«هیجان هنگام بمباران»؛ آیا زندگی در جنگ میتواند انسان را به آدرنالین معتاد کند؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, ایلونا هروملیوک
- شغل, بیبیسیاوکراینی
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
مارگاریتا میگوید: «در ذهنم میدانم که انفجارها خطرناک و ترسناکاند… اما در بدنم فقط میخواهم آن حس را دوباره تجربه کنم.»
چهار سال پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه، بسیاری از اوکراینیها با احساسات پیچیدهای دستوپنجه نرم میکنند.
گلولهباران آنقدر عادی شده است که برخی میگویند در هنگام انفجار هم احساس ترس دارند و هم نوعی لذت؛ حالتی که برخی روانشناسان آن را «اعتیاد به آدرنالین» نامیدهاند.
وقتی یوهن اسکریپنیک، روانپزشک درباره این موضوع مطلبی در شبکههای اجتماعی منتشر و آن را «مشکل روانی تازهٔ اوکراینیها» توصیف کرد، صدها نفر واکنش نشان دادند. بسیاری گفتند که دقیقا حال آنها را توصیف میکند٬ اما از این احساسات خجالت میکشند و میترسند.
در مقابل، برخی دیگر این موضوع را بیمعنا دانسته و پرسیدند چگونه ممکن است کسی از رویدادی هراسآور که رنج و ویرانی بهبار میآورد، لذت ببرد.
پس چه چیزی چنین احساساتی را برمیانگیزد و این پدیده چه تصویری از سلامت روان افرادی که در مناطق جنگی زندگی میکنند به ما میدهد؟
«مدام در انتظار»
مارگاریتا، ۲۷ ساله و ساکن کییف میگوید احتمال میدهد اعتیاد به آدرنالین را تجربه کرده باشد. او از جون ۲۰۲۲، زمانی که همراه همسرش به کشورش بازگشت، مدام صدای گلولهباران را در آپارتمانش در پودیل شنیده است.
او به بیبیسیاوکراینی میگوید هرچند نسبت به آژیر هشدار حملات هوایی واکنشی خنثی دارد، صدای انفجار در او نوعی حس کنجکاوی یا کشش ایجاد میکند. به گفتهٔ او ناخودآگاه میخواهد در مرکز یک وضعیت اضطراری باشد؛ چه بهعنوان شاهد و چه برای کمک به دیگران.
«با هر گلولهباران شدید، نوعی برانگیختگی در من شکل میگیرد٬ اینکه اگر شیشهها فرو بریزند چه میشود؟ این خیالپردازی مورد علاقه من است٬ نسبتا امن و بیخطر، اما سرشار از هیجان.»
مارگاریتا میگوید برخی از این افکار او را میترساندند، اما در دوران بارداری و پس از تولد فرزندش فروکش کردند.
حالا هنگام گلولهباران، واکنش دفاعیاش فعالتر میشود و بیشتر نگران پیامدهای یک حمله جدی است. میگوید: «بیرون زمستان و یخبندان است. دیگر آن شور و هیجان قبلی را نمیخواهم.»
چه چیزی باعث «اعتیاد به آدرنالین» میشود؟
منبع تصویر، Getty Images
یوهن اسکریپنیک از مرکز سلامت عمومی وزارت صحت اوکراین، به بیبیسی میگوید، «اعتیاد به آدرنالین» یک وضعیت روانی است، نه یک بیماری روانی.
به گفته او وقتی افراد به طور مداوم در سایه استرس زندگی میکنند، بدنشان هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین را ترشح میکند. این هورمونها ترشح دوپامین یا هورمون لذت را سرکوب میکنند و در نتیجه، چیزهایی که پیشتر برایشان لذتبخش بود، دیگر تاثیر سابق را ندارند.
در چنین وضعیتی، وقتی در اطراف فرد انفجاری رخ میدهد، موجی از آدرنالین رها میشود که میتواند نوعی برانگیختگی یا هیجان ناگهانی ایجاد کند٬ احساسی که جای خالی دوپامین را پر میکند.
او میگوید، برخی افراد ممکن است به این تحریک شدید سیستم عصبی معتاد شود.
«قبلا چنین احساسی در موقعیتهای بسیار خطرناک مثل تصادف، پرش با چتر یا صعود به کوه رخ میداد اما حالا این حس بهراحتی و ناخواسته با هر حملهٔ پهپادی ایجاد میشود.»
