گروه‌های جهادی کشمیری در کنار پاکستان می‌ایستند یا حکومت طالبان؟

قاری محمد یعقوب شیخ، رهبر یک حزب تازه‌تأسیس در پاکستان به نام «مرکزی مسلم لیگ»، اخیراً سخنرانی‌ در حمایت از ارتش پاکستان منتشر کرد که در آن، به‌گونه‌ای هشدارآمیز، حکومت طالبان در افغانستان را مخاطب قرار داد:

«طالبان افغانستان باید اعلام کنند که از این پس حتی یک گلوله هم به سمت پاکستان شلیک نخواهد شد.»

او تأکید کرد که «ما علما و مشایخ، محکم در دفاع از پاکستان خواهیم ایستاد.»

خبرنگاران در اسلام‌آباد می‌گویند یعقوب شیخ و همراهانش در موقعیتی نیستند که بتوانند با ادبیات هشداردهنده سخن بگویند، زیرا خودشان در داخل پاکستان با محدودیت‌های گوناگونی روبه‌رو هستند.

محمد یعقوب شیخ در سال ۲۰۱۲ از سوی وزارت خزانه‌داری امریکا وارد فهرست تحریم‌های امریکا شد. دلیل این اقدام، فعالیت او در گروه‌های «لشکر طیبه» و «جماعت الدعوه» عنوان شد. او مدتی بعد، حزب سیاسی جدیدی به نام «مرکزی مسلم لیگ» را اعلام کرد. با اظهارات اخیرش، بار دیگر در رسانه‌ها بحث درباره ارتباطات سابق او با گروه‌های مسلح بالا گرفته است.

در دو دهه گذشته، نام لشکر طیبه در فهرست گروه‌های مسلحی مطرح بود که گفته می‌شد در بخش‌هایی از شرق افغانستان حضور و فعالیت داشته‌اند. محمد یاسین، یک عضو پیشین مسلح از ولایت کنر که در صفوف طالبان جنگیده بود، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت:

«ما آن‌ها را به نام لشکری‌ها می‌شناختیم. بعضی فرماندهان با آن‌ها همکاری داشتند و به‌صورت مستقل هم فعالیت می‌کردند.»

او افزود که گروه‌هایی به نام «جیش‌الهدی» و «جیش‌السلفیه» شمار محدودی نیرو در مناطق وانت وایگل نورستان و درهٔ پیچ کنر در اختیار داشتند. به گفتهٔ او، در سال ۲۰۱۵ برخی از این افراد به گروه موسوم به «دولت اسلامی» نیز پیوستند. بی‌بی‌سی امکان تأیید مستقل این ادعاها را ندارد.

ناظران می‌گویند افراد زیادی با پیشینهٔ «تفکر جهادی» مانند یعقوب شیخ هستند که ممکن است در منازعهٔ افغانستان و پاکستان از پاکستان حمایت کنند، اما نفوذ آن‌ها در داخل افغانستان چندان قوی نیست.

یکی از مقام‌های پیشین امنیت ملی حکومت سابق افغانستان که نخواست نامش در گزارش برده شود، به بی‌بی‌سی گفت:

«ما چندین بار افراد وابسته به لشکر طیبه را بازداشت کرده بودیم. آن‌ها در برخی مناطق، در کنار فرماندهان طالبان، علیه نیروهای خارجی و حکومت افغانستان می‌جنگیدند، اما تعداد و توان‌شان زیاد نبود.»

او افزود که این گروه‌ها ممکن است با دیگر گروه‌های مسلح در فعالیت‌های ضد طالبان همکاری کنند و از نفوذ خود استفاده نمایند، اما به‌صورت مستقیم نیروی تعیین‌کننده‌ای نخواهند بود.

لشکر طیبه تنها گروه فعال نیست؛ ناظران می‌گویند شماری دیگر از گروه‌های مسلح کشمیری نیز با مجاهدین پیشین افغانستان و حتی برخی رهبران طالبان ارتباط داشته‌اند.

