พล.ท. มนัส คงแป้น จำเลยคนสำคัญคดีค้ามนุษย์โรฮิงญาเสียชีวิตในเรือนจำ ส่วน พล.ต.ต. ปวีณ พงศ์สิรินทร์ หัวหน้าชุดทำคดีขอลี้ภัย

การเสียชีวิตของ พล.ท. มนัส คงแป้น อดีตผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก จำเลยสำคัญในคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา ภายในเรือนจำเมื่อปีก่อน ถูกนำมาพูดถึงอีกครั้งกลางสภา ทำให้ รมว.ยุติธรรม ต้องยืนยันว่าอดีตนายพลทหารรายนี้เสียชีวิตด้วยอาการหัวใจวาย ไม่ได้ตายปริศนาแต่อย่างใด

ในระหว่างการประชุมสภาผู้แทนราษฎร เพื่อพิจารณาญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อซักถามข้อเท็จจริงหรือเสนอแนะปัญหาต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) โดยไม่มีการลงมติ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 152 เป็นวันที่สอง (18 ก.พ.) นายสมศักดิ์ เทพสุทิน รมว.ยุติธรรม ได้บรรยายถึงโรคประจำตัวของ พล.ท. มนัส ความพยายามช่วยเหลือของเจ้าหน้าที่ภายในเรือนจำหลังมีผู้เห็นเหตุการณ์แจ้งผู้คุมและพยาบาลว่า พล.ท. มนัสมีอาการวูบหมดสติ นอนนิ่งไม่หายใจ

"แพทย์ลงความเห็นผู้ป่วยเสียชีวิตในเวลา 19.40 น. ด้วยภาวะหัวใจวายเฉียบพลัน และได้ส่งชันสูตรศพที่สถาบันนิติเวชวิทยา โรงพยาบาลตำรวจ โดยลงสาเหตุการเสียชีวิตว่า กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดจากหลอดเลือดเลี้ยงหัวใจแข็งตีบตัน เส้นเลือดหัวใจหนาตัวขึ้นตีบตันร้อยละ 95 นี่คือข้อเท็จจริงทั้งหมดที่ พล.ท. มนัส เสียชีวิตด้วยโรคประจำตัว ซึ่งในโรงพยาบาลก็มีกล้องวงจรปิด ไม่ได้มีอะไรแอบแฝง หรือเสียชีวิตอย่างปริศนาอย่างที่ถูกกล่าวอ้างแต่อย่างใด" นายสมศักดิ์กล่าว

คำชี้แจงของ รมว.ยุติธรรม เกิดขึ้นหลังจากนายรังสิมันต์ โรม ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล อภิปรายเรื่องขบวนการค้ามนุษย์ชาวโรฮิงญา ซึ่งมี พล.ต.ต. ปวีณ พงศ์สิรินทร์ อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 8 เป็นอดีตหัวหน้าชุดทำคดีเมื่อปี 2558 จนสามารถเปิดโปงผู้ร่วมขบวนการได้ ซึ่งมีตั้งแต่นักการเมืองท้องถิ่น ตำรวจ ทหาร โดยเฉพาะ พล.ท. มนัส คงแป้น อดีตผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก จำเลยสำคัญในคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา

นายรังสิมนต์ระบุว่า มีความพยายาม "ใช้เส้นสายพวกพ้องเพื่อต้องการช่วยเหลือ พล.ท. มนัสให้ได้รับการประกันตัว" และมีแรงกดดันไปยัง พล.ต.ต. ปวีณในการทำสำนวนคดี ต่อมาวันที่ 21 ต.ค. 2558 มีคำสั่งย้าย พล.ต.ต. ปวีณไปไปรักษาราชการที่ศูนย์ปฏิบัติการตำรวจชายแดนภาคใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีเครือข่ายขบวนการค้ามนุษย์หนาแน่น และเป็นพื้นที่เสี่ยงที่กลุ่มผู้เสียผลประโยชน์จะเอาคืน สุดท้ายนายตำรวจรายนี้จึงต้องขอลี้ภัยไปอยู่ประเทศออสเตรเลีย

