Quy hoạch đô thị thời Liên Xô giúp Nga làm Ukraine lạnh cóng

Ukraine hiện đang trải qua mùa đông khắc nghiệt nhất trong những năm gần đây.

Với nhiệt độ tháng Một giảm xuống dưới -15 độ C, Nga đã tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng, khiến khoảng một triệu người Ukraine sống trong cảnh không có hệ thống sưởi ấm.

Thủ đô Kyiv là mục tiêu chính của các cuộc tấn công này. Sau vụ oanh tạc của Nga vào đêm ngày 24/1, gần 6.000 tòa nhà chung cư đã bị mất hệ thống sưởi ấm, theo thị trưởng Vitaly Klitschko.

Đây là cuộc tấn công thứ ba của Nga nhắm vào cơ sở hạ tầng sưởi ấm của Kyiv chỉ trong hơn hai tuần, sau các cuộc tấn công vào ngày 9/1 và 20/1 cũng khiến hàng trăm ngàn người phải chịu lạnh trong căn hộ của họ.

"Sống ở Kyiv những ngày này giống như một trò chơi may rủi," một cư dân của thủ đô Ukraine, Rita, nói với BBC.

"Nếu bạn có hệ thống sưởi và khí đốt, thì không có điện và nước. Nếu bạn có điện và nước, thì không có hệ thống sưởi.

"Về nhà mỗi ngày giống như chơi trò đoán mò - liệu tôi có thể tắm hoặc uống trà nóng, hay cả hai?" Và tất nhiên, tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) lại càng làm trầm trọng thêm tình hình."

Cô nói rằng mình phải đi ngủ với mũ và nhiều lớp quần áo.

Điều khiến tình hình ở Ukraine trở nên tồi tệ hơn và ở Nga dễ dàng hơn là sự phổ biến rộng rãi của các khu chung cư dựa vào hệ thống sưởi chung – nơi nước được đun nóng ở nơi khác rồi bơm vào các bộ tản nhiệt.

Các nhà máy nhiệt điện ở Ukraine rất lớn và hàng ngàn người bị ảnh hưởng khi bị Nga nhắm mục tiêu. Ukraine cho biết tất cả các nhà máy điện như vậy hiện đã bị tấn công.

Những cuộc tấn công như vậy cũng làm gián đoạn nguồn cung cấp điện, nhưng trong khi máy phát điện hoặc pin có thể giúp ích trong tình huống này, việc sưởi ấm lại không đơn giản – đặc biệt là khi không có điện để vận hành máy sưởi.

Kyivteploenergo, công ty độc quyền cung cấp hệ thống sưởi và nước nóng ở thủ đô Ukraine, nói với BBC rằng "đại đa số" các ngôi nhà ở Kyiv phụ thuộc vào dịch vụ của họ. Họ không thể chia sẻ con số chính xác vì lý do an ninh.

Tại Zaporizhzhia, một thành phố tiền tuyến với 750.000 dân, gần 3/4 cư dân phụ thuộc vào hệ thống sưởi trung tâm, theo Maksym Rohalsky, người đứng đầu hiệp hội cư dân khu chung cư địa phương.

Trước cuộc xâm lược toàn diện của Nga năm 2022, khoảng 11 triệu hộ gia đình ở Ukraine phụ thuộc vào hệ thống sưởi trung tâm, còn 7 triệu hộ gia đình tự chủ hệ thống sưởi ấm, chuyên gia năng lượng Ukraine Yuriy Korolchuk cho hay.

Các thành phố trên khắp Liên Xô cũ, bao gồm cả Ukraine, là trọng tâm của các chương trình xây dựng khổng lồ được khởi động vào những năm 1950 để sản xuất hàng loạt nhà ở giá rẻ.

Cảnh quan các thành phố ở Liên Xô cũ bị chi phối do những tòa nhà chung cư chín tầng phổ biến được làm từ các tấm bê tông đúc sẵn, được gọi là "panelki", hoặc các khối chung cư năm tầng nhỏ hơn được gọi là "khrushchevki", theo tên của nhà lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev, người đã giám sát việc xây dựng các công trình này vào những năm 1950 và 1960.

Hệ thống sưởi ấm cho những ngôi nhà này được cung cấp bởi các nhà máy lớn được gọi là TET – viết tắt của "nhà máy nhiệt điện trung tâm" trong tiếng Ukraine vì chúng tạo ra cả điện và nhiệt.

Những ngôi nhà riêng lẻ do một gia đình sinh sống, được gọi là "nhà tư nhân" ở Ukraine, thường được tìm thấy ở vùng nông thôn và rất hiếm gặp ở các thành phố.

"Ukraine thừa hưởng hệ thống sưởi ấm của Liên Xô và không có gì thay đổi, vẫn chủ yếu là hệ thống tập trung," ông Korolchuk nói với BBC.

"Các nhà máy sưởi ấm này không được thiết kế để chịu được cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc drone, đó là lý do tại sao những điểm yếu này lại lộ ra trong chiến tranh."

Theo ông, đây là một chiến thuật mới mà Nga sử dụng.

"Trong những mùa đông trước, không có những cuộc tấn công như vậy nhằm vào hệ thống sưởi ấm. Chúng thỉnh thoảng mới xảy ra và không trực tiếp nhắm vào các nhà máy sưởi ấm," ông nói thêm.

Đề cập đến các cuộc đàm phán đang diễn ra để chấm dứt chiến tranh, ông nói "yếu tố đàm phán hiện có thể đang đóng một vai trò, đó là một hình thức gây áp lực".

Các cơ sở tập trung quy mô lớn mang lại hiệu quả kinh tế theo quy mô, nhưng nếu chúng bị nhắm mục tiêu bằng bom hoặc drone, hậu quả có thể rất thảm khốc đối với hàng trăm ngàn người.

Chính phủ Ukraine nhận thức rõ điểm yếu này và đang lên kế hoạch giảm thiểu nó bằng cách bắt buộc lắp đặt các điểm sưởi ấm riêng lẻ tại các khu chung cư.

Tuy nhiên, việc xóa bỏ hàng thập kỷ quy hoạch đô thị của Liên Xô sẽ không nhanh chóng hay dễ dàng.