Hoàng Sa: Trung Quốc mở trung tâm thương mại trên đảo Phú Lâm

Trung Quốc đã mở một trung tâm mua sắm mới trên đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa, qua đó tăng cường sự hiện diện dân sự trên tiền đồn có ý nghĩa chiến lược quan trọng ở Biển Đông.

Thông tin trên do báo South China Morning Post (SCMP) và Mạng lưới Truyền hình Toàn cầu Trung Quốc (CGTN) đăng tải vào ngày 26/12.

SCMP dẫn thông tin từ chính quyền địa phương cho biết Trung tâm Thương mại Thành phố Tam Sa chính thức đi vào hoạt động từ ngày 25/12/2026.

Thành phố Tam Sa là đơn vị hành chính (địa cấp thị) mà Trung Quốc lập vào năm 2012 nhằm quản lý Hoàng Sa (Trung Quốc gọi là Tây Sa), Trường Sa (Trung Quốc gọi là Nam Sa) và một số bãi cạn ở Biển Đông. Bộ Ngoại giao Việt Nam từng phản đối việc thành lập thành phố Tam Sa.

Tổ hợp mua sắm rộng hơn 6.000m² này là công trình dân sự mới nhất do Trung Quốc xây dựng trên hòn đảo mà Bắc Kinh gọi là đảo Vĩnh Hưng, sau khi mở cửa hàng vật liệu xây dựng đầu tiên vào năm ngoái và một nhà hàng lẩu vào năm 2023.

Đảo Phú Lâm thuộc Hoàng Sa, quần đảo từng do Việt Nam và chính quyền bảo hộ Pháp kiểm soát. Trong thế kỷ 20, Trung Quốc đã tiến chiếm vào các thời điểm khác nhau bằng nhiều cách khác nhau, trong đó có trận Hải chiến Hoàng Sa năm 1974, đánh dấu Trung Quốc chiếm toàn bộ quần đảo này.

Phú Lâm là đảo lớn nhất trong khoảng 30 đảo thuộc quần đảo này và đóng vai trò là trung tâm hành chính của thành phố Tam Sa.

Theo số liệu của Cục Thống kê tỉnh Hải Nam, đến cuối năm 2024, Tam Sa có dân số thường trú khoảng 2.200 người.

Trong những năm qua, Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng phản đối hành động của Trung Quốc trên đảo Phú Lâm, gọi đó là"xâm phạm chủ quyền".

Ngoài Việt Nam, không có nước ASEAN nào khác tranh chấp chủ quyền tại Hoàng Sa.

Trong bản tin ngày 26/12 của CGTN, người dẫn chương trình khẳng định việc khai trương trung tâm thương mại "đánh dấu một chương mới trong quá trình phát triển thành phố cực nam của đất nước".

Trong video do CGTN đăng tải quay Trung tâm Thương mại Thành phố Tam Sa, có thể nhìn thấy rất nhiều người xếp hàng chờ tới lượt trước các nhà hàng, tiệm trà sữa.

Một người đàn ông, được phỏng vấn khi đang đi mua nhu yếu phẩm trong siêu thị, nói rằng việc mua sắm hàng hóa kiểu này hiện đã "tiện hơn nhiều".

Ngoài ra, video cũng quay hiệu sách và tiệm cắt tóc.

SCMP dẫn thông tin từ chính quyền địa phương cho biết trung tâm thương mại mới kết hợp các chức năng mua sắm, ăn uống, văn hóa và giải trí, được xem là bước đi nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt cho cư dân trên đảo cũng như lực lượng dân sự và quân sự đang đồn trú tại đây. Các hạng mục bao gồm siêu thị, nhà hàng thức ăn nhanh, hiệu sách và tiệm cắt tóc.

Báo này cũng cho biết Trung Quốc đã xây dựng hàng loạt công trình hạ tầng công cộng trên đảo Phú Lâm, như bưu điện, ngân hàng, trạm khí tượng, trường học, thư viện, bệnh viện, nhà máy điện và các công viên.

Trên đảo còn có một sân bay lưỡng dụng dân sự–quân sự với đường băng dài 3.000m, đủ khả năng tiếp nhận máy bay Boeing 737, cùng một cảng biển có thể neo đậu tàu trọng tải 5.000 tấn.

Vào năm 2014, Việt Nam từng lên tiếng phản đối việc Trung Quốc xây dựng đường băng trên đảo Phú Lâm, khi ấy có chiều dài 2.000 mét.

