Rusya Ukrayna'yı işgal edecek mi?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Ukrayna'ya saldırı planladığı iddialarını defalarca yalanladı ancak ABD, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalin eşiğinde olduğuna inanıyor.

Yaklaşık 150 bin Rus askeri Ukrayna sınırlarına yakın bölgelerde konuşlanmış durumda.

Bundan sonraki gelişmeler, Avrupa'nın tüm güvenlik yapısını tehlikeye atabilir.

İşgal tehdidi ne kadar ciddi?

ABD aylarca Rusya'nın işgal konusunda nihai bir karar verdiğini düşünmüyordu; 18 Şubat'ta ise Başkan Joe Biden, Putin'in "önümüzdeki günlerde saldırmaya karar verdiğine inandığını" söyledi.

Çek Cumhuriyeti Başbakanı Petr Fiala'nın sözleriyle "Avrupa savaştan bir adım uzakta".

Rusya, 44 milyonluk bir ülke olan Ukrayna'ya saldırmayı planlamadığı konusunda ısrarlı.

Ancak 2014'te Kırım'ı ilhak etmiş ve Ukrayna'nın doğusunda Donbas bölgesindeki çatışmayı desteklemişti.

NATO tüm verilerin "tam teşekküllü bir saldırıya" işaret ettiğini söylüyor.

ABD'ye göre Rusya, hem Rusya'da hem de Belarus'ta 150 binden fazla askeri Ukrayna sınırlarına kaydırdı ve Rusya destekli ayrılıkçılar ve Kırım da dahil edildiğinde bu sayı 190 bine ulaşıyor.

Bir ABD savunma yetkilisi "Sınırdaki birliklerin yüzde 40-50'si saldırı konumunda" dese de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy paniğe gerek olmadığında söylüyor.

Rusya, askeri tatbikatlarını tamamlayan birliklerini geri çektiğini belirtiyor ancak Belarus'ta 20 Şubat'ta bitmesi gereken tatbikat uzatıldı.

NATO da Rusya'nın geri çekildiğine dair bir işaret görmediğini ifade etiyor.

Putin, Rusya'nın savaş istemediğini ve müzakereye açık olduğunu belirtiyor; diplomatik çabaların yoğunlaştırılması konusunda Fransa ile hemfikir.

Ancak "güvenlik garantileri" talebinin karşılanmaması halinde "misilleme amaçlı uygun askeri-teknik önlemlerin alınacağı" tehdidinde bulunuyor.

Rusya, Ukrayna konusundaki söylemlerini sertleştirirken Batı'nın, "saldırı bahanesi" olarak kullanılabileceğine inandığı birçok olay oldu.

Rusya Ukrayna'yı neden tehdit ediyor?

Rusya, Ukrayna'nın hem NATO hem de AB gibi Avrupa kurumlarına yönelmesine uzun süredir direniyor.

Batı'dan temel talebi, Ukrayna'nın NATO'ya katılmayacağını garanti etmesi.

Ukrayna hem AB hem de Rusya ile sınır paylaşıyor ancak eski bir Sovyet cumhuriyeti olarak Rusya ile derin sosyal ve kültürel bağları var. Ülkede Rusça yaygın konuşulan bir dil.

Ukraynalılar 2014 başlarında Rusya yanlısı devlet başkanlarını görevden aldıklarında, Rusya Ukrayna'nın güneyindeki Kırım yarımadasını ilhak etti ve doğu Ukrayna'nın büyük bir bölümünü ele geçiren ayrılıkçıları destekledi. İsyancılar, o zamandan beri Ukrayna ordusuyla savaşıyor ve bu çatışmalarda 14 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

Rusya, ayrıca doğu Ukrayna için 2015'te imzalanan Minsk barış anlaşmasının yerine getirilmemesinden de rahatsız. Ancak çatışmanın uzamasına neden olan taraflardan biri olarak da görülüyor.

Rusya nasıl saldırabilir?

Dikkatler esas olarak Ukrayna'nın doğusuna yönelmiş durumda. Burada iki Ukraynalı askerin ölümüyle ön cephede ateşkes ihlallerinde bir artış söz konusu.

