Lê Hải Biên tập viên Ban Việt Ngữ đài BBC

Đằng sau ống kính là những cuộc vận động ráo riết về vũ khí

Mặc dù phái đoàn thủ tướng có hàng chục doanh nhân đi kèm với thông điệp muốn các nước Liên hiệp châu Âu coi Trung Quốc là nước có thị trường tự do, nhưng người ta vẫn bàn tán nhiều quanh lệnh cấm vận vũ khí mà Liên hiệp châu Âu đã áp dụng đối với Trung Quốc sau sự kiện đàn áp đẫm máu cuộc biểu tình của sinh viên ở quảng trường Thiên An Môn.

Vậy thì chuyến công du này của thủ tướng Trung Quốc sẽ ảnh hưởng như thế nào đến thế cân bằng quân sự tại châu Á?

Trước hết, có vẻ như thủ tướng Ôn Gia Bảo đang có một chuyến công du khá mệt mỏi khi vừa xuống máy bay đã phải đi thăm các cánh đồng, các nhà máy và sau đó là dự các bữa tiệc đầy tính công việc và thêm nữa là thực hiện nghi lễ ngoại giao với nguyên thủ quốc gia của tất cả các nước thuộc Liên hiệp châu Âu mà ông ghé qua, cũng như cả buổi họp mặt với ông Romano Prodi tại trụ sở của Liên hiệp châu Âu ở Brussel.

Pháp muốn sớm bỏ cấm vận vũ khí với Trung Quốc

Điểm khá đặc biệt trong chuyến công du lần này của thủ tướng Trung Quốc, cũng là chuyến công du Âu châu đầu tiên sau một năm nhậm chức của ông Ôn Gia Bảo, là Trung Quốc không vòng vo sau hậu trường mà tuyên bố thẳng với báo giới về vấn đề họ bị cấm vận vũ khí.

"Chúng tôi đặt hi vọng vào cuộc nói chuyện với chủ tịch Romano Prodi cùng Ủy hội châu Âu, là chính phủ Trung Quốc muốn Liên hiệp châu Âu bỏ lệnh cấm vận vũ khí với Trung Quốc, đồng thời công nhận Trung Quốc là nước hoàn toàn có nền kinh tế thị trường." - Thủ tướng Trung Quốc nói với báo giới.

Và dù bên lề cuộc họp ASEM vừa rồi ở Ireland Liên hiệp châu Âu đã nói rõ với ngoại trưởng Trung Quốc là họ vẫn giữ nguyên lệnh cấm vận vũ khí, nhưng bên trong nội bộ của EU đang có hai xu hướng chống và ủng hộ rất rõ.

Ông Andrew Kennedy là trưởng ban châu Á của Viện nghiên cứu quốc phòng hoàng gia Anh giải thích:

Sao chép  Trung Quốc sẽ nghiên cứu các chế tạo của châu Âu để sản xuất phiên bản của riêng họ để tiết kiệm tiền của Chuyên gia Andrew Kennedy

"Đúng là Pháp đang dẫn đầu nhóm các nước trong Liên hiệp châu Âu muốn bỏ cấm vận vũ khí đối với Trung Quốc. Nước Đức cũng ủng hộ. Vấn đề là Pháp có nhiều cơ sở và tiềm lực sản xuất vũ khí, cho nên sẽ có lợi khi xuất khẩu một lượng lớn vũ khí sang Trung Quốc."

"Thế nhưng áp lực phản đối lại đến từ các nước thành viên mới của Liên hiệp châu Âu, như là từ Ba Lan, do ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Hiện tại Hoa Kỳ rất ngại chuyện giao các kỹ thuật vũ khí hiện đại cho Trung Quốc."

"Tôi cho rằng về mặt chiến lược thì Hoa Kỳ xem Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh trong khả năng phát triển và chế tạo vũ khí hiện đại. Bản thân lực lượng quốc phòng của Trung Quốc đang hùng mạnh và Hoa Kỳ rất quan tâm làm sao để tiềm lực quốc phòng của Trung Quốc không qua mặt được Hoa Kỳ."

