بازگشایی جاده منارهای تاریخی هرات و نگرانی از فروپاشی منارها

شهرداری هرات اعلام کرده که جاده‌ای را که از میان منارهای تاریخی هرات می‌گذرد، بازگشایی کرده و با برداشتن موانع، این مسیر را بر روی ترافیک باز کرده است.

این نهاد افزوده که این کار براساس «درخواست‌های مکرر شهروندان، پیشنهاد مدیریت عمومی ترافیک و تایید اداره محلی هرات در هماهنگی با ادارات ذیربط» انجام شده است.

این جاده به دلیل حفاظت از منارهای تاریخی هرات بر روی تردد موترها در زمان جمهوریت بسته شده بود.

مناره‌های مصلی هرات در عصر تیموریان ساخته و در دوران جنگ‌های افغانستان این مصلی ویران و فقط پنج منار آن بجا مانده که آنان نیز به شدت صدمه دیده‌اند.

هرچند شهرداری هرات گفته که این مسیر بر روی وسایط نقلیه کوچک بازگشایی و موانع موجود آن برداشته شده، ولی این کار باعث نگرانی شماری از فعالان مدنی هرات شده است «جامعه هراتیان امریکا» با انتشار اعلامیه دادخواهانه خواستار حفاظت فوری از منارهای تاریخی هرات شده و از سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد یونسکو (UNESCO) در خواست کمک کرده است.

این در حالی است شهرداری هرات بازگشای این جاده را «گامی مؤثر در راستای کاهش ازدحام ترافیکی، تسهیل رفت‌وآمد و بهبود نظم شهری» دانسته است.

این نهاد افزوده است که به‌زودی این جاده مطابق پلان بهسازی شهر هرات از سوی شهرداری این ولایت اسفالت و به‌منظور محافظت از مناره‌ها و ساحات اطراف آن، کتاره محافظتی نیز ایجاد خواهد شد.

در نامه انتقادی جامعه هراتیان امریکا به عضویت افغانستان در سازمان یونسکو اشاره شده و افزوده است «حفاظت از این ابدات تنها یک انتخاب محلی نیست، بلکه یک تعهد بین‌المللی است. بر اساس اصول و معیارهای جهانی، به‌ویژه رهنمودهای منشور ونیز (۱۹۶۴) که مبنای معتبر حفاظت از آثار تاریخی در سطح جهان است، هرگونه اقدام عمرانی، ترافیکی یا مداخله‌ای که موجب آسیب مستقیم یا غیرمستقیم (از جمله ارتعاشات مخرب و آلودگی‌های فرساینده) به ابدات تاریخی گردد، مغایر با اصول پذیرفته‌شده علمی و حقوقی تلقی می‌شود.»

این نهاد افزوده که بازگشایی این مسیر بر روی ترافیک شهری، لرزه‌های مداومی را بر پیکره‌ منارها تحمیل می‌کند که بر اساس استانداردهای بین‌المللی حفاظت، «اقدامی غیرمسئولانه و تهدیدی فوری» برای فروپاشی این گنجینه‌هاست.

این نهاد از مقامات مسئول در افغانستان خواسته که با درک مسئولیت ملی و با استناد به قوانین حفاظت از میراث فرهنگی، جاده‌ عبوری از میان منارها را فوراً مسدود کند و تردد را به «جاده‌ی بدیل» منتقل کند.

این نهاد از سازمان یونسکو هم خواسته که با نظارت مستقیم و فشار دیپلماتیک، مانع از نقض معیارهای منشور ونیز در هرات شود.

در این اعلامیه از مردم هرات هم خواسته شده که با درک مسئولیت بزرگ تاریخی خود، به طور داوطلبانه از عبور و مرور در این مسیر خودداری کنند.

چرا منارهای هرات مهم است؟

این منارها به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ میرزا تیموری (پسر امیر تیمور، از شاهان دوره تیموری) یکی از زنان مطرح تاریخ منطقه ساخته شده بود. نظر به متون تاریخی، او در طول حیاتش خدمات زیادی در عرصه علم و دانش، فرهنگ و هنر انجام داده است.

مناره‌های گوهرشاد در هرات افغانستان و مسجد گوهرشاد در نزدیک زیارتگاه امام رضا (امام هشتم شیعیان) در مشهد ایران، از بزرگترین یادگارهای اوست.

آرامگاه گوهرشاد همسر شاهرخ میرزای تیموری نیز در کنار مصلی‌های هرات قراردارد و این گنبدها یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری عصر تیموریان به حساب می‌آیند.

برخی از پژوهشگران با توجه به کیفیت میراث فرهنگی تیموریان، هرات در قرن نهم هجری را از لحاظ هنری و فرهنگی همتا و رقیب ایتالیای عصر رنسانس می‌دانند.