Doğum izninin uzatılması kadınların iş hayatına katılımını nasıl etkileyecek?

Kadın çalışanların doğum iznini 24 haftaya çıkaracak düzenlemenin yeni yılda meclise gelmesi planlanıyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, kadınlar için doğum iznini 16 haftadan 24 haftaya çıkaracak düzenlemede sona yaklaşıldığını belirtti.

14 Aralık'ta meclisteki bütçe görüşmeleri sırasında gazetecilerin sorularını yanıtlayan Göktaş, ''Bu konuda geçtiğimiz hafta grubumuzla da istişare ettik'' dedi.

Göktaş, düzenlemenin yeni yılın başında meclise gelmesini beklediklerini belirtti.

BBC Türkçe'nin edindiği bilgiye göre, düzenleme, doğumdan önce sekiz hafta ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta olacak.

Düzenleme, memur ya da işçi fark etmeksizin, çalışma hayatındaki tüm kadınları kapsayacak.

Uzmanlara göre, bu gelişme kadınlar ve yeni doğan bebekler açısından olumlu olmakla birlikte, kadın istihdamını olumsuz etkileyebilecek riskler de barındırıyor.

Babalık izni nasıl değişecek?

Türkiye'de doğurganlık hızı son 11 yıldır aralıksız olarak düşüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bugüne dek pek çok açıklamasında bu konuya dikkat çekerek doğurganlık hızının artırılması gerektiğini belirtti.

Bu kapsamda 2025 yılı ''Aile Yılı'' olarak, 2026–2035 dönemi ise "Aile ve Nüfus On Yılı" olarak ilan edilmişti.

Yeni düzenlemeyle azalan nüfus artış hızına çözüm üretilmesi amaçlanıyor.

Düzenlemeden, memur, işçi, askeri personel, hakim-savcı, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) personeli ve akademisyenler dahil çalışma hayatındaki tüm kadınların yararlanması bekleniyor.

Edinilen bilgiye göre, mevcut uygulamada beş gün olan babalık izninin ise 10 güne çıkarılması planlanıyor.

'İşe alımlarda kadınların aleyhine olabilir'

Değişiklikleri BBC Türkçe'ye değerlendiren İstanbul Teknik Üniversitesi İşletme Fakültesi'nden Prof. Dr. İpek İlkkaracan'a göre, doğum izninin 24 haftaya çıkarılması olumlu bir gelişme.

Bu değişiklik, kadınların işgücü piyasasına bağlılığını artırabilir ve kadınların doğum nedeniyle istihdamdan çıkışlarını azaltabilir.

Ayrıca, ilk ay ay anne sütüne ve bakımına ihtiyaç duyan yeni doğan bebekler için de avantajları bulunuyor.

Ancak Prof. İlkkaracan'a göre babalık izni 10 günle sınırlı kaldığı için, kadın istihdamı açısından riskler devam ediyor:

"Babalık ve annelik izni arasındaki fark, işe alımlarda kadınlar aleyhine işleyebilir. Ayrıca promosyonlarda da işveren ayrımcılığını arttırma olasılığı çok yüksek."

"İşveren iyi niyetli olsa bile rekabetçi piyasa baskısı altında, birbiriyle aynı niteliklere sahip olan genç bir kadın ve erkek arasında seçim yaparken, 24 hafta izin riski olan kadınlardan ziyade erkekleri işe alma veya terfi etmeyi tercih edebilir."

İlkkaracan, babalık izninin de 12-24 hafta olarak belirlenmesinin daha etkili olacağını savunuyor:

"Bu sadece eşitlik adına değil aynı zamanda güçlü aile için de önemli bir adım olur.

"Yeni doğanların, küçük çocukların anneleri yanı sıra babalarından da bakım alması, birlikte benzer sürelerle zaman geçirmesi, babayla da güçlü bağlar kurulması açısından çok önemli."

TÜİK verilerine göre, Ekim ayı itibarıyla kadınların işgücüne katılım oranı yüzde 36,5 olarak gerçekleşti.

Türkiye'de kadınlar, erkeklerin sadece yarısı kadar iş gücüne katılabiliyor.

Bu haliyle kadın istihdamı, OECD ülkelerinin ortalamasının yaklaşık 15 puan altında kalıyor.

'Kamu kreşleri ve bakım merkezleri açılmalı'

İlkkaracan'a göre, bakım meselesine parçalı izole politikalar ile değil, ülke çapında uygulanacak "koordineli ve makro bir sistem" anlayışı ile bakılması gerekiyor:

"Anne 24 ay doğum izni yapacak, sonra ne olacak? İzole politikalar tek başlarına herhangi olmu bir sonuca ulaşmak için yetersiz."

"Örneğin altışar ay ücretli annelik ve babalık izni ile çocuk 1 yaşına kadar ebeveyn bakımı altında kalmalı."

"Bir-beş yaş arası çocuk bakımı için ise bir yandan kısmi-esnek ebeveyn izni, öte yandan kaliteli kamu kreşleri ile çocuk bakımı sistemi kurulmalı."

İlkkaracan, okul saatleri dışındaki bakım ve destek hizmetlerinin geliştirilmesinin, yaşlı ve engelli bakım ve desteği için gündüzlü merkezler açılmasının ve çalışma saatlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesinin de kadınların istihdama katılımını olumlu yönde etkileyeceğini not ediyor.

'Babalık izinlerinin daha da artırılması gerekir'

BBC Türkçe'ye konuşan Birleşik Metal-İş Sendikası Eşitlik Dairesi Uzmanı Nuran Gülenç, kadın istihdamının olumsuz etkilenmemesi için, babalık izinlerinin artırılması gerektiğini belirtiyor:

"Kadınlar hali hazırda istihdama girerken ciddi zorluklarla karşılaşıyor. Ebeveyn izinlerinin sadece kadınlar üzerinden artırılması, kadınların istihdama girmesini daha da zorlaştıracak.

"Ayrıca kadın işçilerin düzenli, nitelikli işlerden dışlanmasını da getirecektir. Kadınların daha kayıtdışı ve güvencesiz işlere yönelmesine neden olacaktır.''

"Biz bunun yerine babalık izinlerinin daha fazla artırılmasını öneriyoruz. Çocuk bakımı kadının omuzlarına yıkılıyor.''

Gülen, meselenin sadece doğum izninden ibaret olmadığını, herkesin ücretsiz ulaşabileceği kreşlerin sayısının artırılması gerektiğini ifade ediyor.

Mevcut uygulama nasıl?

Mevcut uygulamada, kadın memurlar doğumdan önce ve sonra sekizer hafta (16 hafta) ücretli izin kullanıyor.

Sonrasında ise yarı zamanlı çalışma, süt izni ve aylıksız izin gibi uygulamalar devreye giriyor.

İşçiler için de 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında doğum öncesi ve sonrası toplam 16 hafta izin bulunuyor.

Ancak memurlar 24 aya kadar ücretsiz izin alabilirken, diğer çalışanlar ise altı aya kadar ücretsiz izin kullanabiliyor.

Edinilen bilgiye göre, yeni düzenlemeyle birlikte, memurlar ve işçiler arasındaki bazı izin haklarının eşitlenmesi bekleniyor.

Ancak düzenlemeye ilişkin bu detaylar, hükümet içersindeki son görüşmelerin ardından kamuoyuna yansıyacak.