Tư liệu về April 2011

Thông điệp về hôn nhân của Richard Chartres, Giám mục London (Lord Bishop of London) dành riêng cho đôi vợ chồng mới cưới William và Kate khiến tôi suy nghĩ và so sánh về cái mà tôi gọi là "gia đình chủ nghĩa" tại Việt Nam ta hiện nay.

Gia đình chủ nghĩa là gì?

Đó là quan niệm coi gia đình là trọng, là lý tưởng sống, và là lẽ thường của cuộc đời.

Điều này đã là truyền thống ngàn đời tại Việt Nam, thể hiện qua nhiều câu ca dao tục ngữ:

Nhờ ơn cô bác giúp lời
Chị em giúp của, ông trời định đôi

Hay:

Còn duyên kẻ đón người đưa
Hết duyên đi sớm về trưa mặc lòng

Nếu hôn nhân được tôn vinh như vậy thì tốt quá. Có gì mà tôi phải suy nghĩ mông lung chứ.

Tôi e rằng chính quan niệm ấy đang đẩy nhiều người trong chúng ta vào xu hướng lấy vợ lấy chồng cho xong, cho "hoàn thành nghĩa vụ cách mạng".

Thế nên đến tuổi hai mươi mấy, nhiều cô gái chàng trai Việt đã yên bề gia thất. Người nào trên ba mươi tuổi mà "chưa có gì hết" thì bị bạn bè chọc là "hàng ế, tồn kho, mất chìa khóa". Áp lực xã hội, gia đình, và của chính bản thân những người còn "solo" vô cùng lớn.

Theo số liệu bỏ túi của báo The Economist, năm 2010 thì Việt Nam xếp hạng tư trên thế giới vì có tỷ lệ người đã lập gia đình cao nhất. Theo đó, cứ mỗi 1000 người thì Việt Nam ta có 12.1 người đã thành hôn. Việt Nam chỉ đứng sau Mông Cổ, Đảo Cayman, và Bermuda trên lĩnh vực này.

Mặc dù tỉ lệ lập gia đình cao là thế, nhưng vì sao cũng tại Việt Nam, dường như xuất hiện ngày càng nhiều những mối hôn nhân lừa dối, không thật sự hạnh phúc? Ví dụ, tháng 5/2010, Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, ISDS công bố kết quả điều tra về thói quen tình dục của đàn ông Việt Nam cho thấy 43% nam giới đang sống trong hôn nhân "đã và đang có quan hệ tình dục" bên ngoài. Phải chăng khi người ta đến với hôn nhân vì những lý do khác thì khi những lý do khác ấy không còn thuyết phục nữa thì người ta dễ dàng ruồng bỏ hôn nhân, hoặc trói buộc nhau trong hôn nhân không hạnh phúc!

Hôn nhân: Đi đâu mà vội mà vàng?

Tại sao lại có hiện tượng này? Dĩ nhiên đây là một câu hỏi lớn và sẽ mở rộng đường dư luận cho các bạn bình phẩm thêm. Trước hết, theo quan sát của tôi, hiện tượng này có lẽ là hệ quả của ít nhất là ba nguyên nhân sau:

Thứ nhất, đó là sự mất lòng tin của xã hội vào các chủ nghĩa khác. Khi người ta mất lòng tin vào những giáo điều, lý tưởng xa xôi, người ta có khuynh hướng vin vào gia đình mình, xem đó như điểm tựa để lấy lại lòng tin, lòng yêu thương và vun đắp cho hy vọng tương lai.

Thứ hai, áp lực gia đình - dòng họ lên việc "xây dựng gia đình" nhằm hợp thức hóa việc duy trì giống nòi rất lớn. Gia đình là nền tảng để người ta tích lũy, xây dựng, đôi khi tới mức "vun vén" sao cho gia đình mình được no đầy, ấm êm, còn bên ngoài xã hội thì nhiều khi "sống chết mặc bây". Gia đình còn là hình thức "hợp thức hóa" các quan hệ nam nữ ngoài hôn nhân trong điều kiện tình dục ngoài hôn nhân vẫn còn là điều cấm kỵ lớn tại Việt Nam.

