انتقام یا سکوت استراتژیک؛ گام بعدی حکومت طالبان در برابر پاکستان چه خواهد بود؟

در ۲۲ فبروری، چند حمله هوایی جداگانه در ولایت‌های پکتیکا و ننگرهار در شرق افغانستان، باعث کشته و زخمی شدن تعدادی از افراد شد. منابع نظامی در پاکستان ادعا کردند که در سه ولایت ننگرهار، پکتیکا و خوست، ۷ مرکز مربوط به تحریک طالبان پاکستان (TTP) و سایر گروه‌های مسلح هدف قرار گرفته که در نتیجه آن بیش از ۸۰ جنگجو کشته شده‌اند. اما مقام‌های حکومت طالبان می‌گویند در این حملات، غیرنظامیان از جمله زنان و کودکان کشته شده‌اند.

وزارت دفاع حکومت طالبان در افغانستان پس از حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان، تهدید به تلافی کرد و گفت «در زمان مناسب پاسخ مناسب خواهد داد».

اما این «پاسخ مناسب» چه می‌تواند باشد؟

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان در تازه‌ترین مصاحبه خود با بی‌بی‌سی گفت: «این موضوع در زمانش روشن خواهد شد؛ هیچ جنایتی بدون پاسخ نمی‌ماند». پس از حملات در ننگرهار و پکتیکا، در رسانه‌های داخلی افغانستان دیده می‌شود که برخی مردم از حکومت طالبان می‌خواهند برای «انتقام» اقدام کند.

توان نظامی و تسلیحاتی حکومت طالبان

تسلیحات ارتش حکومت طالبان در افغانستان عمدتاً از سه راه به دست آمده است:

۱. سلاح‌ها و تجهیزات ارتش پیشین افغانستان

۲. سلاح‌هایی که پس از خروج نیروهای خارجی از جمله امریکا در افغانستان باقی ماند

۳. سلاح‌های جدیدی که طالبان از راه‌های مختلف، از جمله بازار سیاه، به دست آورده‌اند

به گفته کارشناسان، ویدیوهای درگیری‌های گذشته میان طالبان افغانستان و نیروهای پاکستان نشان می‌دهد که نیروهای حکومت طالبان بیشتر از سلاح‌های سبک استفاده کرده‌اند و نشانه‌های کمی از استفاده از سلاح‌های سنگین و دوربرد دیده می‌شود.

براساس گزارش دفتر بازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار)، در طول ۲۰ سال جنگ بیش از ۱.۶ میلیون سلاح سبک و سنگین و تجهیزات نظامی به دولت پیشین افغانستان داده شده بود که حدود ۷۰ درصد آن، یعنی بیش از یک میلیون سلاح، پس از سقوط حکومت جمهوری به دست طالبان افتاد.

در حال حاضر، نیروهای حکومت طالبان از سلاح‌های سبک مانند کلاشینکوف، تفنگ‌های آمریکایی ام۴(M4)، ام۱۶(M16) و ماشیندار/مسلسل سبک ام۲۹ (M29) استفاده می‌کنند. همچنین از ماشیندارهای سنگین مانند ام۲ (M2) و ام۴۰ (M240)، نارنجک‌ دستی، راکت‌انداز ارپی جی (RPG-7) و موشک‌های ضد تانک نیز استفاده می‌شود.

بر اساس گزارش وزارت دفاع امریکا (پنتاگون)، تجهیزات سنگین زرهی، هواپیماها و سایر تجهیزات نظامی که امریکا به ارتش پیشین افغانستان داده بود، نیز اکنون در اختیار طالبان قرار دارد. این تجهیزات شامل توپ‌های هویتزر ۱۲۲ میلی‌متری (D-30) است که حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ عدد از آن در افغانستان وجود دارد. علاوه بر آن، هاوان ۱۵۵ میلی‌متری و سلاح‌های روسی دفاع هوایی مانند (ZU-23-2) نیز در اختیار طالبان است.

حکومت طالبان در سال ۲۰۲۴ در پایگاه هوایی بگرام در یک نمایش نظامی، موشک‌های روسی اسکاد (R-17) و( R-300) البروس با برد حدود ۳۰۰ کیلومتر را نیز نمایش دادند. همچنین سیستم موشکی لونا، سیستم موشکی چهل‌میله یا راکت‌انداز گراد، موشک ضدتانک میلان و سامانه‌های موشکی اورگان و سایر تجهیزات با برد حدود ۳۵ کیلومتر مشاهده شد.

بیشتر این سلاح‌های روسی حداقل در سه دهه گذشته در افغانستان استفاده نشده‌اند. برخی از آن‌ها در انبارهای وزارت دفاع و برخی در مناطق کوهستانی نگهداری می‌شدند. وزارت دفاع حکومت طالبان مدعی است که برخی از این سلاح‌ها را دوباره فعال کرده است، اما وضعیت فنی و میزان کارایی عملی آن‌ها هنوز مشخص نیست.

یکی از برتری‌های پاکستان داشتن نیروی هوایی مدرن است، در حالی که حکومت طالبان در برابر آن نیروی هوایی مشابهی ندارد. هرچند طالبان برخی هلیکوپترهای ارتش پیشین افغانستان را تعمیر و خلبانان را آموزش داده‌اند، اما توان پاسخگویی به نیروی هوایی پاکستان را ندارند.

بر اساس گزارش پنتاگون، هواپیماهایی که طالبان به دست آورده‌اند شامل هواپیماهای سی‌۲۸۰ (C-280)، هلیکوپترهای ام‌دی -۵۳۰ (MD-530)، بلک‌هاوک، هلیکوپترهای (Mi-17)، هواپیماهای باربری ای ۲۹، (Mi-24) جنگی و (MD-500) سبک تهاجمی هستند.