ส.ส. ก้าวไกลตั้งสารพัดคำถามต่อรัฐบาล อาทิ

ย้อนกลับไปเมื่อ 3 มิ.ย. 2564 กรมราชทัณฑ์เผยแพร่เอกสารข่าวยืนยันการเสียชีวิตของ พล.ท. มนัส อายุ 65 ปี ระหว่างถูกควบคุมตัวอยู่ที่เรือนจำกลางคลองเปรม กรุงเทพฯ ช่วงค่ำวันที่ 2 มิ.ย. 2564

กรมราชทัณฑ์ระบุว่า พล.ท. มนัสเข้ารับการรักษาตัวที่ทัณฑสถานโรงพยาบาลราชทัณฑ์เมื่อวันที่ 2 พ.ค. 2564 เนื่องจากมีโรคประจำตัวคือความดันโลหิตสูง ไขมันในโลหิตสูง และหัวใจเต้นช้ากว่าปกติ เมื่อวานนี้ขณะเดินออกกำลังกาย เขามีอาการวูบหมดสติไม่รู้สึกตัว นอนนิ่ง ไม่หายใจ คลำชีพจรไม่ได้ ผู้เห็นเหตุการณ์จึงได้แจ้งผู้คุมและเจ้าหน้าที่ จากนั้นพยาบาลแรกรับจึงได้ทำการกู้ชีพ กดนวดหัวใจ (CPR) และใส่ท่อช่วยหายใจ ผลการตรวจหาเชื้อโควิด-19 เป็นลบ

แพทย์ได้ทำการรักษาเพื่อช่วยชีวิตอย่างเต็มความสามารถ แต่ พล.ท. มนัสไม่มีการตอบสนองไม่มีคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และเสียชีวิตในเวลา 19.40 น. แพทย์วินิจฉัยพบว่าเสียชีวิตจากภาวะหัวใจวายเฉียบพลัน

พล.ท. มนัส จบโรงเรียนเตรียมทหาร (ตท.) รุ่น 16 เคยดำรงตำแหน่งระดับผู้บังคับการหลายหน่วยงานของกองทัพบก ก่อนเป็นจำเลยในคดีค้ามนุษย์และฟอกเงิน ซึ่งศาลได้ตัดสินแล้วทั้ง 2 คดี ให้จำคุกเป็นเวลาเวลา 40 ปี และ 82 ปี ตามลำดับ

พล.ต.ต. ปวีณ "รู้สึกได้รับความเป็นธรรมกลับมาครึ่งหนึ่ง"

ขณะที่ พล.ต.ต. ปวีณ พงศ์สิรินทร์ อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 8 และอดีตหัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา เปิดใจว่า "รู้สึกได้รับความเป็นธรรมกลับมาครึ่งหนึ่ง" หลัง ส.ส. ก้าวไกลเปิดข้อมูลกลางสภาเมื่อ 18 ก.พ. 2565

"วันนี้เป็นวันที่มีความสุขมากที่สุดวันหนึ่ง มันเป็นเรื่องเฉพาะตัวที่ติดค้างคาอยู่ในใจ ที่สร้างความทุกข์ระทมขมขื่น ทั้งเครียด ทั้งกลัว สะท้อนจิตใจ นับตั้งแต่หลบหนีออกนอกประเทศไทย จนถึงวันนี้ นานถึง 6 ปี 6 เดือน 3 วัน จากการที่ผมปฏิบัติหน้าที่แล้วถูกกลั่นแกล้ง ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติ (สตช.) และรัฐบาล รวมถึงผู้มีอำนาจ" เขากล่าว