این گروه‌ها کدام‌اند؟

لشکر طیبه

لشکر طیبه در سال ۱۹۹۰ تأسیس شد و یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های مسلح جهادی در منطقه است.

این گروه در بریتانیا، امریکا، استرالیا و سازمان ملل متحد به‌عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می‌شود. هدف اصلی آن پایان دادن به حاکمیت هند بر منطقه جامو و کشمیر است.

اگرچه دولت پاکستان در سال ۲۰۰۲ این گروه را ممنوع اعلام کرد، اما ناظران می‌گویند لشکر طیبه همچنان در پاکستان مستقر و فعال است. پاکستان متهم است که با وجود این ممنوعیت، اقدامات جدی برای مهار فعالیت‌های آن انجام نداده است.

هند این گروه را مسئول حملات مسلحانه مهم نه تنها در کشمیر بلکه در سراسر خاک خود می‌داند.

لشکر طیبه معمولاً مسئولیت حملات را به‌طور رسمی نمی‌پذیرد. برخی اعضای این گروه در حمله سال ۲۰۰۰ به «قلعه سرخ» دهلی نو متهم شدند؛ حمله‌ای که در آن سه نفر کشته شدند.

همچنین بر اساس گزارش‌های هندی و بین‌المللی، اعضای لشکر طیبه در حملات سال ۲۰۰۸ بمبئی نیز نقش داشتند؛ حملاتی که بیش از ۱۶۰ کشته برجای گذاشت و این شهر را برای سه روز فلج کرد.

این گروه به‌طور علنی جنگجویان خود را از هدف قرار دادن دولت پاکستان منع کرده است.

حزب المجاهدین

حزب المجاهدین که در سال ۱۹۸۹ تأسیس شد، زمانی بزرگ‌ترین گروه مسلح در کشمیر به شمار می‌رفت.

این گروه برای مدت طولانی با جماعت اسلامی پاکستان ارتباط داشت، اما نفوذش در سال‌های اخیر کاهش یافته است؛ به‌ویژه پس از کشته شدن برهان وانی در سال ۲۰۱۶ و جانشین او سبزار احمد بَت در سال ۲۰۱۷ در درگیری با نیروهای هندی.

«جیش محمد»

جیش محمد یک گروه سنی اسلام‌گرا مستقر در پاکستان است که در سال ۲۰۰۰ توسط مسعود اظهر تأسیس شد؛ پس از آن‌که او در ازای آزادی ۱۵۵ گروگان یک هواپیمای ربوده‌شدهٔ هندی از زندان آزاد شد. هرچند این گروه در سال ۲۰۰۲ در پاکستان ممنوع شد، اما همچنان در بخش‌هایی از پاکستان، هند و کشمیر تحت کنترل هند فعالیت می‌کند.

هدف اعلام‌شدهٔ این گروه، الحاق کشمیر به پاکستان است.

جیش محمد در گذشته از خروج نیروهای غربی از افغانستان نیز حمایت می‌کرد. این گروه در حملات مهمی از جمله حمله انتحاری به ساختمان مجلس ایالتی جامو و کشمیر در سال ۲۰۰۱ (با بیش از ۳۰ کشته) و حمله انتحاری پولواما در سال ۲۰۱۹ (با دست‌کم ۴۰ کشته از نیروهای شبه‌نظامی هند) نقش داشته است.

سازمان ملل، امریکا، بریتانیا، کانادا و چند کشور دیگر جیش محمد را سازمانی تروریستی می‌دانند.

تحلیلگران می‌گویند این گروه با لشکر طیبه و القاعده ارتباط عملیاتی دارد.

گروه «البدر»

گروه البدر در اوایل دهه ۱۹۹۰ به‌عنوان شاخه‌ای جداشده از حزب المجاهدین شکل گرفت و به‌دلیل جنگجویان باتجربه‌اش شناخته می‌شود.