"Hành động nêu trên của Trung Quốc là vô giá trị, không thể làm thay đổi thực tế là Việt Nam có chủ quyền không tranh cãi đối với quần đảo Hoàng Sa.

"Việt Nam kiên quyết phản đối hành động phi pháp này của Trung Quốc, yêu cầu Trung Quốc tôn trọng chủ quyền của Việt Nam, không để tái diễn những hành động sai trái tương tự, đóng góp thiết thực vào việc phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng như duy trì hòa bình và ổn định trên Biển Đông," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Hải Bình tuyên bố thời điểm đó.

Trung Quốc nhiều năm qua, ít nhất là từ năm 2013, đã tổ chức các chuyến du lịch bằng tàu ra Hoàng Sa – hoạt động mà Việt Nam đã nhiều lần phản đối, yêu cầu dừng lại.

Không những được quảng bá như Maldives của Trung Quốc, truyền thông Trung Quốc còn mô tả rằng quần đảo này là một điểm tham quan "đỏ", tức gắn liền với các sự kiện cách mạng của Đảng Cộng sản.

Giai đoạn đại dịch Covid-19 bùng phát vào năm cuối năm 2019, Trung Quốc đã cho dừng triển khai du lịch khoảng 11 tháng cho tới khi bắt đầu lại vào tháng 11/2020.

Cùng thời điểm, Việt Nam tiếp tục lên tiếng phản đối, yêu cầu "Trung Quốc tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, hủy bỏ và chấm dứt việc tổ chức các chuyến du lịch ra quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam cũng như các hành động có thể gia tăng căng thẳng làm phức tạp tình hình, đi ngược lại tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC)…"

Ở thời điểm hiện tại, vẫn có thể tìm thấy các bài viết quảng bá "du lịch Xisha" (Tây Sa) trên trang web chính thức của Trip.com. Phần giới thiệu về các điểm tham quan ở "Xisha" nằm trong mục tỉnh Hải Nam, Trung Quốc.

Trip.com là một nền tảng đại lý du lịch trực tuyến cho phép người dùng đặt vé máy bay, khách sạn, tàu hỏa, thuê xe, tour du lịch…

Trip.com có trụ sở tại Singapore, thuộc Trip.com Group, một hãng du lịch đa quốc gia đóng tại Thượng Hải, Trung Quốc. Các nhân vật điều hành công ty này đều là người Trung Quốc.

Trip.com có hoạt động tại Việt Nam, với nhiều khách sạn, hãng vận tải... Việt Nam tham gia.

Trong phần đánh giá, nhiều khách du lịch chấm 5/5 điểm cho chuyến du lịch tới quần đảo này.

"Nước biển ở đây trong xanh, tài nguyên san hô phong phú, và sở hữu một hệ sinh thái biển độc đáo.

"Quần đảo Tây Sa thuộc chủ quyền Trung Quốc từ thời cổ đại và có vị trí chiến lược quan trọng. Trên các đảo đã có cơ sở hạ tầng, đồng thời có dân cư sinh sống và quân nhân Trung Quốc đồn trú. Đây là tiền đồn phòng thủ ven biển quan trọng ở Biển Đông. Vùng đất xanh này có cảnh quan đẹp và sản vật phong phú, là tài nguyên biển quý giá của Tổ quốc," một tài khoản viết.

Điều đáng lưu ý là phần quảng bá du lịch "Xisha" này có hiển thị bằng tiếng Việt và người xem tại Việt Nam có thể đọc.

Vào tháng 12/2016, Tân Hoa Xã đưa tin Trung Quốc bắt đầu các chuyến bay dân dụng định kỳ hằng ngày đến Phú Lâm sau khi sân bay ở đây được phê duyệt cho các hoạt động dân sự.

Chuyến bay đầu tiên cất cánh từ Hải Khẩu, thủ phủ của Hải Nam, tỉnh đảo miền nam Trung Quốc, được khai thác hằng ngày với giá vé 1.200 nhân dân tệ (khoảng hơn 4 triệu đồng) một chiều.

Tân Hoa Xã khi đó cho rằng việc phê duyệt hoạt động dân sự "sẽ cải thiện hiệu quả điều kiện làm việc và sinh hoạt của công chức và binh sĩ đồn trú tại thành phố Tam Sa".

