ኢራን፡ ስለምንታይ 'ምስጢራዊ' መደበራት ሚሳይላ ተቃልዕ ኣላ?

ኢራን ነቲ ብትሕተ-ምድሪ ዝተኣሳሰረ መደበራት ሚሳይላ "ከተማታት ሚሳይል" ኢላ እያ እትጽውዖ።

ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኢራን ሚሳይላት ዝሓዙ ሓደስቲ ትሕተ-ባይታዊ ገለርያታት ከም ዘለውዋ ኣፍሊጣ ነይራ።

ብኸም እስራኤልን ኣመሪካን ዝኣመሰላ ሃገራት ስግኣት እንተ ተሰሚዑዋ፡ ነዞም ሚሳይላት'ዚኣቶም ኣብ ጥቕሚ ከተውዕሎም ከም እትኽእል ክትፍክር ጸኒሓ እያ።

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣመሪካ ተወሰኽቲ ሽዱሽተ ነፈርቲ ውግእ ኣብ ጥቓ ኢራንን የመንን ናብ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ከም ዝሰደደት ይግለጽ።

እዘን ነፈርቲ ውግእ ስዉር ቴክኖሎጂ ዘለወን ኰይነን ዝኸበደ ቦምባታት ክስከማ ከም ዝኽእላ ንሮይተርስ ዝተዛረቡ ግን ከኣ ስሞም ክግለጽ ዘይደለዩ ሰበስልጣን ኣመሪካ ገሊጾም።

ኢራን ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ፡ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ዓቢይ ወተሃደራዊ ህላወ ኣመሪካ፡ "ብቤትሮ ኣብ ዝተሃንጸ ክፍሊ፡" ከም ዘለዉ ዝተቓልዑ ስለ ዝዀኑ፡ "ንኻልኦት እምኒ ክድርብዩ፡" የብሎምን ክትብል ተሓንያ።

ኢራን ኣብ ደሴት ድየጎ ጋርስያ ንዝርከብ መዓስከር፡ ቦምባ ክትድርብየሉ ከም እትኽእል ኣፈራሪሓ።

እቲ ደሴት ኣብ ትሕቲ ግዝኣት እንግሊዝ ዝጸንሐ ኰይኑ፡ ናብ ሞሪሸስ ንምምላስ ኣብ መስርሕ ዘሎ እዩ።

ነዚ ኣብ ተግባር ከውዕሉዎ ይኽእሉ እዮም፣ ምኽንያቱ፡ ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘረባ ኣይተዛረቡን።

እንተዀነ፡ እዘን "ከተማታት ሚሳይል" እንታይ እየን፧ ስለምንታይ ኢራን ኣብዚ ግዜ'ዚ ነዚ ሓበሬታ'ዚ ተውጽኦ ኣላ? ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ክለዓል ንዝኽእል ግጭት ብኸመይ ክጸልዎ ይኽእል?

'ከተማታት ሚሳይል' ኢራን እንታይ እዩ?

እዚ ሓረግ'ዚ፡ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢራን - እስላማዊ ሓለዋ ሰውራ (IRGC) - ኣብ ትሕቲ-ምድሪ ንዝርከብ መደበራት ሚሳይል ንምግላጽ ዝጥቀመሉ ቃል እዩ።

እዞም መደበራት እዚኣቶም፡ ኣብ መላእ ሃገር ዝተዘርግሑ ዓበይትን ዓሞቝት ገለርያታት ዝሓቘፉ ኰይኖም፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ኣገደስቲ ኣኽራናዊ ከባቢታት ይርከቡ።

ባሊስቲክን ክሩዝን ሚሳይላት፣ ከምኡ'ውን፡ ካልኦት ስትራተጅያውያን ኣጽዋራት ከም ድሮንን ስርዓተ-ምክልኻል ኣየርን ዝኣመሰሉ ንምኽዛን፡ ንምድላውን ንምጥቃዕን የገልግሉ።

ኣዘዝቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢራን ከም ዝገልጹዎ፡ እዘን "ከተማታት ሚሳይል"፡ ሚሳይላት ዝኽዘነለን ቦታታት ጥራሕ ዘይኰና፡ ገሊአን "መፈብረኽን መዳለውን" ፋብሪካታት ምዃነን ይገልጹ።

እዚ ቦታታት'ዚ ብልክዕ ኣበይ ምዃኑ ኣይፍለጥን፣ ብወግዒ'ውን ኣይተገልጸን።

መራሒ ሓይሊ ኣየር ሓለዋ ሰውራ ኢራን ብርጋዴር ጀነራል ኣሚር ዓሊ ሓጂዛደህ፡ ነታ ሓዳስ "ከተማ ሚሳይል" ብቪድዮ ኣላልዩ።

ኣብቲ ምስ መንግስታዊ ፈነወ ዝገበሮ ቃለመሕትት፡ ኣብ ትሕቲ-ምድሪ፡ ባሊስቲክ ሚሳይላትን ነብሰ-ቕትለት ዝፍጽማ ድሮናትን ኣርእዩ።

ቢቢሲ ነቲ ኣብ ቪድዮ ዝቐረበ ብሳልሳይ ኣካል ከረጋግጾ ኣይከኣለን።

መንግስታዊ ማዕከናት ዜና፡ ኢራን ነዚ ኣጽዋር'ዚ ተጠቒማ ንዝዀነ ይዅን "ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኢራን ዝውሰድ ተጻባኢ ስጕምቲ፡" ክትምልስ ድልውቲ ምዃና ገሊጸን።

"ኢራን ካብ ዝዀነ መደበር ናይቲ ዞባ ወይ ሚሳይል ኢራን ዝሽፍኖ ርሕቀት እንተ ተሃሪማ፡ ንሓይልታት እንግሊዝ ኰነ ኣመሪካ ዒላም ንምግባር ፍልልይ ኣይክህሉዎን እዩ፡" ክትብል ገሊጻ።

ኣብ ዝሓለፉ 10 ዓመታት፡ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢራን ሓሓሊፉ ብብዝሒ ሚሳይላት፡ ድሮናትን ስርዓተ-ምክልኻልን ዝሓዙ ትሕተ-ምድራዊ ገለርያት ዘርኢ ምስልታት ዘርጊሑ እዩ፣ "ምስጢራዊ ከተማታት ሚሳይል፡" ኢሉ ድማ ይጽውዖም ነይሩ።

እዚ ንኣመሪካን እስራኤልን ክሳብ ክንደይ ትርጕም ኣለዎ?

ኢራን እንታይ ክትገብር ከም እትኽእል ብምርኣይ፡ ንእስራኤልን ኣመሪካን ካብ ተወሳኺ መጥቃዕቲ ክትዓግቶም ትጽዕር ኣላ።

እቲ ዳሕረዋይ ተንቀሳቓሲ ስእሊ፡ ክሩዝ ሚሳይላት ኬይባር ሸካን፡ ሓጅ ቓሰም፡ ዒማድ፡ ሰጅል፡ ቓዳር-ኤችን ፓቨህን ኢሎም ንዝሰመዩዎ ዘርኢ እዩ።

ኢራን ክሳብ 2000 ኪሎሜትር ርሕቐት ንዝርከባ ሃገራት ዒላማ ክትገብር ከም እትኽእል ትንየት።

ኤማድ ባሊስቲክ ሚሳይላት ኣብ ሚያዝያ 2024 ኢራን ኣብ ልዕሊ እስራኤል ኣብ ዘካየደቶ መጥቃዕቲ ኣብ ጥቕሚ ካብ ዝወዓሉ ኰይኖም፡ ኣብ ማእከላይ እስራኤል ኣብ ዝርከብ መደበር ኣየር ናቫቲም ጉድኣት ኣውሪዶም።