به گفتهٔ یک فرمانده پیشین جهادی افغان، شماری از اعضای البدر در افغانستان با حزب اسلامی گلبدین حکمتیار همکاری داشتند و حتی برای مدتی مراکز آموزشی در داخل افغانستان ایجاد کرده بودند.

این گروه در دهه ۹۰ یک پایگاه بزرگ در نزدیکی خط دیورند در خوست داشت که بعدها تحت کنترل طالبان قرار گرفت. پس از جنگ‌های داخلی افغانستان، البدر مسئولیت برخی عملیات‌ها در کشمیر تحت کنترل هند را بر عهده گرفت.

پس از اختلافات شدید با جماعت اسلامی پاکستان، این گروه برای مدتی از صحنه عمومی کنار رفت، اما در فبروری ۲۰۲۰ بار دیگر با برگزاری تجمع‌هایی در خیبرپختونخوا ظاهر شد.

حرکت المجاهدین

حرکت المجاهدین یک گروه پان‌اسلامی است که رهبرانش زمانی زیر فرمان جلال‌الدین حقانی علیه شوروی جنگیده بودند. این گروه متهم است که در سال ۱۹۹۵ نخستین اقدام تروریستی بزرگ در کشمیر را انجام داده و پنج گردشگر غربی را به گروگان گرفته بود.

پس از آن‌که امریکا این گروه را تحریم کرد، نام خود را تغییر داد.

کارشناسان می‌گویند تندروی و اقدامات خودسرانهٔ این گروه باعث کاهش حمایت آن در نهادهای امنیتی پاکستان شد.

این گروه که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، نمایندهٔ القاعده در منازعه کشمیر به شمار می‌رود و به‌عنوان شاخه‌ای از القاعده در شبه‌قاره هند شناخته می‌شود. بنیان‌گذار آن، ذاکر موسی، فرمانده پیشین حزب المجاهدین بود که به‌دلیل اختلافات ایدئولوژیک جدا شد.

این گروه خود را یک گروه «جهادی خالص» می‌داند و رویکردهای ملی‌گرایانه را رد می‌کند.

گروه «انصارغزوة الهند»

«انصارغزوة‌الهند» (AGH) که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، در منازعهٔ کشمیر نمایندگی القاعده را بر عهده دارد.

این گروه به‌طور رسمی به‌عنوان شاخه‌ای از القاعده در شبه‌قارهٔ هند شناخته می‌شود و از نظر ایدئولوژیک متعهد است که در کشمیر، بر اساس شریعت، یک دولت اسلامی ایجاد کند. بنیان‌گذار این گروه، ذاکر موسی، که پیش‌تر فرمانده حزب‌المجاهدین بود، به‌دلیل اختلافات ایدئولوژیک از آن گروه جدا شد. از آن زمان، انصار غزوة‌الهند خود را به‌عنوان یک گروه «جهادیِ خالص» معرفی کرده و همواره رویکردهای ملی‌گرایانه را به نفع اهداف اسلامیِ فراملی رد کرده است.

با در نظر گرفتن این پیشینه، این گروه‌های مسلح کشمیری به‌نوعی با افغانستان آشنا هستند و حتی برخی از آن‌ها ارتباطات مستقیم نیز با این کشور داشته‌اند.

بنابراین، اگر تنش میان حکومت طالبان و نیروهای پاکستانی گسترش یابد، امکان بهره‌گیری از نفوذ این گروه‌ها نیز وجود دارد.

هرچند موضع آشکار این گروه‌ها احتمالاً حمایت از ارتش پاکستان خواهد بود، اما در میان آن‌ها می‌توان افراد مسلحِ حامی حکومت طالبان را نیز یافت؛ چرا که شمار زیادی از اعضای این گروه‌ها در گذشته از جنگ علیه نیروهای خارجی در افغانستان حمایت کرده بودند.