Gazze'de ateşkes için görüşmeler Hamas'ın yokluğunda başladı

Gazze'de ateşkes için müzakereleri yeniden canlandırma çalışmaları sürerken, Gazze Sağlık Bakanlığı 7 Ekim'den bu yana devam eden İsrail saldırılarında öldürülen Filistinlilerin sayısının 40 bini geçtiğini açıkladı.

Ancak Hamas, Perşembe günü Doha'da yeniden başlayan, Gazze’de ateşkes sağlanması ve rehinelerin serbest bırakılması amaçlı görüşmelere katılmadı.

ABD ve Katarlı yetkililer, Perşembe günü Hamas olmadan başlayan görüşmelere Cuma günü de devam edileceğini açıkladı.

Reuters'a isim vermeden konuşan ABD'li bir yetkili, görüşmelerin ilk gününün "yapıcı" geçtiğini söyledi.

Yetkili, arabulucuların daha sonra Hamas'ın Doha'da bulunan müzakere ekibine danışmayı planladıklarını kaydetti.

Hamas katılmasa da görüşmeler sürüyor, zira arabulucu ülkeler - ABD, Mısır ve Katar - kalan sorunları çözecek bir plan oluşturmak için bir araya gelebileceklerini düşünüyor.

Hamas’ın üst düzey yöneticilerinden Husam Badran, Perşembe günü geç saatlerde Telegram kanalından yaptığı açıklamada, İsrail'in devam eden operasyonlarının ateşkes görüşmelerinin önünde bir engel olduğunu söyledi.

Görüşmelerin daha önce kabul edilen çerçeve anlaşmasının uygulanmasına yönelik olmasını ve tam bir ateşkesi, İsrail güçlerinin çekilmesini, yerlerinden edilmiş Filistinlilerin geri dönüşünü ve rehine değişim anlaşmasını içermesi gerektiğini kaydetti.

Hamas'ın siyasi lideri ve baş müzakerecisi İsmail Haniye'nin Tahran'da suikasta uğramasından bu yana müzakereler askıya alınmıştı.

ABD, ateşkes anlaşmasına varılmasının İran'ı, Haniye suikastından sorumlu tuttuğu İsrail'e karşı misilleme yapmaktan caydırmasını ve böylece bölgesel bir çatışmayı önlemesini umuyor. İsrail, Haniye suikastını ne üstlendi ne de yalanladı.

Gazze Sağlık Bakanlığı ölenlerin sayısının 40 bini geçtiğini açıkladı

Ateşkes ve rehinelerin serbest bırakılmasına ilişkin görüşmelerin başladığı gün, Gazze Sağlık Bakanlığı 7 Ekim'den bu yana devam eden İsrail saldırılarında öldürülen Filistinlilerin sayısının 40 bini geçtiğini açıkladı. Buna göre öldürülenlerin çoğunluğunu kadınlar, çocuklar ve yaşlılar oluşturuyor.

Perşembe günü 40.005 olarak açıklanan bu sayı, bölgenin 2,3 milyonluk nüfusunun yaklaşık yüzde 1,7'sine denk geliyor.

Buna ek olarak uydu görüntüleri analizi, Gazze'deki binaların yaklaşık yüzde 60'ının savaşın başlangıcından bu yana hasar gördüğünü veya yıkıldığını gösteriyor.

ABD'deki New York Şehir Üniversitesi'nden Corey Scher ve Oregon Eyalet Üniversitesi'nden Jamon Van Den Hoek tarafından gerçekleştirilen hasar analizi, Mart ayından bu yana hasarlı bina görünümünün en çok güneydeki Refah kentinde arttığını gösteriyor.

Yıkımın büyük kısmı, İsrail'in 6 Mayıs'ta şehre başlattığı saldırının ardından gerçekleşti.

İsrail Hamas kontrolündeki Sağlık Bakanlığının açıkladığı sayılara şüpheyle yaklaşsa da bazı uzmanlar Gazze'de öldürülen insan sayısının çok daha yüksek olma ihtimalinin bulunduğunu; yerel yetkililerin İsrail hava saldırılarının vurduğu binaların enkazı altında yaklaşık 10 bin cesedin kaldığını tahmin ettiğini söylüyor.

Araştırmacılar, Gazze'de hastalık ve açlık gibi dolaylı nedenlerden çok daha fazla Filistinlinin ölebileceğini belirtiyorlar.

İsrail ordusu, 7 Ekim'de güney İsrail'e düzenlenen ve yaklaşık 1.200 kişinin öldürüldüğü ve 251 kişinin rehin alındığı saldırıya yanıt olarak Gazze’ye askeri operasyon başlattı.

Hamas’ın hâlâ elindeki 111 rehinenin 39'unun öldüğü sanılıyor.

Hamas neden görüşmelere katılmıyor?

Üst düzey bir Hamas yetkilisi görüşmelerden önce BBC'ye, Filistinli silahlı grubun halihazırda üzerinde anlaşılan teklifin uygulanması için bir yol haritası talep ettiğini söyledi, "İsrail'in sırf savaşı sürdürebilmek için düzenlemiş olmak adına düzenlediği müzakerelere katılmayacağız” dedi.