ካብ ኢራን ናብ እስራኤል ዝሓጸረ ርሕቀት ንመላእ ዒራቕ፡ ሶርያን ዮርዳኖስን ሰንጢቑ ኣስታት 1000 ኪሎሜትር ይበጽሕ።

እስራኤል 99% ካብቶም ተወንጨፍቲ ኣብ ሚያዝያ 2024 ከም ዝተዓግቱ ገሊጻ። ኣብ ጥቅምቲ ዝተፈጸመ ካልኣይ መጥቃዕቲ ከኣ ዝዀነ ርኡይ ጉድኣት ከብጽሕ ኣይከኣለን።

ይዅን'ምበር፡ ሚሳይላት ኢራን ክሳብ ክንደይ ርሕቐት ይጓዓዙን ሓይሎምን ጥርጣረታት ስለ ዘሎ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ናብቲ ኣብ ዲየጎ ጋርስያ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣመሪካ ክበጽሕ ይኽእል እዩ ዝብል መግለጺ፡ ኣገዳሲ ለውጢ እዩ።

ኣብኡ፡ ካብ መጀመርታ 1970ታት ኣትሒዙ ናይ ሓባር ወተሃደራዊ መዓስከር ዓባይ ብሪጣንያን ኣመሪካን ኣሎ።

እንተዀነ፡ እታ ደሴት ካብ ኢራን 3,800 ኪሎሜትር ርሕቀት ስለ ዘለዋ፡ እቲ መደበር ውሑስ እዩ።

ኣብዚ ሰሙን'ዚ ኢራን፡ ሻሄድ 136B ዝዓይነተን ድሮናት ክሳብ 4000 ኪሎሜትር ክበጽሓ ከም ዝኽእላ ዝገልጽ መግለጺ ደጊማቶ ኣላ፣ ዋላ'ኳ ብሳልሳይ ኣካል እንተ ዘይተረጋገጸ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን ኢራን ልዕሊ 2000 ኪሎሜትር ክኸይድ ዝኽእል ሚሳይል ዘለዋ ኣይትመስልን። ይዅን'ምበር፡ ናብታ ደሴት ንምብጻሕ ከም ሓይሊ ባሕሪ ምጥቃም ወይ ድማ ነቲ ሕጂ ዘሎ ስርዓታት ሮኬት ምቕያር ዝኣመሰሉ ካልኦት መንገድታት ኣለዉ።

ኣመሪካ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ብዙሕ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኣለዋ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ድማ ኣብቲ ቦታ ክልተ መራኽብ ጽዕነት ነፈርቲ ክህሉዋኣ እየን።

ብሳተላይት ዝተሳእሉ ኣሳእል፡ ኣብ ዲየጎ ጋርስያ ብስዉር ቦምባ ዝድርብያ ቢ-2 ዝዓይነተን ነፈርቲ ዘርኣዩ ይመስሉ።

ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ሑቲ የመን ኣብ ዝተፈጸመ መጥቃዕትታት ተጠቒሞምሎም እዮም።

ወሃቢ-ቃል ፔንታጎን ሾን ፓርነል ኣብዚ ሰሙን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ኢራን ኰነ ልኡኻታ ንኣመሪካውያን ኣባላት ወይ ኣብቲ ዞባ ዝርከቡ ረብሓታታ ኣብ ሓደጋ እንተ ኣእትየን፡ ኣመሪካ ህዝባ ንምክልኻል ወሳኒ ስጕምቲ ክትወስድ እያ፡" ኢሉ።

ስትራተጅያዊ እዚ ሰራዊት ኣመሪካ፡ ክንደይ ቢ-2 ነፈርቲ ናብ ዲየጎ ጋርስያ ከም ዝሰደደ ክገልጽ ኣይመረጸን። ብዛዕባ ልምምድ ኰነ ስርሒታት ድማ ዝዀነ ርእይቶ ከም ዘይህብ ገሊጹ።

ኣብ ዝርዝር ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ፡ 20 ዝበጽሓ ቢ-2 ቦምባ ዝድርብያ ነፈርቲ ጥራሕ ስለ ዘለዋ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ሳሕቲ እየን ኣብ ጥቕሚ ዝውዕላ።

ስለምንታይ ኢራን ሕጂ ብዛዕባ 'ከተማታት ሚሳይል' ንዓለም ክትነግር ደልያ?