Thứ ba, áp lực từ chính bản thân những người còn độc thân tạo ra cho mình cũng không kém phần quan trọng. Nhiều người độc thân trước trào lưu lấy chồng lấy vợ ồ ạt có thể cảm thấy "không trọn vẹn", lạc lõng khi chưa tìm ra một nửa của mình nên đôi khi "nhắm mắt đưa chân" cho xong, cho hợp với xu hướng của thời đại.

Thông điệp về hôn nhân cho đôi William - Kate và cho chúng ta

Giữa bối cảnh đó, thông điệp về hôn nhân của Giám mục phận London dành cho William và Kate có gì khiến tôi suy nghĩ?

Xin trích nguyên văn lời ông nói tại hôn lễ hôm nay:

"Be who God meant you to be and you will set the world on fire." Marriage is intended to be a way in which man and woman help each other to become what God meant each one to be, their deepest and truest selves.

Tạm dịch sang tiếng Việt:

Hãy là chính mình theo ý của Thượng Đế và bạn sẽ thắp sáng lửa trên khắp thế gian. Ý nghĩa của hôn nhân là giúp cho người nam và người nữ hỗ trợ nhau cùng trở nên con người mà Thượng Đế muốn họ trở thành - nghĩa là những bản ngã chân thật và sâu sắc nhất.

Ta hãy tạm gác qua những đề cập về Thượng Đế ở đây mà hãy chú trọng vào nội dung "người nam và người nữ hỗ trợ nhau cùng trở nên những bản ngã chân thật và sâu sắc nhất."

Theo thiển ý của tôi, khi người nam người nữ đến với nhau và giúp nhau trở nên những con người thật hơn, tốt hơn với đúng bản chất của mình thì hôn nhân của họ sẽ được thăng hoa. Gia đình của họ sẽ ấm êm và là nền tảng, tế bào của xã hội bền vững.

Bằng không, họ dễ phải sẽ dối lòng mình, dối nhau để đạt cho bằng được những tiêu chuẩn, kỳ vọng phù du mà gia đình và bản thân họ đặt ra cho nhau.

Đối với những ai còn độc thân vừa theo dõi đám cưới này: có lẽ trước khi tìm một nửa của mình, hay trong khi tìm một nửa kia của mình thì bạn hãy cố tìm cho ra bản thân mình trước. Để khi kết hợp với nửa kia thì hòa hợp và trọn vẹn.

Lời cuối

Hôm nay là ngày vui của William và Kate, ngày vui của bất kỳ ai trên thế giới vừa thành hôn. Chúng ta hãy chúc mừng họ và cầu mong sao hôn nhân mới mẻ của họ luôn phát triển và tràn đầy tình yêu, biết giúp đỡ nhau cùng tiến bộ, và từ nền tảng gia đình yêu thương đó, họ sẽ góp phần giảm bớt khổ đau trên thế giới ngày nay.

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Việc chuẩn bị cho chưa đầy một buổi sáng làm bài mà dân BBC phải lo cũng khá nhiều.

Tôi nhận được một tập hướng dẫn "chỉ có" 97 trang, mô tả chi tiết tên tuổi, chức danh của tất cả các khách dự lễ trong Westminster Abbey, từ thành viên Hoàng gia, đến quan chức cao cấp, giới ngoại giao nước ngoài, khách mời, kèm cả bản đồ các địa điểm và sơ đồ ai đứng ở đâu, làm gì, khi nào chính xác tới từng phút.

Ngoài ra là lộ trình giờ giấc cô dâu chú rể đi từ đâu đến đâu, xe hoa qua các địa điểm, tính theo phút.

Mọi trình tự của thánh lễ, định trước từng chữ, được ghi theo Luật về Hôn nhân Hoàng gia có từ năm 1772, quy định thể thức về đám cưới của mọi con cháu Hoàng đế George II.