Ancak Başkan Biden, "Ukrayna'nın 2,8 milyon masum insanın yaşadığı başkenti Kiev'i hedef alacaklarına inanıyoruz" diye uyardı.

Moskova "Rus işgali yok" diye ısrar ediyor; ancak olması halinde Rusya, Kırım, Belarus ve Ukrayna'nın doğu sınırları çevresindeki askerleri harekete geçirebilir.

İsyancıların kontrolündeki doğuda da enformasyon savaşı şimdiden başladı.

Ayrılıkçı liderler, Ukrayna saldırısı konusunda uyarıda bulunarak yaklaşık 700 bin sivilin güney Rusya'ya tahliye edilmesi emri verdi. Video iki gün önce kaydedilmişti. Ukrayna ordu komutanı ise askerlerinin yalnızca sivillerin hayatı tehdit altında olduğunda ateş ettiğini söyledi.

Rusya, Ukrayna'nın doğuda "soykırım" yaptığına dair asılsız suçlamalarda bulundu.

İsyancıların kontrolündeki bölgelerde yaklaşık 700 bin Rus pasaportu dağıttı; bu nedenle herhangi bir eylemin kendi vatandaşlarını korumayı amaçladığını iddia edebilir.

İşgale bahane yaratacak türden sahte saldırı operasyonlarına dair belirtiler söz konusu; bunlar arasında, Ukrayna'nın saldırı planladığına dair temelsiz iddialar da var. Kiev ayrıca Rus özel kuvvetlerinin durumu istikrarsızlaştırmak için ayrılıkçı bölgelerdeki kilit hedeflere patlayıcı yerleştirdiği konusunda da uyardı.

Rusya'nın siber saldırılar da dahil olmak üzere başka seçenekleri de var. Ukrayna hükümetinin web siteleri ocak ayında, Ukrayna'nın en büyük iki bankasının siteleri de şubat ortasında hedef alınıp çökertilmişti.

Rusya şimdiye kadar talepleri karşılanmazsa sadece "askeri-teknik" önlemlerle tehdit etti. Bunun ne anlama geldiği net değil; ancak Ukrayna'ya uçuşa yasak bölge veya limanlarının ablukası gibi kısıtlamalar getirilmesi ya da nükleer silahların komşu Belarus'a taşınması söz konusu olabilir.

Putin ne istiyor?

Rusya, NATO ile ilişkisini yeniden şekillendirme bakımından "kritik bir an"dan söz ediyor ve üç talep üzerinde duruyor.

Birincisi, NATO'nun daha fazla genişlemeyeceğine dair yasal olarak bağlayıcı bir taahhüt istiyor: Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergei Ryabkov, "Ukrayna'nın asla ve asla NATO üyesi olmamasını sağlamak bizim için kesinlikle zorunludur" dedi.

Putin, Rusya'nın "Geri çekilecek başka bir yeri olmadığından" şikâyet etti.

Geçen yıl Putin, Rusları ve Ukraynalıları "tek millet" olarak tanımlayan uzun bir yazı yazdı. Aralık 1991'de Sovyetler Birliği'nin çöküşünü "tarihi Rusya'nın dağılması" olarak nitelendirdi ve Ukrayna'nın mevcut liderlerini "Rus karşıtı bir proje" yürütüyor olarak görüyor.

Putin ayrıca, Ukrayna'nın NATO'ya katılması halinde ittifakın Kırım'ı yeniden ele geçirmeye çalışabileceğini savundu.

Diğer temel talepleri, NATO'nun "Rusya sınırlarına saldırı silahları" yerleştirmemesi ve 1997'den itibaren ittifaka katılan üye devletlerin güçlerini ve askeri altyapısını kaldırması.

Bu, Orta Avrupa, Doğu Avrupa ve Baltıklar anlamına geliyor. Aslında Rusya, NATO'nun 1997 öncesi sınırlarına dönmesini istiyor.

NATO ne diyor?

NATO, yeni üyelere açık kapı politikasına sahip bir savunma ittifakı ve 30 üye ülkenin değişmeyeceği konusunda kararlılığını ifade ediyor.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, NATO'ya katılmak için "açık, uygulanabilir takvim" için çağrıda bulundu, ancak Almanya başbakanı Scholz'un açıkça belirttiği gibi, bunun uzun bir süre gerçekleşmesi ihtimali yok.

