Илм-фан: Бир жинсдаги сичқонлар фарзанд кўргани кузатилди, навбат одамларга ҳам келадими?

Икки она сичқон фарзандли бўлди, демоқда Хитой Фанлар Академиясидаги тадқиқотчилар.

Бу ген инженерияси соҳасидаги табиий кўпайиш қонуниятларини ҳатлаб ўтган йирик муваффақият сифатида кўрилмоқда.

Олимлар ҳар икки онадан дунёга келган сичқонлар соғлиги жойида экани ва ўзининг алоҳида зурриётини қолдира бошлаганини айтмоқда.

Бироқ эркаклар билан вазият яхши эмас. Икки отадан зурриёт олишга уринишлар бўлган, аммо туғилган сичқончалар бир неча кун ичида ўлиб қолган.

Бундай уринишлар нега керак?

Тадқиқотчилар шу тажрибани амалга ошириш орқали нега биз секс билан шуғулланишимиз борасидаги асосий саволларга жавоб излаб кўрганлар.

Сутемизувчилар, жумладан биз ҳам, жинсий кўпайиш орқалигина зурриёт қолдирамиз - яъни ҳомила ҳосил бўлиши учун онанинг тухум ҳужайраси ва отанинг уруғи талаб этилади.

Бироқ ҳайвонот оламининг барча вакиллари ҳам бу қоидаларга амал қилмайди; баъзи балиқ, судралувчи, амфибия ва қушларнинг урғочилари бир ўзи зурриёт қолдира олади.

Бир жинсли кўпайишнинг табиий кўринишига партеногенез номи берилган. Бунда тухум ҳужайра уруғланмасдан ривожланади.

Хитойлик олимларнинг мақсади бир жинсдаги сичқонлардан фарзанд олиш учун кўпайишнинг қайси қонуниятларини ўзгартириш лозимлигини аниқлаш эди.

Ўз навбатида, мазкур тадқиқот жинсий кўпайиш нега айнан ўзгармас қонуният остида кечиши шартлигини англаб етишга ҳам ёрдам беради.

"Жуда қизиқарли тадқиқот… улар бизни куркаларга айлантириш йўлларини излашмоқда," дейди Френсис Крик Институтидан Робин Ловел-Бадж. (Куркалар жинсий яқинликсиз кўпая олади.)

Олимлар бундай натижага қандай эришди?

Икки урғочи сичқондан фарзанд олиш олимлар учун қийин кечмади. Улар бунинг учун бир сичқондан тухум ҳужайра ва иккинчисидан махсус эмбрион илдиз ҳужайрасини олдилар.

Ҳар иккала ҳужайрада кўпайиш учун генетик ёки ДНК талабларининг фақат ярми мавжуд эди, аммо ҳомилани шакллантиришга уларни шунчаки бирлаштириш етарли эмасди.

Тадқиқотчилар генни таҳрирлаш технологияси орқали генетик талабларнинг уч тўпламини ўчириб ташлашга муваффақ бўлдилар.

Бироқ икки ота билан юқоридаги ишларни амалга оширишда бироз мураккабликларга тўқнаш келинди.

Икки эркак сичқондан зурриёт олиш учун сперма, генетик ахбороти олиб ташланган эркак эмбрион илдиз ҳужайраси ва еттита генни ўчириб ташлаш талаб этилди.

Табиат қонунларини бузган олимлар

Бизнинг секс билан шуғулланишимиз сабаби - бу бизнинг ДНК, яъни генетик кодимизда ёзилган талабдир.

Аммо эркак ва урғочисиз бу жараён беҳуда кетади.

Бу жараён геном импринтинг, деб аталиб, унда сперма ва тухум ҳужайралардаги ДНК қисмларидан турли «штамплар» олинади.

Геном импринтинг жараёнида юз берган хатолар Ангелман синдроми каби ирсий хасталикларда ўз аксини топади.

Олимлар бир жинсли жуфтликдан фарзанд олиш учун ДНК кўтариб юрган шундай штампларнинг бир қисмини ўчириб ташладилар. Натижада ҳомила шаклланиши учун икки турли жинс вакилининг қўшилишини талаб этувчи қонуният четлаб ўтилди.

Мазкур тадқиқотни олиб борган доктор Вей Ли шундай дейди: "Бу тадқиқот бизга ҳар нарса имконли эканини кўрсатди. Биз икки онадан дунёга келган сичқонлардаги камчиликларни бартараф этиш мумкинлигини кўрдик ва икки сутемизувчи отадан ҳам зурриёт олишнинг уддасидан чиқиш мумкинлигига амин бўлдик."

Бу тадқиқотни одамларга ҳам қўллаш мумкинми?

Бу саволга ҳозирча мавжуд жавоб - йўқ.

Окланд Университетидан доктор Тереза Ҳолм узоқ тадқиқотлардан сўнг бунинг ҳам иложини топиш мумкин, дейди.

«Бу тадқиқотдан сўнг бир жинсли жуфтликларнинг табиий равишда кўпайиши йўллари топилиши мумкин,» тахмин қилади у.

Бироқ у бу йўлда «енгиб ўтиш лозим бўлган муҳим ахлоқий ва хавфсизлик масалалари мавжуд»лигига ҳам ишора қилади.

Олимлар олинган болаларнинг ақлан ва жисмонан соғлом ўсишига тўлиқ ишонч ҳосил қилмагунча, одамлар устида бундай тажрибалар ўтказишга йўл қўйиб бўлмайди.

(Илм-фанга оид мақолалар -

Ёмғирнинг ҳиди нега ёқимли?

Қора туйнук Эйнштейн назарияси ҳақлигини исботлади

Қаришга қарши дори, яранинг сунъий битиши… Келажак тиббиёти қай кўринишда бўлади?

Одамзот миллион йиллардан сўнг қандай кўринишда бўлади?)

Баъзи одамлар туғилган сичқончаларнинг соғлиги тўлиқ жойида эканлигига шубҳа билан қарамоқда.

Доктор Ловел-Бадж Би-би-сига шундай дейди: «Ҳатто икки онадан туғилган бўлса ҳам, улар тўлиқ соғлом эканига ишончим комил эмас, бундай муваффақият даражаси жуда паст.»

Шундай қилиб, яқин орада сексга ҳожат қолмайдими?

«Ҳозирча йўқ,» дейди доктор Ловел-Бадж.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek