'Không có gì đáng lo' và những lần Trung Quốc tập trận quân sự quanh Đài Loan

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không lo ngại trước các cuộc tập trận quân sự của Trung Quốc xung quanh Đài Loan, thay vào đó nhấn mạnh mối quan hệ cá nhân tốt đẹp của ông với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

"Tôi có mối quan hệ rất tốt với Chủ tịch Tập, và ông ấy chưa nói gì với tôi về [các cuộc tập trận]. Dĩ nhiên là tôi đã thấy chuyện đó," ông Trump nói với các phóng viên tại một cuộc họp báo hôm 29/12 giờ Mỹ.

"Không, không có gì khiến tôi lo lắng cả. Họ đã tiến hành các cuộc diễn tập hải quân ở khu vực đó suốt 20 năm qua rồi," ông nói.

Các cuộc tập trận kéo dài hai ngày bắt đầu từ hôm 29/12, gần hai tuần sau khi Mỹ công bố một trong những thương vụ bán vũ khí lớn nhất từ trước đến nay cho Đài Loan.

Thương vụ này đã khiến Bắc Kinh tức giận, trong bối cảnh Trung Quốc luôn coi hòn đảo tự trị này là một tỉnh ly khai.

Cuộc tập trận quân sự quy mô lớn nhất từ trước đến nay quanh Đài Loan mang tên "Justice Mission 2025" (Tạm dịch là: Sứ mệnh công lý 2025), nhằm phô diễn khả năng của Bắc Kinh trong việc cắt đứt hòn đảo này khỏi sự hỗ trợ từ bên ngoài trong trường hợp xảy ra xung đột.

Các cuộc diễn tập quân sự của Trung Quốc trong ngày 30/12 dự kiến bao gồm 10 giờ bắn đạn thật trên biển và trong không phận tại năm khu vực xung quanh hòn đảo.

Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông bộ của Trung Quốc, đơn vị phụ trách eo biển Đài Loan, cho biết đã triển khai các tàu khu trục, tàu hộ vệ cùng tiêm kích ném bom nhằm kiểm tra khả năng "phối hợp hải – không" và "năng lực phong tỏa tổng hợp" của quân đội.

Sáng 30/12, Bộ Quốc phòng Đài Loan cho biết đã phát hiện 130 máy bay quân sự Trung Quốc hoạt động quanh hòn đảo này.

Trong đó, có 90 chiếc đã vượt qua "đường trung tuyến" – một ranh giới không chính thức ngăn cách giữa Trung Quốc và Đài Loan mà Bắc Kinh vốn không công nhận tính pháp lý.

Bộ này cũng cho biết đã phát hiện hơn 12 tàu hải quân Trung Quốc ở gần hòn đảo. Lực lượng vũ trang Đài Loan hiện đang theo dõi sát sao tình hình, đồng thời đã triển khai máy bay, tàu chiến và các hệ thống tên lửa bờ biển để sẵn sàng ứng phó.

Văn phòng Tổng thống Đài Loan đã chỉ trích các cuộc tập trận này, cho rằng đây là hành động thách thức các chuẩn mực quốc tế.

Trong một tuyên bố trên mạng xã hội vào sáng 30/12, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cho rằng việc Đảng Cộng sản Trung Quốc leo thang áp lực quân sự là "điều mà một cường quốc có trách nhiệm không nên làm".

Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ hành động có trách nhiệm, không leo thang xung đột hay khơi mào tranh chấp."

Đồng thời, ông khẳng định quân đội và đội ngũ an ninh quốc gia Đài Loan sẽ "nỗ lực hết sức để đảm bảo an ninh cho đất nước".

Chia sẻ với chương trình Newsday của BBC, bà Susan Shirk, cựu Phó Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, nhận định rằng "đối tượng chính" mà các cuộc tập trận tuần này nhắm tới "thực chất là Hoa Kỳ, Donald Trump và Nhật Bản, chứ không hẳn là người dân Đài Loan".

Bà Shirk cho biết thêm rằng điều này "sự thể hiện quyết tâm và phẫn nộ" trước việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, vốn hiện không chỉ bao gồm các loại vũ khí phòng thủ mà còn cả các thiết bị tấn công có khả năng bắn tới đại lục.

Bà cũng chỉ ra những lo ngại tại Mỹ rằng Tổng thống Trump "ít cam kết hơn đối với việc bảo vệ Đài Loan so với các đời tổng thống tiền nhiệm".

"Ông ấy đang theo đuổi một kiểu chính sách mang tính đánh đổi, trong đó ông có thể sẵn sàng cắt giảm một số cam kết của Mỹ với Đài Loan để đổi lấy các lợi ích kinh tế hoặc thương mại khác," bà nói.

Trung Quốc từ lâu đã tuyên bố sẽ "tái thống nhất" với Đài Loan và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để đạt được mục tiêu này.

