"Даҳшатдамиз": АҚШдан депортация қилинган ўзбекистонликлар ва бошқа муҳожирларни нима кутмоқда?

"Илтимос, бизга ёрдам беринг!"

Панама шаҳридаги ҳашаматли "Декаполис" меҳмонхонаси деразасидан икки қиз ушлаб турган қоғоз парчасида шундай ёзилган.

Бу меҳмонхона мижозларига денгиз кўриниб турадиган хоналарни, иккита эксклюзив ресторанни, бассейн, спа ва шахсий транспортни таклиф этади.

Аммо меҳмонхона ҳозир АҚШдан депортация қилинган 299 нафар муҳожирни "вақтинчалик сақлаш" марказига айланган, деб маълум қилди Панама ҳукумати 18 феврал куни.

Баъзи муҳожирлар озодликдан маҳрум этилганликларини кўрсатиш учун қўлларини кўтариб, билакларини кесиштириб туришибди.

Бошқалари эса: "Биз ўз мамлакатимизда хавфсиз эмасмиз," деб ёзилган кичик тахтачаларни осиб қўйишган.

Трамп маъмуриятининг АҚШдан ҳужжатсиз одамларни депортация қилиш сиёсати доирасида чиқариб юборилган бу муҳожирлар ўтган ҳафта учта рейсда Панамага олиб келинганлар.

Президент Хосе Раул Мулино Панаманинг АҚШдан чиқариб юборилганлар учун "кўприк" мамлакатга айланишига рози бўлган.

Бироқ, Ўзбекистон, Ҳиндистон, Хитой, Эрон, Ветнам, Туркия, Непал, Покистон, Афғонистон ва Шри-Ланкадан келган 299 нафар муҳожирдан фақат 171 нафари ўз мамлакатларига қайтишга рози бўлганлар.

Қолганлари эса энди янада мавҳум келажакка дуч келмоқдалар.

Панама ҳукумати маълумотларига кўра, бу гуруҳ АҚШга йўл олган ва жунглини кесиб ўтаётган муҳожирлар вақтинча жойлаштирилган Дарен вилоятидаги лагерга кўчирилади.

Одатий кунларда сайёҳлар меҳмонхонага бемалол кириб-чиқишлари мумкин, аммо ҳозир Панама миллий ҳаво-денгиз хизматининг оғир қуролланган аъзолари бино ичида ва ташқарисида қатъий хавфсизлик чораларини кўраяптилар.

Кўчадан деразада осилиб турган кирларни кўриш мумкин. Улардан бири афсонавий баскетболчи Коби Браянт кийган "Лейкерс"нинг 24 рақамли сариқ формасидир.

Яна бир деразада бир гуруҳ катталар ва уч бола бош бармоқларини кафтларига қўйиб, қўлларини кўтармоқда - бу ёрдамга муҳтожларнинг халқаро белгиси. Ойнада қизил ҳарфлар билан "Бизга ёрдам беринг" деб ёзилган.

Юзларини ёпиб олган икки вояга етмаган бола ойнага "Афғон қизларини қутқаринг" деган ёзувли қоғозни тутиб турибди.

"Биз даҳшатдамиз"

Бир неча йилдан бери Панамада яшаётган эронлик аёл Би-би-си билан суҳбатда меҳмонхона ичидаги муҳожирлардан бири билан гаплашганини ва улар Эронга қайтарилиши мумкинлигидан "даҳшатга тушганини" айтди.

У меҳмонхонага форс тили таржимони сифатида ёрдам таклиф қилиш учун борган, аммо уларда аллақачон таржимон борлигини айтишган.

Бироқ меҳмонхона ичидагилар айтишларича, аслида бундай эмас.

Яширин мобил телефондан фойдаланиб (чунки Декаполис меҳмонхонасидан ташқаридагилар билан алоқа қилиш тақиқланган), эронлик аёлнинг айтишича, муҳожир унга меҳмонхонада "бир неча вояга етмаганлар қамалиб қолгани", уларга адвокат берилмагани ва ҳатто овқатланиш учун ҳам хоналаридан чиқишга рухсат берилмаганини айтган.

Депортация қилинганлар ҳақидаги хабар сешанба куни оммавий ахборот воситаларида биринчи марта эълон қилинганидан сўнг, хавфсизлик чоралари кучайтирилди ва муҳожирларнинг интернетга уланиши тўхтатилди, деди эронлик аёл.

Би-би-си Декаполис меҳмонхонаси ва Панама ҳукумати билан боғланиб, муҳожирлар қандай шароитда сақланаётгани ҳақида сўради, аммо ҳеч қандай жавоб олмади.