พล.ต.ต. ปวีณ ปรากฏตัวผ่านระบบวิดีโอออนไลน์ เพื่อพูดกับนายรังสิมันต์ โรม และ น.ส. พรรณิการ์ วานิช แกนนำคณะก้าวหน้า หนึ่งวันหลังจากนายรังสิมันต์เปิดอภิปรายเรื่องขบวนการค้ามนุษย์ชาวโรฮิงญาในสภา ทั้งนี้ พล.ต.ต. ปวีณกล่าวยืนยันว่าสิ่งที่ ส.ส. พรรคก้าวไกลพูด "คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง" และ "รู้สึกได้รับความเป็นธรรมกลับมาครึ่งหนึ่ง"

อดีตนายพลตำรวจ ผู้จำต้องลาออกจากราชการ และขอลี้ภัยไปอยู่ที่ประเทศออสเตรเลีย ยังเปิดเผยถึงการใช้ชีวิตในต่างแดนโดยระบุตอนหนึ่งว่า "ต้องมาใช้ชีวิตในแบบผู้ลี้ภัยเหมือนคนทั่วไป มาเรียนภาษา แบบคนที่หนีภัยสงคราม เหมือนชาวซีเรีย เลบานอน เหมือนคนอิหร่าน หรือเหมือนคนพม่า เมื่อเรียนแล้วก็ต้องทำงาน หางานเลี้ยงชีพ ผมไม่รู้ตัวมาก่อน ไม่เคยใช้ชีวิตในต่างประเทศ ภาษาผมก็ไม่ได้ ทรัพย์สินก็ไม่มีอะไร"

อดีตหัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา กล่าวด้วยว่า หากวันนั้นประเทศไทยเป็นประเทศที่เป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง มีนายกรัฐมนตรีและผู้บริหารทุกระดับที่อยากให้ประเทศไทยเราใสสะอาดจริง ๆ มีความซื่อสัตย์ และมีความกล้าหาญ ให้กระบวนการยุติธรรมดำเนินไปอย่างเที่ยงตรง เหมือนนานาอารยะประเทศ และปล่อยให้กระบวนการยุติธรรมดำเนินไปอย่างสุดทาง ชีวิตราชการของของเขาที่เหลืออีก 3 ปี ประกอบกับความรู้ความสามารถในการสืบสวนสอบสวน และประสบการณ์ส่วนตัว จะสามารถสาวไปถึงปลาตัวใหญ่ได้อีกหลายตัวแน่นอน ส่วนจะใหญ่แค่ไหน ให้ทุกคนไปคิดเอาเอง

ถ้าทำคดีต่อ "ปลาตัวใหญ่ ๆ จะต้องมาอีกเยอะ"

พล.ต.ต. ปวีณ อดีตหัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา ได้กล่าวถึงการสอบสวนสืบสวนในเวลานั้นในการแถลงข่าวของพรรคก้าวไกลว่า ขบวนการการค้ามนุษย์มีการกระทำผ่านเข้าพรมแดนทั้งทางบกและทางน้ำ จากการสอบสวนทีมงาน ส่วนใหญ่ทั้งหมด ขนย้ายมาทางเรือประมง ซึ่งบางครั้งบรรจุนถึง 500,400,300 คน แล้วแต่ขนาดของเรือ

"การที่ขนคนมาจำนวนมาก ๆ แล้วผ่านเข้ามาอย่างสะดวกสบายมันเป็นไปไม่ได้เลยในทางหน้าที่ความรับผิดชอบของหน่วยงานต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหน่วยงานที่ทำหน้าที่ปกป้องชายแดนของประเทศ เป็นหน่วยงานที่สำคัญที่สุดของประเทศ ถ้าหากหน่วยงานเหล่านี้หละหลวมด้วยความตั้งใจก็ดี ไม่ตั้งใจก็ดี ความเสียหายก็จะเกิดแก่ประเทศของเรา"

อดีตหัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา บอกว่า ขบวนการนำคนผ่านเข้ามาในไทยปรากฏว่าหน่วยงานที่รับผิดชอบปล่อยปละละเลย "ซึ่งมีเงื่อนไขแลกเปลี่ยน คือ ส่วยและผลประโยชน์ เงินที่ต้องจ่าย"