Trong những năm gần đây, Bắc Kinh gia tăng sức ép đối với Đài Bắc thông qua các cuộc tập trận quân sự và các vụ xâm nhập thường xuyên vào vùng biển và không phận của Đài Loan. Đáp lại, Đài Loan có kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng nhằm hiện đại hóa lực lượng vũ trang.

Trong khi ông Trump tỏ ra xem nhẹ các cuộc tập trận đang diễn ra của Trung Quốc, chính quyền của ông gần đây đã công bố gói bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan, bao gồm các hệ thống phóng rocket tiên tiến, pháo tự hành và nhiều loại tên lửa.

Mỹ duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với Trung Quốc chứ không phải Đài Loan, và trong nhiều thập kỷ qua luôn phải đi trên "lằn ranh ngoại giao" mong manh. Tuy nhiên, Washington vẫn là đồng minh quan trọng của Đài Bắc và là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho hòn đảo này.

Trung Quốc đã đáp trả thương vụ bán vũ khí bằng cách áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số công ty quốc phòng Mỹ. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng tuyên bố rằng mọi nỗ lực "kiềm chế Trung Quốc bằng cách lợi dụng vấn đề Đài Loan sẽ tuyệt đối không thể thành công".

Hàng loạt lần tập trận trước đây

Trung Quốc và Đài Loan đã nhiều lần tiến sát bờ vực chiến tranh kể từ năm 1949. Lần đối đầu quân sự quy mô lớn gần nhất là vào năm 1958, khi lực lượng Trung Quốc ném bom các đảo Kim Môn và Mã Tổ do Đài Loan kiểm soát trong hơn một tháng, đồng thời diễn ra các trận hải chiến và không chiến.

Trước cuộc bầu cử tổng thống trực tiếp đầu tiên của Đài Loan năm 1996, Trung Quốc đã tiến hành các vụ thử tên lửa ở vùng biển gần hòn đảo, với hy vọng ngăn cử tri bỏ phiếu cho ông Lý Đăng Huy, người mà Bắc Kinh nghi ngờ có quan điểm ủng hộ độc lập. Tuy nhiên, ông Lý đã giành chiến thắng áp đảo.

Tháng 8/2022, tức giận trước chuyến thăm Đài Bắc của Chủ tịch Hạ viện Mỹ khi đó là bà Nancy Pelosi, Trung Quốc đã tiến hành nhiều ngày tập trận quanh Đài Loan, bao gồm cả việc phóng tên lửa đạn đạo và mô phỏng các cuộc tấn công trên biển và trên không ở khu vực xung quanh. Thời điểm ấy, có những quả tên lửa bay qua không phận Đài Bắc.

Tháng 4/2023, Trung Quốc tiến hành ba ngày tập trận quanh Đài Loan, cho biết các cuộc diễn tập nhằm kiểm nghiệm năng lực tác chiến tổng hợp trong điều kiện chiến đấu, bao gồm luyện tập các đòn tấn công chính xác và phong tỏa hòn đảo.

Các cuộc tập trận này diễn ra sau khi Tổng thống Đài Loan khi đó là bà Thái Anh Văn trở về từ chuyến thăm Los Angeles, nơi bà gặp Chủ tịch Hạ viện Mỹ Kevin McCarthy.

Tháng 8/2023, Trung Quốc phát động các cuộc tập trận quân sự quanh Đài Loan như một "lời cảnh báo nghiêm khắc" đối với các lực lượng "ly khai", trong phản ứng được dự đoán trước nhưng vẫn mang tính gay gắt trước chuyến thăm Mỹ của ông Lại Thanh Đức, khi đó là phó tổng thống.

Tháng 5/2024, ngay sau lễ nhậm chức của ông Lại Thanh Đức với cương vị tổng thống, Trung Quốc tiến hành các cuộc tập trận mang tính "trừng phạt" có tên "Joint Sword – 2024A" quanh Đài Loan.

Bắc Kinh nói rằng đây là hành động nhằm đáp trả các "hành động ly khai", với việc triển khai nhiều máy bay chiến đấu mang vũ khí hạng nặng và mô phỏng các đòn tấn công.

Tháng 10/2024, Trung Quốc tổ chức một ngày tập trận "Joint Sword – 2024B" quanh Đài Loan nhằm đáp trả bài phát biểu Quốc khánh của ông Lại. Đài Loan cho biết Trung Quốc đã sử dụng số lượng máy bay quân sự kỷ lục trong các cuộc diễn tập này.

Tháng 12/2024, Đài Loan báo cáo hoạt động của không quân và hải quân Trung Quốc quanh hòn đảo và tại các vùng biển trong khu vực tăng mạnh, dù Bắc Kinh chưa bao giờ chính thức xác nhận đang tiến hành tập trận.

Tháng 4/2025, Trung Quốc tổ chức cuộc tập trận "Strait Thunder-2025", gọi đây là một "lời cảnh báo nghiêm khắc" chống lại chủ nghĩa ly khai.