Mevcut herhangi bir NATO ülkesinin üyeliğinden vazgeçmesi söz konusu değil.

Bununla birlikte, Putin'in gözünde Batı, 1990'da NATO'nun "doğuya doğru bir cm bile genişlemeyeceğine" söz verdi, ama bunun tersini yaptı.

Ancak bu, Sovyetler Birliği'nin çöküşünden önceydi, dolayısıyla o zamanki Sovyet Başkanı Mihail Gorbaçov'a verilen söz, yalnızca yeniden birleşmiş bir Almanya bağlamında Doğu Almanya'ya istinadendi.

Gorbaçov daha sonra "NATO'nun genişlemesi konusunun o sırada hiç tartışılmadığını" söyledi.

Batı Ukrayna için ne kadar ileri gidecek?

ABD ve diğer NATO müttefikleri, Ukrayna'ya muharebe birlikleri gönderme planları olmadığını açıkça belirttiler, ancak bunun yerine danışmanlar, silahlar ve sahra hastaneleri şeklinde destek sunuyorlar.

Baltık ülkeleri ve Polonya'da toplam 5.000 askerden oluşan dört muharebe birimi konuşlandırıldı. 4.000 asker daha Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Slovakya'ya gönderilebilir.

Rusya'nın işgal etmesi halinde yaptırımlar da uygulanabilir. Ukrayna lideri Batı'yı yatıştırma politikasıyla suçladı ve yaptırımların derhal uygulanması gerektiğini söyledi.

ABD, Rusya'nın finans kurumlarını ve temel sanayilerini hedef alacağını söylüyor; AB, Rusya'nın finansal piyasalara erişimini sınırlayacağını söyledi; İngiltere ise Rus iş dünyasının dolar ve sterline erişmesine kısıtlamalar getirilmesi ve "Kremlin'in içindeki ve çevresindekilerin saklanacak hiçbir yerleri olmayacak" diye uyardı.

Rusya'nın Kuzey Akım 2 doğal gaz boru hattının Almanya'da açılmasının engellenmesi de ana tehditlerden biri. Bu hat tamamlandı, ancak henüz Almanya'nın düzenleyici kurumu tarafından onaylanmadı.

Bir başka ekonomik darbe ise, Rusya'nın bankacılık sistemini uluslararası Swift ödeme sisteminden koparmak olacaktır. Ancak bu, ABD ve Avrupa ekonomilerini kötü etkileyebilir.

Diplomatik çözüm olabilir mi?

Yoğun diplomasi hala devam ediyor, ancak bir anlaşmanın hem doğu Ukrayna'daki savaşı hem de Rusya'nın ısrarla üzerinde durduğu daha geniş güvenlik sorunlarını kapsaması gerekecek.

Beyaz Saray, devam eden Ukrayna krizini görüşmek üzere ABD Başkanı Joe Biden'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yapılacak bir zirveyi prensipte kabul ettiğini duyurdu.

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından önerilen söz konusu zirvenin Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmeme koşulunda gerçekleşebileceği ifade edildi.

Rusya, Ukrayna, Fransa ve Almanya arasında 2014 ve 2015 Minsk barış anlaşmalarının yeniden canlandırılması konusunda müzakereler devam ediyor, ancak şimdiye kadar bir ilerleme kaydedemediler.

Ukrayna, Rusya'ya ve ayrılıkçılara çok fazla taviz verdiklerine inanıyor. Putin, Ukrayna liderine, "Beğen ya da beğenme, güzelim, buna katlanmak zorundasın" dedi.

Rusya, ABD ile nükleer silahların kendi ulusal sınırlarının dışına konuşlandırılmasını yasaklayan bir anlaşma istiyor. ABD, kısa ve orta menzilli füzelerin sınırlandırılması ve kıtalararası füzeler konusunda yeni bir anlaşma üzerinde müzakerelere başlamayı teklif etti.

Rusya, Batı'nın temel taleplerine verdiği yanıttan çok memnun olmasa da, ikisi Rusya'da ve ikisi Romanya ve Polonya'da olmak üzere füze üslerinde karşılıklı kontrollerin "şeffaflık mekanizmasına" olumlu bakıyor.