"พอเงินเหล่านี้เข้ามามาก ๆ ก็เลยขนคนได้อย่างสะดวกสบาย ทำกันอย่างเป็นล่ำเป็นสัน เป็นอุตสาหกรรมขนคนไปขาย ดังนั้น ผมถึงกล้าพูดได้ว่า ถ้าให้ทำการสอบสวนไป แน่นอนครับ ปลาตัวใหญ่ ๆ จะต้องมาอีกเยอะเลยครับ บางทีทั้งห้องก็ไม่พอใส่"

พล.ต.ต. ปวีณ กล่าวด้วยว่า "เมื่อ 6 ปีที่แล้ว ไม่ใช่ว่าไม่อยากเปิดเผย ผมได้พูดเปรย ๆ ไปกับพี่น้องสื่อมวลชนหลายสำนัก แต่พอผมพูดไป ไม่มีใครกล้านำไปเขียน ไม่มีใครกล้านำไปเปิดเผย... เมื่อไม่มีผลตอบรับ ไม่กล้านำเสนอ การพูดไปก็ปลิวไปในอากาศ"

ลำดับเหตุการณ์คดีค้ามนุษย์โรฮิงญา

ปี 2558 ทางการไทยขุดค้นพบร่างชาวโรฮิงญาจำนวนหลายสิบศพบนเทือกเขาแก้ว จ.สงขลา ซึ่งถูกใช้เป็นค่ายสำหรับพักและกักขังชาวโรฮิงญาจากเมียนมาและบังกลาเทศ ก่อนส่งผ่านไปยังมาเลเซีย นับว่าเป็นคดีใหญ่ในช่วงยุคที่รัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) นำโดย พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา บริหารประเทศในขณะนั้น

การพบศพชาวโรฮิงญานำมาสู่การสอบสวนขยายผลไปสู่ขบวนการค้ามนุษย์ พบการเชื่อมโยงบุคคลทั้งข้าราชการระดับสูง นักการเมืองท้องถิ่น และนายหน้าจากเมียนมา โดยบุคคลสำคัญที่ถูกกล่าวถึงคือ พล.ท. มนัส คงแป้น อดีตผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก และนายปัจจุบัน อังโชติพันธุ์ หรือ "โกโต้ง" อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) สตูล

ตำรวจส่งสำนวนการสอบสวนให้อัยการ พนักงานอัยการคดีค้ามนุษย์เป็นโจทก์ฟ้องข้าราชการและพลเรือนเป็นจำเลยที่ 1-103 ในความผิด 16 ข้อหา ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ฯ พ.ศ. 2551 และ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการมีส่วนร่วมในองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติฯ พ.ศ. 2546

นอกจากนี้อัยการคดีพิเศษยังได้เป็นโจทก์ฟ้อง พล.ท. มนัส นายปัจจุบันและจำเลยอื่น ๆ อีกรวม 54 คน ในความผิดฐานฟอกเงิน และร่วมกันฟอกเงิน ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 อีกคดีหนึ่งด้วย

10 ต.ค. 2558 ได้มีการโอนคดีจากศาลนาทวี มาพิจารณาคดีที่แผนกคดีค้ามนุษย์ของศาลอาญา เนื่องจากเป็นคดีร้ายแรง และมีอัตราโทษสูงถึงการประหารชีวิต จึงทำให้การพิจารณาคดีนี้จำเลยทั้งหมดไม่ได้รับการประกันตัว โดยศาลทำการไต่สวนพยานรวม 116 นัดต่อเนื่อง ตั้งแต่เดือน มี.ค. 2559 เดือนละ 8 วัน โดยไม่มีการเลื่อนคดี หรือยกเลิกนัด