Và những lời lẽ trực tiếp của thủ tướng Trung Quốc có vẻ như được giới chính khách châu Âu đáp lại bằng những câu nói ngoại giao, hay những hợp đồng hợp tác kinh tế.

Giới phóng viên và bình luận viên chỉ còn cách nhận định rằng đằng sau những thân thiện bề ngoài là một không khí căng thẳng ở bên trong với một bên là Trung Quốc ráo riết vận động, còn bên kia là các nước Liên hiệp châu Âu chia rõ thành hai xu hướng như chuyên gia Andrew Kennedy vừa trình bầy.

Đáp lại lời của thủ tướng Ôn Gia Bảo đòi bỏ cấm vận, ông Romano Prodi đại diện Liên hiệp châu Âu nhắc đến quan hệ ngoại giao giữa hai bên:

Trung Quốc bị cấm vận vũ khí do sự kiện Thiên An Môn

"Chúng tôi cũng nhìn quan hệ của chúng ta như 23 năm chặt chẽ, với tầm nhìn không phải là lương lai ngắn mà là dài hạn."

"Nếu như đó không phải là một cuộc hôn nhân, thì ít nhất cũng là một quan hệ rất nghiêm túc." - Ông Prodi nói ví von.

Và quan hệ nghiêm túc này không thiếu những biện pháp chiến lược, như chuyên gia Andrew Kennedy tiết lộ:

"Một số nước châu Á có ngành công nghiệp vũ khí, nhưng kỹ thuật khá lạc hậu so với Hoa Kỳ hay một số nước châu Âu. Vấn đề mà Trung Quốc đang đặc biệt quan tâm chính là kỹ thuật của Nga, tức cũng là kỹ thuật từ châu Âu."

"Trung Quốc sẽ nghiên cứu các chế tạo của châu Âu để sản xuất phiên bản của riêng họ để tiết kiệm tiền của. Và đây cũng là vấn đề mà Liên hiệp châu Âu rất quan ngại và trở thành chủ đề bàn luận, nhằm tìm cách ngăn chặn Trung Quốc có được công nghệ theo kiểu này."

Vậy thì nếu được châu Âu bỏ lệnh cấm vận vũ khí thì vị trí của Trung Quốc ở trong vùng sẽ ra sao ?

Nếu bỏ cấm vận Trung Quốc sẽ có được nhiều khí tài hiện đại

"Liên hiệp châu Âu đang có những biện pháp ngăn Trung Quốc có được kỹ thuật quốc phòng hiện đại. Nhưng nếu bỏ cấm vận thì Trung Quốc vẫn có được một số máy bay, tầu chiến và khí tài hiện đại, giúp cải thiện rất nhiều cho lực lượng quân sự của họ, có thể thay đổi thế cân bằng trong vùng, so giữa Trung Quốc và Ấn Độ, Nhật Bản, và có thể là cả Indonesia nữa."

Giáo sư Samuel Huntington từng viết trong một quyển sách của ông ta về khả năng xảy ra Đệ tam thế chiến do xung đột vũ trang giữa Trung Quốc và Việt Nam.

"(cười) Tôi hiểu là quí vị có những quan ngại như vậy, vì có biên giới cạnh một nước lớn với hàng triệu quân. Chúng tôi từ châu Âu nhìn sang thì hiện không thấy Trung Quốc có ý đồ thực sự muốn bành trướng ra khắp châu Á."

"Mặt khác, có nhiều chỉ dấu cho thấy họ quan tâm hơn đến việc giảm bớt quân số và tăng tiền chi cho quốc phòng." Chuyên gia Andrew Kennedy nhận định.

Vấn đề này có lẽ được thể hiện qua các mâu thuẫn gần đây của Trung Quốc với một số nước quanh các hệ thống radar, kỹ thuật tên lửa và các phương pháp do thám viễn thính.

Và như vậy, bất kể Liên hiệp châu Âu có bỏ cấm vận vũ khí với Trung Quốc hay không thì thế cân bằng quốc phòng trong vùng Đông Nam Á dường như đang được chuyển sang cân đong bằng mức độ hiện đại của khí tài hơn là số quân tinh nhuệ.