'Фикрни ўқиш ва тушларни ёзиб олиш имкониятлари яратилиши мумкин'
Америкалик тадқиқотчилардан бири тушларни электрон усулда ёзиб олиш ва таъбирлашни режалаётганини маълум қилган. "Nature" журналида чоп этилган мақолада тадқиқотчилар юқори даражали мия фаолиятини ёзиб олишга қодир тизим яратганларини ёзишади.
"Биз инсонларнинг тушларини ўқишни истаймиз", дейди доктор Моран Серф.
Мақсадимиз бировларнинг ишларига аралашиш эмас, балки одамлар қандай ва нима учун туш кўришларига оид тушунчаларни кенгайтиришдир.
Асрлар давомида одамлар тушларга мафтун бўлганлар ва улар нималарни англатиши билан қизиққанлар.
Масалан, қадимий Мисрда тушларга худо томонидан бериладиган ишоралар сифатида қаралган.
Яқиндан психологлар туш таъбирларидан беҳуш мияни тушуниш қуроли сифатида фойдаланишади.
Аммо, тушларни фақатгина одамлар уйғонганларидан сўнг нималарни кўрганларини сўраш билан таҳлил қилинган. Моран Серфнинг лойиҳасидан кўзланган мақсад эса, тушларни электрон тасвирлар орқали таъбирлашга имкон яратишдир.
"Инсон нима учун туш кўришини ҳеч ким аниқ билмайди,-дейди доктор Серф. Биз тушлар қайси пайт пайдо бўлади деган саволга жавоб топмоқчимиз", дейди доктор Серф.
Моран Серф ўзининг дастлабки тадқиқотларига таяниб, маълум мия ҳужайралари ёки нейронлар фаолияти муайян ашёлар ва тушунчаларга боғлиқ бўлишини даъво қилади.
Масалан, унинг айтишича, агар инсон Мэрилин Монро ҳақида ўйлаётган бўлса, ундаги битта нейрон фаоллашади.
Кўнгиллиларга қатор тасвирларни кўрсатиш билан доктор Серф ва унинг ҳамкасблари ҳар битта ашё ва маълумот учун масъул бўлган муайян нейронларни аниқлашга муваффақ бўлишган.
Хуллас, доктор Серф қайси нейрон, қайси пайт фаоллашганига қараб, "мижознинг миясини ўқиш" мумкинлигини айтади.
Тушни тутувчи ускуна
Моран Серф тушларни ёзиб олувчи ускуна - "тушни тутувчи" машина яратиш осон эмаслигини тан олади. Аммо, у бу эҳтимолни амалга ошириш мумкинлиги ва бунга уриниб кўришини айтади.
Тадқиқотчилар сўзларига кўра, навбатдаги босқичда кўнгиллилар ухлаб ётган пайтлари мия фаолиятлари кузатилади.
Бироқ, бундай ҳолатда олимлар хотирада жамланган тасвирлар ёки тушунчаларнигина аниқлашлари мумкин бўлади.
Тушлар бўйича эксперт Родрик Онер ушбу чекланган имкониятлар билан тушларни таъбирлаш ва ё уни даволашда қўллаш мумкинлигига ишонмайди. Аммо, Родрик Онер ғоя илмий қизиқишлар учун мавзу бўлиши мумкинлигини тан олади. "Тушларни чуқур тушуниш учун бутунбошли тафсилотларга эга тасвир керак бўлади", дейди у.
Айтилаётган усулнинг яна бир мушкуллиги шундаки, фаол нейронларни кузатиш учун кўнгиллилар миясига махсус электродлар жарроҳлик йўли билан ўрнатилиши керак.
"Nature" журналида ёзилишича, тадқиқотчилар ўзлари қўлга киритган натижаларга эпилепсияни назорат қилиш ёки даволаш мақсадида мияларида махсус электродлар ўрнатилган мижозларни ўрганиш ортидан эришишган. Фикрларни ўқиш
Лекин, доктор Серфнинг ишонича, сенсор технологияси шу қадар тараққий этиб бормоқдаки, алал-оқибат мия фаолиятини жарроҳлик амалисиз кузатиш имконияти пайдо бўлиши мумкин. Агар бу ҳақиқатда амалга ошса, жуда кўп имкониятлар очилади.
"Биз билан мулоқот қилолмай қолган, комага тушиб қолган инсонлар мияларини ўқиш ажойиб иш бўлган бўларди", дейди доктор Серф.
Аммо, баъзилар чекланган илмий натижалар билан тушларни ёзиб олиш ҳақида гапириш ҳали анча эрта эканини айтишади.
BBCUZBEK.COM таҳририяти SMS рақами +447786201124