Việc mở rộng hạ tầng dân sự của Trung Quốc ở đảo Phú Lâm vẫn luôn được tiếp diễn.

Năm 2023, Hà Nội đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ việc mở nhà hàng lẩu trên đảo Phú Lâm, tái khẳng định lập trường rằng những hoạt động như vậy xâm phạm và làm suy yếu chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa.

Hoàng Sa và Trường Sa

Trung Quốc kiểm soát hoàn toàn quần đảo Hoàng Sa từ năm 1974 sau một cuộc đối đầu hải quân nước này với Việt Nam Cộng hòa – còn gọi là Hải chiến Hoàng Sa.

Trong cuộc giao tranh chỉ kéo dài hơn 30 phút ấy, 74 lính hải quân Việt Nam Cộng hòa đã tử trận.

Cũng từ đó đến nay, Trung Quốc kiểm soát trên thực tế toàn bộ quần đảo Hoàng Sa - mà họ gọi là Tây Sa.

Sau năm 1975, Hải chiến Hoàng Sa và vai trò của quân lực Việt Nam Cộng hòa trong sự kiện này ít được đề cập trên các kênh thông tin chính thống của nhà nước tại Việt Nam.

Vào năm 2011, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nói trước Quốc hội rằng Hoàng Sa từng thuộc sự quản lý của Việt Nam Cộng hòa nhưng đã bị Trung Quốc đánh chiếm vào năm 1974. Đây dường như là lần duy nhất một lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam nói công khai trên nghị trường về điều này, bao gồm cả việc sử dụng tên gọi "Việt Nam Cộng hòa".

Vào thời điểm cuối năm 2013, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có cuộc gặp với đại diện Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.

Thông tin cho biết ông Nguyễn Tấn Dũng đã khẳng định trong buổi làm việc rằng phải kỷ niệm các sự kiện Hoàng Sa năm 1974 và chiến tranh biên giới 1979, vốn bị cho là các chủ đề nhạy cảm.

Đến năm 2014, nhân dịp kỷ niệm 40 năm, Hải chiến Hoàng Sa đã được báo chí chính thống đề cập rầm rộ.

Dù vậy, trận chiến này vẫn không xuất hiện trong sách giáo khoa lịch sử.

Hiện tại, Việt Nam dường như tập trung nhiều hơn vào một địa điểm tranh chấp khác – quần đảo Trường Sa.

Một bài viết trên trang tin quốc phòng Defense News xuất bản hôm 17/12 nhan đề Việt Nam sắp hoàn thành việc xây dựng các tiền đồn quân sự dẫn lời Greg Poling, Giám đốc chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc CSIS, nói rằng việc Việt Nam sắp hoàn thành xây dựng đảo nhân tạo khiến chính quyền Trung Quốc không thể tiếp tục ngó lơ.

Trước đó, một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) xuất bản hồi tháng 8 đính kèm các ảnh vệ tinh cho thấy Hà Nội đã mở rộng đáng kể hoạt động bồi đắp đảo trên toàn bộ 21 thực thể do mình kiểm soát ở quần đảo Trường Sa, và có khả năng sẽ bắt kịp, thậm chí vượt qua quy mô của Trung Quốc.

Dựa vào những hình ảnh vệ tinh, báo cáo mà CSIS công bố vào tháng 8 cho thấy tại một số thực thể có diện tích lớn, nơi công việc nạo vét đã được tiến hành từ vài năm trước như Bãi Thuyền Chài (Barque Canada Reef), Đá Phan Vinh (Pearson Reef) …

"Họ đang bắt đầu đẩy mạnh xây dựng hạ tầng, cụ thể là các công trình kiên cố, đào hầm phòng thủ và chiến hào dọc các đảo, trong khi triển khai song song với quá trình mở rộng đảo," ông Harrison Prétat, Phó Giám đốc chương trình AMTI, nói vào tháng 8/2025.

"Dựa trên hình ảnh mới nhất mà chúng tôi có được, thì tại tất cả các điểm có đủ diện tích đất, Việt Nam đang xây kho đạn dược," ông nói thêm.

Trên Bãi Thuyền Chài, tiền đồn lớn nhất của Việt Nam ở Biển Đông, có một đường băng có thể phục vụ mục đích vận tải quân sự quy mô lớn, hoặc cho máy bay do thám, máy bay cường kích của Việt Nam có thể cất cánh và hạ cánh.