Amerikan basını, Washington yönetiminin, İran'ın nükleer programına darbe vurmak için nükleer silah kullanma da dahil olmak üzere askeri seçenekleri ele aldığını yazdı.

Tahran yönetimiyse, ''uranyum zenginleştirdim, artık ben de nükleer kulübün bir üyesiyim'' açıklaması yaptı.

Woodrow Wilson Enstitüsü'nden Dr. Ian Lesser'la, hem İran'ın hem de Washington yönetiminin niyetlerini, önlerindeki seçenekleri tartıştık.

İranlı yetkililerin Salı günkü bu açıklaması, BM Güvenlik Konseyi'ne sunmak üzere bir rapor hazırlamakta olan Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Muhammed el Baradey'in ziyareti öncesinde geldi.

Peki İran neden böyle bir açıklamaya gerek duydu?

Dr. Ian Lesser'e göre, bu açıklama, hem nükleer programı konusunu ''ulusal onur'' olarak gören İran halkına dönük bir adım hem de diplomatik oyunun bir parçası:

''Bu açıklama kısmen de olsa iç kamuoyuna dönüktü inancındayım. Tahran'daki rejim ciddi olduğunu, Batı'yla milliyetçi bir tavırla çekişmeye dönüşen bir konuda, nükleer teknolojide ilerlediğini göstermek istiyor. Batı'nın blöfünü de görmek istiyor bence İran. Ciddiye alınmak istiyor. Bu, diplomasi oyunun bir parçası bence.''

İran'ın uranyum zenginleştirdiğini duyurmasından birkaç gün önce, geçen hafta bu değerlendirmeyi destekleyen bir gelişme daha oldu.

Amerika'nın önde gelen gazetecilerinden New Yorker dergisi yazarı Seymour Hersh, özetle, Washington'da, Pentagon tarafından yönetime, İran konusunda sunulan askeri seçeneklerden birinin, İran'ın nükleer programına karşı nükleer başlıklı füze kullanılmasını içerdiğini yazdı.

İran ise uranyum zenginleştirme çalışmalarına başladı. Bu kriz, bir sıcak çatışmaya dönüşebilir mi?

Ian Lesser'e göre, bu ''İran'ın nükleer programının ne kadar hızlı ilerlediğine bağlı.''

Lesser, İran'ın, nükleer silah üretimi olanağı da sağlayabilecek bir nükleer enerji programına sahip olduğu hemen hemen net olduğunu belirterek, şöyle devam ediyor:

''Eğer, Washington'daki yönetim, İran'ın çok kısa bir süre içinde, örneğin bir yıl zarfında, harekete geçirilebilecek bir nükleer silah üretme kapasitesine sahip olduğuna ilişkin bir kanıt ortaya koyarsa, o zaman güç kullanımı konusunda güçlü bir sava sahip olabilecektir.''

''Ancak öte yandan, eğer bu program hızla ilerleyen bir program değilse, ki ben de bu görüşe katıldığımı söyleyebilirim. O zaman da güç kullanma gerekçesi de zayıf olacaktır.''

Ian Lesser, Amerikan basınında gündeme getirilen İran'a karşı düzenlenecek olası askeri müdahalede, konvansiyonel olmayan silah kullanılması seçeneğini ise gerçekçi bulmuyor. Lesser'in değerlendirmesi şöyle:

''Nükleer seçenek, bence, boş hayal. ABD'nin yeraltına tesislerine sızabilecek küçük çaplı nükleer silahları, bu tür durumlarda kullanmak amacıyla üretmeye çalıştığına kuşku yok. Ama ben gerçekten bu konuda ciddi bir şekilde, nükleer silah kullanılmasının tasarlandığını sanmıyorum. Ben bunu çok sıra dışı buluyorum.''

''Konvansiyonel, yani nükleer, kimyasal ya da biyolojik olmayan silahlarla askeri bir operasyon, daha gerçekçi olarak görülebilir ama bunun da maliyetleri çok yüksek olacaktır.''

''Gerçi, İran'ın nükleer programında gerilemeye yol açabilecektir bu tür bir operasyon ama İran'ın nükleer tesisleri çok dağınık durumda. Zordur bu tür bir hareket ve dehşet verici sonuçları olacaktır.''

''Ama ben Washington'daki tartışmalarda böyle bir seçeneğin, bu yönetimin bile gündeminin en üst sırasında olduğunu sanmıyorum. Tartışılıyordur, ama kısa vadede mümkün görmüyorum. Ama kimsenin cidden nükleer silah kullanılmasını tartıştığını sanmıyorum.''

Peki nedir olası maliyetler? İran kendisine uygulanacak olası yaptırımlara karşı geçtiğimiz aylarda petrol kartını anımsatarak yanıt vermişti.

Gerçi daha sonra, yine İranlı yetkililer, petrol kartını oynamaya niyetli olmadıklarını söylediler. Ian Lesser ise, Tahran'ın seçeneklerinin petrol kartından ibaret olmadığını görüşünde:

''İran, topraklarında kendisine karşı güç kullanılırsa, farklı yollarla yanıt verme kapasitesine sahip. Bunların hemen, acil olarak uygulanmayabileceğini vurgulamamız ve kullanabileceği yöntemlerin de konvansiyonel olmadığını hatırlamamız gerekiyor.''

''Hemen geleneksel askeri yöntemlerle karşılık verme imkanı güçlü değil, ama İran bölgede devlet dışında kalan unsurlar, terör grupları, direnişe çağırabileceği gruplarla bağlantı halinde.''

''Ve bu gruplar, Amerikan güçlerini, Amerika'nın müttefiklerini hedef alabilir. Bunun ortaya çıkıp gelişmesi de uzun süreli olabilir, yıllar alabilir. Ayrıca Orta Doğu barış sürecinden, enerji güvenliğine, Körfez'deki deniz yolları güvenliği ve tabii ki Irak da dahil olmak üzere, çok sayıda alanda Amerika'nın yaşamını ciddi şekilde zorlaştırabilir İran.''