Thậm chí đội Quân nhạc trong buổi lễ gồm những sĩ quan nào, chơi nhạc cụ gi, điệu nhạc gì cũng được ghi trong hướng dẫn.

Về mặt kỹ thuật, các nhà báo của BBC, ITN, Sky News của Anh được phát thẻ riêng và sẽ có chỗ làm việc định sẵn, với sơ đồ chi tiết quy định rõ từng đoạn dây cáp màu gì, cho nhóm nào trên sơ đồ.

Họ cũng dặn chúng tôi nếu định làm bài cho radio thì nên biết rằng sau đám cưới, chuông tại Tu viện sẽ đánh trong 3 giờ liền, nên hãy có kế hoạch riêng để xử lý tiếng ồn đó.

Về phía Hoàng gia, sự chuẩn bị cũng chẳng kém phần công phu.

Các đoàn xe, và đội kỵ binh đã diễn tập hai lần trong tuần này.

Và cô dâu chú rể cũng đến Tu viện Westminster hôm thứ Tư để "tập làm đám cưới".

Họ đã dượt qua một lần lễ tuyên thệ vì đến thứ Sáu này thì mọi chi tiết đều được truyền hình trực tiếp trên TV và YouTube nên không thể để xảy ra sơ suất.

Tất cả sự chuẩn bị khủng khiếp như vậy chỉ để dành cho một sự kiện "không phải tin" (non-news event), nhưng đang thành câu chuyện lớn ở Anh từ cả 10 năm qua.

Trên hai tỷ người sẽ xem truyền hình trực tiếp buổi lễ, và có tin đài CNN cử đội quân đông đảo nhất của họ từ xưa tới nay sang Anh.

Không khí có vẻ như là quân Mỹ kéo đến cứu Anh Quốc thời Đệ nhị Thế chiến.

Nhưng mọi việc có đáng không?

Có báo Anh lo rằng lễ lớn dễ biến thành kiểu "cả nước mừng sinh nhật Kim Nhật Thành", hay là bản sao nhạt màu của cảnh ăn chơi Hollywood.

Nhưng nếu xét về kinh tế thì chắc là đáng vì Anh chi ra 20 triệu bảng cho Hôn lễ Hoàng gia nhưng ước tính số du khách tăng lên cả 1 triệu người trong ngày lễ và weekend sau đó sẽ đem về khoản thu 50 triệu.

Ngoài ra, dù không phải là người quá hoài cổ, tôi nghĩ Đám cưới Hoàng gia có hai tác dụng tâm lý với một phần đông người dân sống ở Anh như tôi đây.

Thứ nhất là niềm Hy Vọng rằng ̣đôi trẻ William Windsor và Catherine Middleton sẽ góp phần làm mới sinh hoạt văn hóa, chính trị.

Kinh tế Anh vẫn còn "khật khừ", dù thoát suy thoái nhưng chỉ số tăng trưởng vừa ra tuần này cũng đạt 0.5%, và với trên 2 triệu dân đang thất nghiệp thì xã hội cần một chút lạc quan.

Đây là điều quan trọng hơn tiền bạc vì tôi tin rằng nhà lãnh đạo, dù hiện tại hay tương lai - Hoàng tử William chỉ là người thứ nhì trong danh sách kế vị ngôi báu - cũng có trách nhiệm cho dân niềm hy vọng về một tương lai tươi đẹp hơn.

Các bạn ở Việt Nam dễ nghĩ tới Anh như một quốc gia sống trọn mình trong truyền thống quân chủ, với hình ảnh các ông hoàng bà chúa, lâu đài điện tựa như trong cổ tích.

Đám cưới Hoàng gia chắc chắn sẽ trưng ra với thế giới hình ảnh đó nhưng sống tại Anh này thì tôi lại đất nước này có một nhu cầu nội tại khác.

Đó là mong muốn tận dụng tối đa thế mạnh ngôn ngữ, truyền thống văn hóa, lịch sử để kết nối làm ăn toàn cầu.

Mục tiêu là để Anh Quốc không thua kém về kinh tế và giữ được vị thế quốc gia đang bị thách thức tứ bề: từ Hoa Kỳ, châu Âu, Trung Quốc và Trung Đông.

