Cemşid Barzegar BBC İran uzmanı

İslam Cumhuriyeti'nin farklı yönlerden eleştiren kişi ve gruplar Hatemi'nin geleceğe yönelik planlarında ülkenin sorunlarını çözmeye yönelik bir umut buldular.

İran'da cumhurbaşkanlığı seçimi 17 Haziran'da yapılacak.

Ancak Hatemi'nin cumhurbaşkanlıkta ikinci dönemi sona ererken bu umut tükenmiş görünüyor.

17 Haziran'da yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde farklı gruplar arasındaki ayrım çizgisi, 'İslam Cumhuriyeti'ne sadakat' ile 'rejim değişikliği çabası' arasında çiziliyor.

İran İslam Cumhuriyeti'nin muhalifleri için nihai proje eksiksiz demokrasi, insan hakları, laiklik ve laik cumhuriyetin kuruluşu.

Fakat, ülke içinde olsun dışında olsun farklı muhalefet grupları değişimin boyutu ve nasıl hayata geçirileceği konusunda farklı görüşlere sahip.

İçerdekiler-Dışardakiler

İran içindeki muhalefetin büyük bir bölümü adım adım barışçıl dönüşümden yana.

Seçimin favorisi eski cumhurbaşkanlarından Rafsancani.

Bu, öğrenciler, modern dini gruplar, milliyetçi-dindar örgütler ve hatta laik muhalifler arasında paylaşılan bir görüş. Fakat yönetimdeki reformcularla işbirliği konusunda görüşler farklılaşıyor.

Sürgündeki muhaliflerin önemli bir bölümü ise daha radikal yöntemlerden yana, ancak onlar da dönüşümün barış içinde ve yabancı müdahele olmadan gelmesini istiyor.

Sürgündeki muhalefetin bir kesimi ise rejimin ne pahasına olursa olsun devrilmesinden yana.

Bu gruplar İran halkına siyasi rejimi değiştirme çağrısı yapıyor ve Irak ile Afganistan türü bir dış müdaheleye olumlu bakıyor.

Halka ulaşma sorunu

Ülke içinde olsun, dışında olsun İran muhalefetinin önemli bir sorunu halka ulaşabilmek, halka dertlerini anlatabilmek.

İran içinde radyo ve televizyon muhafazakar kesimin denetiminde.

İran medyası büyük ölçüde muhafazakar kesimin denetiminde.

Muhalifler bir yana, siyasi iktidarı muhafazakarlarla paylaşmakta olan reformcular bile İran radyo ve televizyonlarında pek seslerini duyuramıyor.

Kısa süreli bir göreli özgürlük dönemi ardından, yasaların liberal basın aleyhine harekete geçirildiği İran'da, gazeteler de giderek artan biçimde temkinli.

Internet kullanımı yaygın ve ABD merkezli gruplar uydudan yayın olanağına sahipse de, halkla iletişim yurtdışındaki muhalefet için daha da büyük bir sorun.

Sürgündeki muhalefet yirmi yılı aşkın zamandır ülke dışında ve genç kuşak İranlılar çoğunlukla bunların varlığından bile habersiz.

Uluslararası baskı

17 Haziran cumhurbaşkanlığı seçimi hem İran yönetimi hem de muhalefet için büyük öneme sahip, çünkü seçim sonucunun İran'ın geleceğine büyük etkisi olabilir.

Cumhurbaşkanlığı seçimi gelecek açısından kilit önemde görülüyor.

Muhalefetin hem rejim için değişim yanlısı olanları hem de verili siyasi yapı içinde değişimin mümkün olmadığını düşünen kesimlerinin gözü seçim sonucunda.

Dikkatlerin odaklandığı bir konu oy verme oranı; bu Cumhurbaşkanı Hatemi'nin yerini kimin alacağından bile daha önemli hale geldi.

Yetkililer 17 Haziran'da oy verme oranının mümkün olduğunca yüksek olmasını arzuluyor, çünkü böyle bir sonuç, rejimin, insan hakları ihlalleri ve nükleer programı konusunda uluslararası baskılara karşı koyabilmesini kolaylaştıracaktır.