ኣብ መንጎ ኢራን፡ ኣመሪካን እስራኤልን ወጥሪ እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን እዮም እዞም ሓደስቲ ቪድዮታት ወጺኦም።

እዚ ወጥሪ'ዚ ድማ ብሰሪ ሰለስተ ምኽንያታት ዝመጽአ ምዃኑ ይፍለጥ፤ ብኢራን ዝድገፍ ጕጅለ ሑቲ ዘስዕቦ ሓደጋ፣ ብዛዕባ ኒዩክለሳዊ ፕሮግራም ኢራን ዝግበር ዘተ፣ ከምኡ'ውን ሓይሊ ናይቲ ብኢራን ዝድገፍ ጕጅለ ሕዝቦላህ ኣብ ሊባኖስ ንምንካይ ዝዓለመ መጥቃዕቲ እስራኤል እዮም።

ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ትማሊ ሰንበት ቴህራን ብዛዕባ ኒዩክለሳዊ ፕሮግራማ ምስ ዋሽንግተን ኣብ ስምምዕ እንተ ዘይበጺሓ፡ ቦምባታት ክድርብየላን ካልኣይ ደረጃ ቀረጽ ክስልዓላን ምዃኑ ኣፈራሪሑ።

እዚ'ውን ድሕሪ እቲ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መንጎ ኢራንን እስራኤልን ዝተፈጸመ ወተሃደራዊ ግጭት እዩ።

እዚ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢራን ዘቃልዖ ዘሎ ናይ ሚሳይል ቦታታት፡ ኢራን ብሓይሊ ሕነ ክትፈዲ ከም እትኽእል መልእኽቲ ንምስዳድ ዝዓለመ ይመስል።

ኢራን ንእስራኤል ንምውቃዕ ሳልሳይ ስርሒት ክትፍጽም ምዃና ምሕንሓን ቀጺላ ኣላ።

ይዅን'ምበር፡ ከምኡ ከይትገብር ቀጻሊ ህዝባዊ ጸቕጢ ክግበረላ ጸኒሑ ኣሎ፣ ብፍላይ ድማ መጥቃዕቲ እስራኤል ንዓቕሚ ሚሳይል ኢራን ኣዳኺሙ'ዩ ዝብል ስክፍታታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ብዙሓት ንዓቕሚ ምጽንጻና ኣብ ሕቶ የእትውዎ ኣለዉ።

መንግስቲ፡ ደልዲሉ ከም ዘሎን ካብ ኣመሪካ ዝመጽእ ዝዀነ ይዅን ስግኣት ክቃወም ከም ዝኽእልን ንዜጋታቱ ብውሽጢ ውሽጢ ከረጋግጸሎም ይደሊ ኣሎ።

ዕላማ ምህናጽ 'ከተማታት ሚሳይል' ኣብ ትሕቲ-ምድሪ፡ ካብ መጥቃዕቲ ኣየር ንምድሓን፡ ተጻዋርነት ንምዕባይን መከላኸሊ ንምዕቃብን እዩ።

ኢራን ነዘን 'ከተማታት ሚሳይል' እትብለን ብምምዕባል፡ እተን ኣብ ዝባን መሬት ዘለዋ መደበራታ ዋላ መጥቃዕቲ እንተ በጽሐን፡ ንኣመሪካን እስራኤልን ክትምልሰለን ከም እትኽእል ከተርኢ ክኢላ እያ።

እዞም መደበራት'ዚኣቶም ካብ ሕቡእ ቦታታት ሚሳይላት ክውንጨፉ ስለ ዘኽእሉ፡ ጸላእቲ ኢራን ሓይላ ክፈልጡ ኣጸጋሚ ይገብሮ።