Ông Trần Cẩm Tú: Từ người cầm 'thanh bảo kiếm' đến 'lãnh đạo chủ chốt'

Giữ ghế thường trực Ban Bí thư, ông Trần Cẩm Tú là một thành viên của Bộ Ngũ, nhóm năm lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam.

Trước khi đảm đương cương vị thường trực Ban Bí thư vào tháng 10/2024, thay ông Lương Cường, ông Trần Cẩm Tú đã làm chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương từ năm 2018. Ông đứng đầu ủy ban này đến tháng 1/2025.

Khoảng thời gian ông Tú đứng đầu cơ quan giám sát, kỷ luật của Đảng cho thấy nhiều dấu ấn của ông gắn liền với chiến dịch "Đốt lò" của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Vậy ông Trần Cẩm Tú là ai? Ông sẽ có cơ hội nào tại Đại hội 14?

'Thanh bảo kiếm' chém đứt sự nghiệp nhiều lãnh đạo

Ủy ban Kiểm tra Trung ương là cơ quan đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch "Đốt lò" do ông Nguyễn Phú Trọng lĩnh xướng và được mệnh danh là "thanh bảo kiếm sắc bén" của Đảng.

Nhiều ủy viên Bộ Chính trị và Trung ương Đảng đã bị xử lý dựa trên các báo cáo và kết luận của ủy ban này.

Ngay trong năm đầu tiên ông Tú cầm "thanh bảo kiếm", vào tháng 6/2018, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã đề nghị xử lý nhiều sai phạm liên quan lãnh đạo MobiFone và Bộ Thông tin và Truyền thông, trong đó có hai bộ trưởng.

Tại Kỳ họp 26 của Ủy ban Kiểm tra Trung ương do ông chủ trì, cơ quan này đã có kết luận về vi phạm trong thương vụ MobiFone mua 95% cổ phần của AVG, xác định Ban cán sự Đảng của Bộ Thông tin và Truyền thông cùng một số lãnh đạo cấp cao có sai phạm trong quá trình chỉ đạo, thực hiện dự án.

Theo đó, các cá nhân như cựu Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son và Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Trương Minh Tuấn bị xác định vi phạm kỷ luật rất nghiêm trọng, bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị xử lý.

Từ đề nghị này, ông Son và ông Tuấn đã bị Bộ Chính trị và Trung ương Đảng xử lý kỷ luật, với hình thức cuối cùng là khai trừ Đảng.

Song song đó, hai ông cũng bị xử lý hình sự. Vào tháng 12/2019, ông Nguyễn Bắc Son lãnh án tù chung thân về tội "Nhận hối lộ", 16 năm tù do "Vi phạm các quy định về quản lý đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng". Tòa phúc thẩm đã tuyên y án vào tháng 4/2020.

Còn ông Trương Minh Tuấn lãnh 14 năm tù với cùng tội danh.

Sau khi tòa tuyên án, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã bình luận về các bị cáo, trong đó có ông Nguyễn Bắc Son và ông Trương Minh Tuấn, rằng nhiều người lúc đầu cãi và phủ nhận sai phạm nhưng sau khi bị xét xử đã "tâm phục khẩu phục", "cho đi tù mà còn cảm ơn".

Đến tháng 9/2022, trong bối cảnh hậu đại dịch Covid-19, cũng dựa trên báo cáo và đề nghị của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Bí thư đã khai trừ đảng đối với hai người, gồm ông Tô Anh Dũng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao dưới thời Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn, và ông Nguyễn Quang Linh, trợ lý của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh.

Đến tháng 1/2023, ông Phạm Bình Minh đã phải về hưu "theo nguyện vọng cá nhân".

Trong khi đó, sau khi xem xét đề nghị của ủy ban, Bộ Chính trị quyết định phê bình nghiêm khắc Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn, yêu cầu nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm sâu sắc.

Tuy vậy, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn vẫn tại chức, sau đó thăng tiến lên ghế phó thủ tướng.

Nhưng các trường hợp trên vẫn chưa chấn động bằng việc có tới ba thành viên Tứ Trụ cùng thường trực Ban Bí thư mất chức trong giai đoạn ông Tú làm chủ nhiệm cơ quan giám sát, kỷ luật Đảng.

Đó là các trường hợp Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai. Sau khi bị mất chức, những người này còn bị kỷ luật nặng hơn.

Tính tổng cộng, trong khóa 13, Đảng đã cho thôi chức 7 ủy viên Bộ Chính trị liên quan đến vi phạm, kỷ luật.

Trong giai đoạn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng già yếu, đã có sự tăng cường đáng kể ở Ủy ban Kiểm tra Trung ương với nhân sự từ Bộ Công an. Tháng 10/2023, Thiếu tướng Vũ Hồng Văn rời ghế cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ để gia nhập ủy ban này, sau đó ông làm phó chủ nhiệm vào tháng 8/2024 trước khi về làm bí thư Tỉnh ủy Đồng Nai.