Thứ nhì, dù biết hôn nhân một vợ một chồng không còn là "tiêu chuẩn chung" của gia đình ở thời đại này vì quá nửa số cặp đôi ở Anh hoặc sống không đám cưới, hoặc đã đang ở 'tập hai', 'tập ba' - nhưng người ta cũng vẫn mong Wills và Kate sẽ lâu bền hơn với Tình Yêu của họ.

Một Kate Middleton gốc bình dân toại nguyện cũng khiến ta tạm tin là có thật cái ước mơ mọi cô gái ấp ủ từ tấm bé rằng một ngày chàng hoàng tử hiện ra, đón nàng về dinh.

Sau ngày vui, chàng phi công William sẽ trở lại đời thường, ngày ngày lái trực thăng cứu hộ ngoài biển, và công nương Catherine sẽ vào vai vợ lính ở căn cứ heo hút xứ Wales.

Nhưng nhân danh Tình Yêu và Hy Vọng, chắc bạn cũng không hẹp hòi gì mà cùng tôi chúc cho họ có một ngày cưới thật đẹp, và nhân thể giúp chúng ta có một buổi cuối tuần vui vẻ.

Tôi cũng sẽ không quên kể lại chuyện đi làm tin về Đám cưới Hoàng gia với các bạn vào ngày mai...

Cập nhật ngày Thứ Sáu 29/4: Mời các bạn xem qua phóng sự ảnh về một số chuyện bên lề tôi thu lượm sau nửa ngày ra trước Westminster Abbey cập nhật tin cho trang web BBC Tiếng Việt:

https://www.bbc.co.uk/vietnamese/pictures/2011/04/110429_royal_wedd_media.shtml

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Các bạn đều biết ở Cuba vẫn có hai ông Castro cùng quan trọng.

Lần này, ông Castro em có đột phá chính trị khi đề xuất rằng các chức vụ cao nhất ở hòn đảo do một đảng kiểm soát, cũng cần giới hạn lại "hai nhiệm kỳ".

Tôi nghĩ đây là tuyên bố quan trọng như một cuộc cách mạng với Cách mạng Cuba.

Nhớ lại hồi mới khởi nghiệp, những lãnh tụ của Nga như Leon Trotsky từng nêu ra khái niệm "cách mạng liên tục".

Dù thuyết này và cả phái Đệ tứ của ông bị phe Stalin phê phán, trên thực tế, các hệ thống cộng sản từ Đông sang Tây đều nói họ cầm quyền chỉ để thực hiện cách mạng.

Cách mạng là liên tục cho tới khi xã hội của một hoặc nhiều quốc gia, và rộng ra là cả loài người, đạt đến trình độ phát triển xã hội Xã hội Chủ nghĩa, rồi Cộng sản Chủ nghĩa.

Thuyết này quả hấp dẫn cho những nhà cầm quyền kinh niên, vì chừng nào còn nhu cầu cách mạng thì họ còn có sức mệnh dẫn dắt nhân dân, cho dù dân muốn hay không.

Ông Raul Castro tuy không chính thức nói là "cách mạng cũng cần có nhiệm kỳ" nhưng nhắc rằng quan chức Cuba cũng chỉ nên cầm quyền hai nhiệm kỳ, tổng cộng là 10 năm.

Như thế, bằng đúng hai nhiệm kỳ của tổng thống Mỹ.

Tinh thần cộng hòa này xem ra đưa Cuba trở lại gần với các nước bình thường ở Tây Bán Cầu, và xa dần truyền thống Liên Xô du nhập vào đây sau từ sau năm 1959.

Xét cho cùng, việc thành bại của cuộc cải cách thận trọng mà ông Raul Castro đang thực hiện, phần nào có học kinh nghiệm của Trung Quốc và Việt Nam, cũng chẳng "ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới" nữa.

Cuba một mình một đảo, cũng chẳng dễ xoay sang theo Bắc Hàn để xuất khẩu vũ khí, hay liên minh với Iran để đe dọa quyền lợi Phương Tây.