Бироқ, Панама жамоат хавфсизлиги вазири Франк Абрего муҳожирларга меҳмонхонани тарк этишга рухсат берилмаслиги ҳақидаги даъволарга жавобан, ҳукумат панамаликлар хавфсизлиги ва тинчлигини кафолатлаши кераклигини айтди.

Дам олиш кунлари ижтимоий тармоқларда тарқалган видеода муҳожирлардан бири АҚШга чегарани кесиб ўтганидан сўнг ушланганини, Техасга олиб кетишларини айтишганини, аммо Панамага келиб қолганини форс тилида ҳикоя қилган.

Видеодаги аёл ҳукуматнинг эҳтимолий жазо чоралари туфайли Эронга қайтса, ҳаёти хавф остида қолишини таъкидлаган.

Унинг мақсади – сиёсий бошпана сўраш, дейди у.

Таҳлилчилар айтишича, буни адвокатга мурожаат қилмасдан олиш қийин – айниқса Панама ҳукумати депортация қилинганларга бундай имконият берилмаслигини очиқ айтмоқда.

"Вақтинча бошпана"

Абрего сешанба куни муҳожирлар Панамада мамлакат ҳокимияти органлари назорати остида вақтинча қолишини маълум қилди.

"АҚШ ҳукумати билан келишилганидек, улар бу ерда қолади ва уларни ҳимоя қилиш мақсадида вақтинчалик назоратимизда бўлади," деди у.

Шунингдек, у ўз ватанига қайтишни истамайдиган муҳожирлар учинчи бир мамлакатни танлашга мажбур бўлиши ҳақида гапирди.

Бундай ҳолда, унинг сўзларига кўра, Халқаро Миграция ташкилоти (ХМТ) ва БМТнинг Қочқинлар ишлари бўйича Олий комиссарлиги уларнинг репатриацияси учун жавобгар бўлади.

Абрего, шунингдек, муҳожирлар Декаполис меҳмонхонасига жойлаштирилганини, чунки шу меҳмонхона уларни қабул қилиш имкониятига эга эканлигини айтди.

Яна бир юқори мартабали амалдор "кўпроқ муҳожирлар келиши кутилмаяпти", чунки бу турдаги қўшимча парвозлар келишилмаганини маълум қилди.

Панама АҚШ Давлат котиби Марко Рубионинг мамлакатга ташрифи ва Трампнинг Панама канали устидан суверенитетни "қайтариб олиш" таҳдидлари туфайли юзага келган кескинлик шароитида депортациялар учун "кўприк" мамлакат бўлишга розилик берди.

ХМТ вакилининг Би-би-сига айтишича, ташкилот АҚШдан депортация қилинган одамларга "зарурий ёрдам кўрсатиш" вазифасини ўз зиммасига олган.

"Биз жабрланганларга ёрдам бериш учун маҳаллий расмийлар билан ҳамкорлик қилмоқдамиз, ихтиёрий равишда қайтишни сўраганларни қўллаб-қувватламоқдамиз ва бошқалар учун хавфсиз муқобил вариантларни аниқлаяпмиз," деди у.

"Гарчи биз уларни ушлаб туриш ёки ҳаракатланишини чеклашда бевосита иштирок этмасак-да, барча мигрантларга нисбатан муносиб муносабатда бўлинишини ва халқаро стандартларга риоя қилинишини таъминлашга интиламиз," дея тушунтирди у.

АҚШдаги Миграция сиёсати институти катта тадқиқотчиси Музаффар Чиштийнинг айтишича, депортация қилинганларнинг кўпчилиги АҚШдан чиқариб юборилган фуқароларини қабул қилишга тайёр бўлмаган давлатлардан келган.

"Бу ўша ҳукуматлар билан доимий дипломатик музокаралар олиб боришни тақозо этади," деди у Би-би-си билан суҳбатда.

"Уларни Панамага юбориш орқали АҚШ ўзини четга олади," дея қўшимча қилди у. "Панама учун бу музокараларни ўз зиммасига олиш ва бу мамлакатларни уларни қайта қабул қилишга кўндириш катта муаммо ҳисобланади."

Шу ҳафта АҚШдан депортация қилинганларни олиб кетаётган самолётнинг Вашингтон билан ҳужжатсиз муҳожирлар йўлида "кўприк" бўлишига келишиб олган Марказий Американинг яна бир давлати – Коста-Рикага етиб келиши кутилаяпти.

Би-би-си Форс хизматидан Шайдо Хушманди ахборотидан ҳам фойдаланилган