เดือน ธ.ค. 2558 พล.ต.ต. ปวีณ พงศ์สิรินทร์ อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 8 และอดีตหัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา ขอออกจากการทำคดีและขอลี้ภัยในออสเตรเลีย ต่อมาเขาได้ให้สัมภาษณ์บีบีซีไทยถึงปัญหาที่ต้องเผชิญในการสอบสวนคดีค้ามนุษย์ ระบุถูกข่มขู่ให้ลาออก ขณะที่การมีคำสั่งย้ายให้ไปประจำที่ศูนย์ปฏิบัติการตำรวจจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทำให้เป็นห่วงเรื่องความปลอดภัยของตน พล.ต.ต. ปวีณยังชี้ว่าด้วยว่าปัญหาการค้ามนุษย์ในไทยจะยังคงเหมือนเดิม หากผู้บังคับบัญชาและผู้ที่มีอำนาจหน้าที่ไม่จริงใจในการแก้ไข

19 พ.ค. 2560 ศาลอาญาแผนกคดีค้ามนุษย์พิพากษาให้ พล.ท. มนัส และนายปัจจุบัน มีความผิดในคดีค้ามนุษย์ชาวมุสลิมโรฮิงญา

คดีนี้ถือเป็นคดีประวัติศาสตร์ที่ได้รับความสนใจจากสาธารณชนและสื่อมวลชนทั้งไทยและต่างชาติ โดยศาลตัดสินให้มีความผิด 62 ราย จากจำเลยทั้งหมด 103 ราย ในฐานความผิดต่างกัน อาทิ เป็นสมาชิกองค์กรอาชญากรรมต่างชาติ, สมคบและร่วมกันค้ามนุษย์, นำพาคนต่างด้าวเข้ามาในราชอาณาจักร, รับและให้ที่พักคนต่างด้าว, ความผิดต่อเสรีภาพ, เรียกค่าไถ่ และทำร้ายผู้อื่นจนถึงแก่ความตาย โดยให้ลงโทษจำคุกตั้งแต่ 4 ปี ถึง 94 ปี

พล.ท. มนัสถูกตัดสินจำคุก 27 ปี ฐานมีส่วนในองค์กรอาชญกรรมข้ามชาติและความผิดฐานค้ามนุษย์ 3 คดี และยังพบอีกว่าการมีรับโอนเงินจากเครือข่ายค้ามนุษย์ราว 13 ล้านบาท

เรื่องราวดังกล่าวสั่นสะเทือนไปทั้งกองทัพ จน พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ออกมาโวยสื่อเมื่อถูกถามเกี่ยวกับผู้ทรงคุณวุฒิในกองทัพพัวพันกับคดีนี้ บอกว่าทหารคนเดียวไม่ได้ทำให้กองทัพเจ๊ง

14 พ.ค. 2562 ศาลอาญา ถ.รัชดาภิเษก ได้อ่านคำพิพากษาคดีร่วมกันฟอกเงินค้ามนุษย์โรฮิงญา หมายเลขดำ ฟย.16/2559 ที่ พนักงานอัยการ คดีพิเศษ 3 เป็นโจทก์ยื่นฟ้อง นายชลชาสน์ ไชยมณี จำเลยที่ 1 กับพวก รวม 54 คน โดย พล.ท.มนัสเป็นจำเลยที่ 46 ในความผิดฐานสมคบโดยการตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อกระทำความผิดฐาน ฟอกเงิน และร่วมกันฟอกเงิน ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 โดยศาลมีคำสั่งจำคุก พล.ท.มนัส รวม 2 ข้อหาเป็นระยะเวลา 40 ปี แต่ให้จำคุกได้ไม่เกิน 20 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 90 (20) ส่วนจำเลยสำคัญอีกคนคือนายปัจจุบัน ศาลพิพากษาจำคุกรวม 10 ปี

31 ต.ค. 2562 ศาลอาญาอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดีที่ พล.ท.มนัสเป็นจำเลยในข้อหาค้ามนุษย์ และมีส่วนร่วมในองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติ โดยศาลได้พิพากษาเพิ่มโทษจำคุก พล.ท.มนัสจาก 27 ปี เป็น 82 ปี โดยให้ได้รับโทษจริง 50 ปี

เมื่อรวมกับโทษจำคุกฐานร่วมกันฟอกเงินอีก 20 ปี ที่อัยการแยกฟ้องคดีไว้ โทษจำคุก พล.ท. มนัส รวม 70 ปี