Sau Chiến tranh Lạnh và sự thoái lui toàn cầu của Moscow, Cuba cũng ngưng xuất khẩu cách mạng sang châu Phi.

Ngược lại, có cải tổ thành công thì với số dân nhỏ bé, chưa tới 12 triệu, Cuba cũng chẳng thành một thị trường béo bở cho Phương Tây.

Với bên ngoài, chuyện Cuba nay chỉ có tác động về tâm lý đến một số trí thức thiên tả Phương Tây, vì đã trót căm ghét Hoa Kỳ và ủng hộ ông Fidel, nên vẫn còn nuối tiếc cuộc thí nghiệm bất thành trên hòn đảo đầy nắng đẹp.

Với một số người Việt Nam, hình ảnh Cuba "một thời bất khuất" cũng còn ít nhiều hấp dẫn.

Hồi thập niên 90, đến nhà một bác sĩ ở Hà Nội, tôi thấy ảnh ông "được" chụp cùng Fidel Castro trong một lần đến Cuba, và nghe ông kể câu chuyện đầy tự hào về chuyến đi.

Sau đó nhiều năm, tôi được nghe kể chuyện Cuba khốn khó sau Chiến tranh Lạnh, và khách từ Việt Nam đến "thương quá", phải để lại cả cục xà-phòng và bàn chải đánh răng cho bạn.

Nay thì những cải tổ ban đầu đã nới dây trói kinh tế và đem lại ít nhiều sự thoải mái cho người kinh doanh nhỏ và người tiêu dùng Cuba.

Nhưng trên con đường dần chuyển sang kinh tế thị trường, Cuba đang đứng trước nguy cơ mất cả những gì đạt được bằng giá rất đắt: hệ thống y tế và giáo dục phần nào hơn các nước lạc hậu ở châu Mỹ Latinh.

Vì chuyện "chạy khỏi thiên đường cộng sản" không phải dễ.

Tái thiết một xã hội dân chủ tư sản và pháp quyền còn khó hơn nhiều so với hô hào xây dựng một thể chế độc đoán, "nhiệt tình thay trình độ".

Dù Cuba nhỏ, dân ít, lại gần Mỹ nhưng di căn của chế độ Castro chắc chắn còn rất lớn.

Ngoài ra, còn có nguy cơ các nhóm đặc quyền trong bộ máy ở Cuba, vốn đã và đang chiếm vị trí ưu đãi để làm thí nghiệm thị trường, sẽ biến dần thành các tập đoàn tư lợi có màu mafia như ở khắp vùng Nam Mỹ.

Tuyên bố "làm cách mạng cũng cần có nhiệm kỳ" của ông Raul sẽ tốt hơn nếu được làm rõ rằng "cải cách kinh tế cũng cần có nhiệm kỳ".

Vì ai dám nói là kế hoạch thị trường hóa của ông và các cộng sự sẽ thành công sau 10 năm nữa?

Nếu cải tổ không thành thì không lẽ người dân Cuba lại tiếp tục chịu thêm hai nhiệm kỳ nữa để các ông ấy sửa sai?

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Phu nhân tổng thống Syria, cô Asma al-Assad

Làm báo tại BBC, chúng tôi bảo nhau, chuyện Trung Đông sẽ còn biến động dài, trong hơn 20 quốc gia Ả Rập, đến nay làn sóng đấu tranh và bạo lực mới chỉ đang làm rung chuyển dăm ba nước.

Ai cũng nói về Cách mạng Hoa Nhài.

Hoa Hồng từ nước Anh

Nhưng hôm nay, câu chuyện tôi muốn kể là về Hoa Hồng, và đưa ra nhận xét về giới trí thức Tây học liệu có giúp xã hội cải tổ nhanh hơn không.

Tổng thống Syria, ông Bashar al-Asad có người vợ kiều diễm là Asma al-Assad, người được gọi là Bông Hồng Sa Mạc.

