأکید کرده که گذرگاه‌های مرزی به دلایل امنیتی مسدود شده‌اند.

شکست چند دور مذاکرات سیاسی میان مقامات حکومت طالبان و پاکستان در دوحه، استانبول و ریاض، امیدها برای باز شدن مسیرهای تجارتی میان دو طرف را به یأس مبدل کرده است.

افغانستان اکنون در تجارت و ترانزیت روی مسیرهای شمالی و بندر چابهار ایران تمرکز دارد.