Đây chính là giai đoạn mà quyền lực của ông Tô Lâm, cựu Bộ trưởng Công an, đang không ngừng được củng cố.

Tháng 1/2025, ông Trần Cẩm Tú rời ghế lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Trung ương để tập trung cho vai trò thường trực Ban Bí thư, trao lại "thanh bảo kiếm" cho ông Nguyễn Duy Ngọc, cựu Thú trưởng Bộ Công an.

Quyền lực của thường trực Ban Bí thư

Việc bổ nhiệm ông Trần Cẩm Tú vào vị trí thường trực Ban Bí thư được Bộ Chính trị thống nhất rất cao, dù ông chưa thỏa mãn tiêu chuẩn "tham gia Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên" theo Quy định 214 vào thời điểm đó, nhưng ông đã được xem xét theo diện "trường hợp đặc biệt".

Với việc ban hành Quy định 368 vào tháng 9/2025, vị thế của ông càng được nâng cao khi chức danh thường trực Ban Bí thư chính thức được xếp vào nhóm "lãnh đạo chủ chốt" của hệ thống chính trị Việt Nam.

Ban Bí thư là cơ quan điều hành các công việc hằng ngày khi Ban Chấp hành Trung ương không họp.

Thường trực Ban Bí thư là người giữ vai trò chủ chốt trong việc điều phối và xử lý các hoạt động thường nhật này. Đây là vị trí làm việc gần gũi với tổng bí thư.

Kể cả trước khi được xếp vào nhóm "lãnh đạo chủ chốt", thường trực Ban Bí thư đã có mặt trong các cuộc họp của nhóm lãnh đạo này do tổng bí thư chủ trì.

Lợi thế chính trị

Ông Trần Cẩm Tú sinh năm 1961, quê Hà Tĩnh, vùng đất sản sinh nhiều lãnh đạo.

Ông bắt đầu sự nghiệp tại quê nhà, từng giữ các chức vụ đứng đầu cơ quan đảng ở các cấp huyện và tỉnh, trong đó có chức bí thư Tỉnh ủy Thái Bình.

Ông có thời gian công tác lâu dài tại Ủy ban Kiểm tra Trung ương từ năm 2009, kinh qua các vị trí từ ủy viên, phó chủ nhiệm đến chủ nhiệm cơ quan này.

Ông hiện 64 tuổi, tức vẫn đủ tuổi tái ứng cử ủy viên Bộ Chính trị theo quy định lâu nay của Đảng.

Điều này tương đối quan trọng trong bối cảnh rất nhiều ủy viên Bộ Chính trị hiện tại đã quá tuổi để có thể tiếp tục làm thêm một nhiệm kỳ.

Giờ đây, việc ông Tú được coi là một lãnh đạo chủ chốt có thể sẽ giúp ông gia tăng vị thế chính trị.

Người đàn ông quê Hà Tĩnh này được xem là đại diện quan trọng của nhóm Nghệ An - Hà Tĩnh trong Trung ương Đảng và Bộ Chính trị.

Sự hiện diện của ông giúp tạo ra sự cân bằng trong bối cảnh các nhóm khác như công an, quân đội và nhóm Hưng Yên đang có ảnh hưởng mạnh.

Ông được đánh giá là người dày dạn kinh nghiệm với 4 khóa tham gia Ban Chấp hành Trung ương, trong đó có khóa 10 ở vị trí ủy viên dự khuyết.

Truyền thông Việt Nam đưa tin rằng Bộ Chính trị đánh giá ông là người có chuyên môn sâu, bản lĩnh chính trị vững vàng và đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ khó khăn, phức tạp.

Một số phân tích từ các chuyên gia nước ngoài cho rằng ông có thể được xem là một "trở lực" hoặc nhân tố đối trọng tiềm năng trong các cuộc điều tra chống tham nhũng khi ông kiểm soát bộ máy điều tra của Đảng ở trung ương.

Tuy nhiên, việc ông chuyển giao ghế chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương cho người khác (ông Nguyễn Duy Ngọc và sau đó là ông Trần Sỹ Thanh) để tập trung làm thường trực Ban Bí thư cho thấy một sự sắp xếp lại nhân sự để ông tập trung vào công tác chuẩn bị cho Đại hội 14.

Vị trí thường trực Ban Bí thư thường được xem là một bước đệm quan trọng để tiến tới các cương vị cao hơn trong bộ máy lãnh đạo đảng và nhà nước.

Nhiều nhân vật sau khi giữ chức vụ này đã thăng tiến lên ngôi vị chủ tịch nước, điển hình như các ông Trương Tấn Sang, Võ Văn Thưởng và Lương Cường. Trước đây, ông Lê Khả Phiêu cũng đã từ vị trí thường trực Bộ Chính trị (tương đương thường trực Ban Bí thư) thăng tiến lên ghế tổng bí thư.

Tiền đồ chính trị của ông Trần Cẩm Tú cho thấy nhiều hứa hẹn khi ông được nhìn nhận là một nhân vật có thực quyền, giữ vai trò "giữ nhịp" cho hoạt động hằng ngày của Đảng.