Trưởng thành tại London trong một gia đình trí thức gốc Ả Rập, cô Asma từng làm ở Khu Tài chính Luân Đôn trước khi lấy ông Bashar, một bác sĩ cũng hành nghề ở thủ đô Anh.

Khi ông Bashar al-Asad về nối nghiệp cha để làm Tổng thống năm 2000, cô Asma cũng trở về sống trong cung điện của dòng họ tại Damascus.

Với cặp vợ chồng tổng thống Âu hóa tới như vậy, người ta từng hy vọng Syria, một nước theo chế độ công an trị, sẽ dần cải cách và ngày càng trở nên hiện đại, dân chủ hơn.

Phu nhân tổng thống quả đã có nhiều hoạt động xã hội, văn hóa và từ thiện trong khi bản thân ông Bashar Asad cũng cam kết cải tổ hệ thống chính trị.

Đáng tiếc là những việc họ làm không nhanh kịp để người dân thỏa mãn.

Trên thực tế, sau Tunesia, Ai Cập, Libya và Yemen, Syria hiện cũng đang bị rung động bởi các cuộc biểu tình cả trăm nghìn dân tham gia.

Điều trớ trêu là mới trong tháng 2 năm nay, Phu nhân Tổng thống Asma al-Assad còn có bài trả lời phỏng vấn đặc biệt trên tạp chí phụ nữ nổi tiếng ở Phương Tây, tự khen các nỗ lực của gia đình mình trong chuyện làm biến đổi Trung Đông.

Tờ Vogue đã bị chê đủ mọi điều khi ca ngợi Bông Hồng Sa Mạc Asma là "đang thực hiện sứ mệnh tạo ra một ngọn hải đăng về văn hóa và sinh hoạt thế tục", và đem lại "một bộ mặt hiện đại cho chế độ của chồng".

Không lâu sau đó, mới tuần trước thôi, ông Asad lên truyền hình tuyên bố thẳng tay dập tắt mọi biểu hiện phản loạn.

Phe phán Phương Tây thì cũng khó - bản thân ông và vợ là những người Âu hóa, sinh sống nhiều năm tại châu Âu - nên ông đổ lỗi cho "các thế lực phản động" ngay trong Thế giới Hồi giáo.

Hiện chưa có dấu hiệu gì là tình hình Syria sẽ yên lành và vẻ kiều diễm của phu nhân tổng thống cũng chưa giải quyết được gì cho căng thẳng xã hội.

Vì nhiều vấn đề của Trung Đông có lý do từ chỗ người nghèo ít cơ hội, còn giới giàu sang có nhiều liên hệ tiền và quyền với thế giới bên ngoài, lại cứ mỗi ngày một giàu sang thêm.

Ông Ngoại trưởng Libya, Moussa Koussa người vừa tới Anh quốc và từ chức cũng từng học ở Mỹ.

Gia tộc Mubarak ở Ai Cập cũng gắn bó với Anh Quốc nhiều, vì bà vợ nguyên tổng thống Hosni Mubarak có gốc ở xứ Wales.

Và ở Việt Nam hay nhiều nước khác, người ta hy vọng một thế hệ con ông cháu cha học ở Anh ở Mỹ về sẽ giúp cải tổ quốc gia nhanh hơn.

Bên Trung Quốc, con gái ông Tập Cận Bình cũng học ở Mỹ và nhiều quan chức cao cấp cho con cháu sang Phương Tây tu nghiệp.

Nhưng tôi nghĩ cứ từ ví dụ Trung Đông mà suy ra, ta không nên quá kỳ vọng ngây thơ vào chuyện này.

Những người học hành đầy mình, được Tây hóa, thậm chí nói tiếng Anh có khi còn hay hơn tiếng mẹ đẻ chưa chắc đã chọn con đường mở rộng dân chủ và giúp dân nghèo thăng tiến.

Chưa kể, vì có ngoại ngữ giỏi, họ còn bào chữa giỏi hơn cho các lỗi hệ thống mà nhờ chúng, họ tiếp tục có cuộc sống giàu sang.

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?