Yol haritasının, ABD Başkanı Joe Biden’ın Mayıs sonunda önerdiği anlaşma maddelerine dayanması gerektiğini kaydetti ve İsrail'i "yeni koşullar" eklemekle suçladı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu bu iddiayı reddiyor ve değişiklik talep edenin Hamas olduğunu savunuyor.

Geçen hafta ABD, Mısır ve Katar liderleri, İsrail ve Hamas'ı görüşmelere acilen yeniden başlamaya çağıran ortak bir bildiri yayınladılar.

Bir çerçeve anlaşmasının “artık masada olduğunu ve sadece uygulamaya dönük ayrıntıların tamamlanması gerektiğini" söylediler ve gerekirse aralarındaki farklılıkların üstesinden gelecek başka öneriler sunmaya hazır olduklarını eklediler.

İsrail, görüşmelere katılmak üzere bir müzakereci ekibi göndereceğini söyledi. Ancak Hamas arabuluculardan yeni müzakereler başlatmaları yerine, bir buçuk ay önce kaldığı yerden görüşmeleri devam ettimelerini istedi.

Çarşamba günü Hamas'ın üst düzey bir yetkilisi temsilcilerinin, birçoğu Katar’ın başkentinde olmasına rağmen toplantıya katılmayacağını doğruladı.

BBC'ye, “İsrail'in Gazze Şeridi'nden, özellikle de (Mısır sınırı boyunca uzanan) Philadelphia Koridoru'ndan çekilmesini garanti eden ve yerinden edilmiş kişilerin herhangi bir sınır getirilmeksizin Gazze’nin kuzeyine geri dönmesine ve insani yardıma izin veren Başkan Biden'ın ateşkes planı ve Güvenlik Konseyi kararı temelinde halihazırda üzerinde anlaştığımız teklifi uygulamak için bir yol haritası istiyoruz” dedi.

“Yeni koşullar ekleyen ve önceki anlaşmadan dönen İsrail'dir” diye ekledi.

Biden’ın 31 Mayıs’ta açıkladığı ve BM Güvenlik Konseyi tarafından desteklenen planının ilk aşaması, 6 haftalık ateşkes, İsrail’in Gazze’nin nüfusun yoğun olduğu alanlarından çekilmesi, bazı mahkumların ve rehinelerin serbest bırakılması ve insani yardımın Gazze’ye ulaşmasını öngörüyor.

İkinci aşamada hayattaki tüm rehinelerin serbest bırakılması ve İsrail’in Gazze’den tamamen çekilmesi yer alıyor.

Planının üçüncü aşamasında ise 7 Ekim'de kaçırılan ve hayatını kaybeden rehinelerin cenazelerinin verilmesi ve Gazze’nin yeniden inşası var.

Salı günü New York Times gazetesi, kamuya açıklanmamış belgelere göre İsrail'in 27 Temmuz'da beş yeni koşulu içeren bir mektup ilettiğini bildiridi.

Mayıs ayındaki teklifin "İsrail güçlerinin Gazze Şeridi'nin tüm sınırı boyunca yoğun nüfuslu bölgelerden doğuya doğru çekilmesinden" bahsettiğini, ancak Temmuz ayındaki mektubun İsrail'in Philadelphia Koridoru'nu kontrol etmeye devam edeceğini gösteren bir harita içerdiğini yazdı.

Habere göre, mektuba sadece silahsız sivillerin bölgeyi fiilen ikiye bölen Netzarim Koridoru üzerinden Gazze’nin kuzeyine dönmesini sağlamak amacıyla bir mekanizmanın kurulması gerektiği yönünde de bir şart eklendi.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun ofisi habere yanıt olarak, yeni koşullar eklediği iddiasının "yanlış" olduğunu belirtti, sadece anlaşma maddelerine “açıklık getirildiği” kaydedildi.

Açıklamada, Hamas’ın Mayıs anlaşmasına “29 değişiklik getirdiği, ancak bunların Netanyahu tarafından reddedildiği” belirtildi, bu değişikliklerin içeriği açıklanmadı.

Salı günü ilerleyen saatlerde ABD Başkanı Biden, müzakerelerin "zorlaştığını" kabul etti ancak "vazgeçmeyeceğini" söyledi.

Ayrıca bir ateşkes anlaşmasının, Hamas'ın başlıca destekçisi olan İran'ın İsmail Haniye suikastı nedeniyle İsrail'e misilleme yapma olasılığını önlemeye yardımcı olacağına inandığını söyledi.

Haniye suikastinde rolü olduğunu ne doğrulayan ne de yalanlayan İsrail, İran'ı "saldırıda bulunması durumunda ağır bedel ödeyeceği" konusunda uyardı. İran, Batı'nın saldırıdan vazgeçme çağrılarını reddetti ve "bir saldırgana yanıt vermenin hakkı olduğunu” vurguladı.

Haniye'nin yerine, 7 Ekim saldırısının planlayıcılarından biri olan Hamas'ın Gazze lideri Yahya Sinvar geçti. Netanyahu Pazartesi günü, Sinvar'ın "bir rehine anlaşmasının şimdiye kadar önündeki tek engel olduğunu ve olmaya da devam ettiğini" söyledi.