یکی از مقامات ارشد حکومت طالبان که خواست نامش فاش نشود، به بی‌بی‌سی گفت: «ما موشک‌های دوربرد و نیروی هوایی نداریم، اما جنگ ما با پاکستان مستقیم است و از مسیر زمینی پیش خواهیم رفت و کمتر به نیروی هوایی نیاز داریم.»

این مقام طالبان بیشتر به تجربه جنگ‌های چریکی نیروهای این گروه علیه نیروهای ناتو به رهبری امریکا و همچنین جنگ با شوروی سابق تکیه داشت.

سید عرفان اشرف، استاد دانشگاه در پیشاور، نیز می‌گوید پاکستان دارای ارتش منظم و تجهیزات پیشرفته است، اما از جنگ چریکی طالبان هراس دارد. او افزود که در صورت شروع جنگ مستقیم، گروه‌های مسلح فعال در داخل پاکستان ممکن است از این وضعیت استفاده کنند و جنگ در چند جبهه برای ارتش پاکستان دشوار خواهد شد. به گفته او، حملات انتحاری نیز عامل دیگری است که می‌تواند طالبان را تقویت کرده و ترس ایجاد کند.

او معتقد است پاکستان احتمالاً به دنبال جنگ بزرگ مستقیم نیست و بیشتر با چنین حملاتی فشار سیاسی بر حکومت طالبان وارد می‌کند تا سیاست‌های مورد نظر اسلام‌آباد را اجرا کنند و منافع ژئوپولیتیک خود را در نظر بگیرند. اسلام‌آباد طالبان را متهم می‌کند که از گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان حمایت می‌کند.

این کارشناس همچنین می‌گوید اقتصاد در جنگ منظم بسیار مهم است و پاکستان نمی‌خواهد وارد جنگی شود که اقتصاد آسیب‌دیده‌اش را بیشتر تضعیف کند.

پیگیری دیپلماتیک و فشار حقوقی در سطح بین‌المللی

امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، دو روز پس از حملات با روزماری دی‌کارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل برای امور سیاسی، تلفنی گفتگو کرد. در اطلاعیه وزارت خارجه حکومت طالبان آمده است که آقای متقی گفته در حملات اخیر پاکستان، غیرنظامیان افغان کشته شده‌اند و «در چهار سال گذشته در چنین حملات مکرر پاکستان فقط غیرنظامیان هدف قرار گرفته‌اند و هیچ جنگجوی مورد ادعای پاکستان کشته نشده است».

نمایندگی دایمی افغانستان در سازمان ملل نیز درباره حملات هوایی اخیر پاکستان در ننگرهار و پکتیکا، شکایت رسمی به شورای امنیت ارائه کرده است.

نصیر احمد فایق، که از زمان حکومت جمهوری سابق افغانستان نماینده این کشور در سازمان ملل است و اکنون سرپرست نمایندگی افغانستان در این سازمان محسوب می‌شود، در ۲۳ فبروری در صفحه ایکس خود نوشت که در حملات هوایی اخیر پاکستان، غیرنظامیان از جمله زنان و کودکان کشته شده‌اند.

او افزود: «امروز نمایندگی دایمی افغانستان شکایت رسمی خود را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرد.»

آقای فایق همچنین گفت: «ما خواهان توقف فوری این نقض‌ها، بررسی آن‌ها، پاسخگویی، احترام به تمامیت ارضی، تعهد به منشور سازمان ملل و رعایت کامل قوانین بین‌المللی هستیم.»

نمایندگی افغانستان در سازمان ملل در بیانیه‌ای حملات پاکستان را نقض آشکار منشور سازمان ملل و اصول حقوق بشر دانست.

تحلیلگران می‌گویند حکومت طالبان که در سطح جهانی روابط دیپلماتیک گسترده ندارد و تنها روسیه آن را به عنوان حکومت به رسمیت شناخته، احتمالاً حمایت زیادی دریافت نخواهد کرد.

تا کنون حملات پاکستان بر افغانستان را تنها هند به طور آشکار محکوم کرده و از سایر کشورها واکنش محکوم‌کننده‌ای منتشر نشده است. نصرالله ستانکزی، استاد سابق دانشگاه کابل، می‌گوید شکایت نماینده حکومت پیشین افغانستان در سازمان ملل «از نظر اخلاقی به عنوان یک اقدام ثبت خواهد شد». او می‌گوید طالبان احتمالاً متوجه شده یا خواهند شد که عضویت در سازمان‌های بین‌المللی یا تعامل با آن‌ها چه ارزشی دارد.

به دلیل روابط نزدیک با پاکستان، بازیگران منطقه‌ای مانند چین، ترکیه، قطر و عربستان که دیپلمات‌های حکومت طالبان را پذیرفته‌اند، در این موضوع بی‌طرف مانده‌اند، هرچند ترکیه، قطر و عربستان تلاش‌هایی برای میانجیگری انجام داده‌اند.

در شرایط فشار داخلی، شاید تنها گزینه طالبان این باشد که یا به صورت نمادین در امتداد خط دیورند برخی حملات تلافی‌جویانه انجام دهند، یا با سکوت، گروه‌های مسلح ضد پاکستان را برای فشار بر آن کشور تقویت کنند. اما اگر بحران گسترش یابد، بیشترین آسیب متوجه غیرنظامیان دو طرف مرز خواهد بود که پیش‌تر نیز از جنگ آسیب دیده‌اند.