با اینحال، والریا پالی، معاون انجمن ملی روانشناسی اوکراین، تاکید میکند که اعتیاد به آدرنالین را نباید «خودآزاری» تلقی کرد. به گفته او، این در واقع بیشتر میل به تسکین پس از دورههای اضطراب است.
آیا این همان اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) است؟
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) معمولا پس از یک رویداد آسیبزای مشخص ایجاد میشود و با علایمی مانند یادآوری خاطرات گذشته، افکار مزاحم، گریههای ناگهانی، اضطراب و آگاهی مداوم نسبت به تهدیدهای احتمالی همراه است.
اسکریپنیک میگوید: «در آغاز جنگ، مردان و زنانی که اضطراب نداشتند دچار وحشت میشدند و فرار میکردند، اما بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی، با آرامی وسایلشان را جمع میکردند، همسرانشان را آرام میکردند و منسجمتر و متمرکزتر عمل میکردند.»
ایرینا از کییف میگوید، او چنین تجربهای داشته است: «یک واکنش درونی عجیب در سیستم عصبیات رخ میدهد٬ درست وقتی باید در بدترین حالت باشی، احساس میکنی بهترین نسخه خودت هستی.»
به گفته او، هنگام بمباران تمام اضطراب و افکاری که قبلا ذهنش را درگیر میکرد، ناپدید شده و جای آن را تمرکز میگیرد.
ولادیمیر استانیشیچ، رواندرمانگر اهل لووف و نویسندهٔ کتاب «نوسانات عاطفی جنگ» میگوید، درک میکند که چرا افراد چنین احساسات پیچیدهای را تجربه میکنند.
او میگوید هنگام انفجار، افراد تنها یک وظیفه دارند: زنده ماندن. به گفته او «در آن لحظه، فرد احساس رهایی میکند، چون دیگر همه چیز متوقف میشود.»
استانیشیچ افزود که اعتیاد به آدرنالین را نباید مشکل بزرگی تلقی کرد، بلکه این «یک ویژگی روان ماست که تأمل درباره آن جالب است.»
«آدم زود به چیزهای خوب عادت میکند»
منبع تصویر، Getty Images
برخی از کسانی که با بیبیسیاوکراینی صحبت کردهاند میگویند این حالت خیلی زود از بین رفت.
میکولا، از روستای چایکی در منطقه بوچانسکی میگوید، در هفتههای نخست، حملهٔ گستردهٔ نیروهای روسیه به کییف، این حس را بهشدت تجربه کرد.
او میگوید تا آن زمان تقریبا همه ساکنان آپارتمان مسکونیشان، از جمله خانوادهاش آنجا را ترک کرده بودند، اما خودش مانده بود و از طبقه دوازدهم انفجارها را تماشا میکرد.
«نبردهای توپخانهای، درگیریهای هوایی با پهپادها و حتی جنگندههایی که شبانه سرنگون میشدند. وقتی همهچیز در اطراف در حال سوختن بود، برای خودم قهوه آماده میکردم و بیش از یک ماه از بالکن خانهام این صحنهها را تماشا میکردم.»
او به یاد میآورد وقتی نیروهای روسیه عقبنشینی کردند، با خودش فکر کرد: «دلم برایش تنگ میشود.» اما می افزاید: «آدم خیلی زود به چیزهای خوب عادت میکند» و ظرف دو هفته آن احساس از بین رفت.
اما آیا تجربه جنگ پیامدهای بلندمدت خواهد داشت؟ هنوز اطلاعات کافی برای پاسخ قطعی به این پرسش وجود ندارد.
اسکریپنیک، روانپزشک، میگوید بهطور کلی «آنهدونیا» یا ناتوانی در لذت بردن از چیزهایی که پیشتر شادیآور بودند، زمینهساز شکلگیری اختلالات اضطرابی و افسردگی است.
به گفته او پس از پایان جنگ، ممکن است برخی افراد در زندگی روزمره خود به دنبال همان آدرنالین بگردند.
او میگوید: «ممکن است دعواهای خانوادگی٬ طلاق و مصرف الکل افزایش یابد و افراد به نوعی محرک فراتر از حد معمول نیازمند شوند.»
با اینحال، او معتقد است، افراد میتوانند بدون هیچ مشکلی به زندگی عادی بازگردند.
این روان پزشک در پایان گفت: «بگذارید جنگ تمام شود، آنوقت ما روانپزشکان و روانشناسان میبینیم چه خواهد شد.»
