เลือกตั้ง 2562: คนไทยในนิวซีแลนด์ “เสียใจ” หลัง กกต. ลงมติให้บัตรเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรกว่า 1,500 ใบเป็นบัตรที่นำมานับคะแนนไม่ได้

การเดินทางเป็นเวลา 6 วันของบัตรเลือกตั้งกว่า 1,500 ใบจากนิวซีแลนด์มาไทยที่กลายเป็น "บัตรที่นำมานับคะแนนไม่ได้" ทำให้คนไทยที่อาศัยอยู่ที่นิวซีแลนด์แสดงความผิดหวังที่เสียงของพวกเขาได้กลายเป็นเสียงที่ไร้ค่า

เมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2557 แพทได้เดินทางไปที่หน่วยเลือกตั้งของเธอที่กรุงเทพฯ แต่กลับได้รับคำชี้แจงว่าหน่วยเลือกตั้ง "ปิด" เพราะมีผู้ประท้วงขัดขวางการเลือกตั้งในหลายหน่วย ทำให้การเลือกตั้งครั้งนั้นถูกตัดสินว่าเป็นโมฆะ

ห้าปีต่อมา หญิงวัย 30 ปีคนนี้ได้งานใหม่ที่นครโอ๊คแลนด์ ประเทศนิวซีแลนด์ เธอจึงได้ลงทะเบียนเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรเมื่อวันที่ 1 ก.พ. โดยสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงเวลลิงตัน ได้จัดการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรในนิวซีแลนด์ ระหว่างวันที่ 4-16 มี.ค.

แพทลงคะแนนเลือกตั้งทางไปรษณีย์ เนื่องจากสถานที่เลือกตั้งที่วัดญาณประทีปอยู่ไกลจากที่พักของเธอในเมือง แต่จนถึงทุกวันนี้เธอยังไม่ได้รับบัตรเลือกตั้ง

"เสียใจมาก ๆ เพราะเลือกตั้งในชีวิตเคยเลือกตั้งแค่ครั้งเดียว แล้ว 5 ปีที่แล้วพยายามที่จะไปเลือกตั้งอีก แต่ครั้งนั้นมีม็อบปิดสถานที่เลือกตั้ง เราก็ไป" แพทกล่าวกับบีบีซีไทยทางโทรศัพท์จากนครโอ๊คแลนด์

จนกระทั่งคืนวันที่ 24 มี.ค. มีข่าวออกมาว่าบัตรเลือกตั้งจากนิวซีแลนด์ 1,542 ใบมาไม่ทันการนับคะแนนที่ไทย ทั้ง ๆ ที่ส่งออกจากนิวซีแลนด์ในวันที่ 18 มี.ค. ทำให้เกิดคำถามว่าเหตุใดจึงใช้เวลานานผิดปกติ และวันนี้ กกต. ลงมติให้บัตรเลือกตั้งดังกล่าวเป็นบัตรที่นำมานับคะแนนไม่ได้

ทั้งนี้ สถานเอกอัครราชทูตฯ ได้จัดการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรในนิวซีแลนด์ ระหว่างวันที่ 4-16 มี.ค. 2562 โดยได้ดำเนินการครบทั้ง 3 วิธี ได้แก่

โดยผู้ที่ลงทะเบียนมีทั้งหมด 1,862 คน และมีผู้ที่ใช้สิทธิเลือกตั้งรวม 1,542 คน หรือเท่ากับร้อยละ 82.81

"นี่เราไม่ได้เลือกตั้งแต่ยังรู้สึกแย่ขนาดนี้ แต่คนที่ถ่อไปวัดไทยซึ่งมันไม่ได้อยู่ในซิตี้ (ตัวเมือง) มันก็ไม่ได้ใกล้ ๆ แล้ว 1,500 เสียงไม่ใช่เรื่องเล็ก หรือแม้แต่เสียงเดียวที่หายไปมันเรื่องใหญ่มาก" แพทกล่าว "สำหรับแพท การเลือกตั้งของแพททุกครั้งสำคัญ แต่ครั้งนี้มันเป็นการพลิกประวัติศาสตร์หน้าหนึ่งของประเทศ ด้วยความที่ว่าเราเจอรัฐประหารมาแล้ว มันเหมือนกับทุกคนรอเวลานี้ รอเวลาให้บ้านเรากลับมาเป็นประชาธิปไตยเหมือนเดิม"

กกต.ต้องรับผิดชอบ

นางรัตติญา โรเจอร์ วัย 52 ปี ซึ่งแต่งงานและย้ายมาอยู่ที่เมืองเนลสัน แห่งเกาะใต้ของนิวซีแลนด์ มาเป็นเวลาเกือบ 3 ปี กล่าวว่า ในฐานะที่เป็นคนไทยที่ใช้สิทธิเลือกตั้งในนิวซีแลนด์ ครั้งนี้รู้สึกเสียใจและผิดหวังในความผิดพลาดที่เกิดขึ้น

"ท่านสมัครเข้ามาทำงานระดับชาติท่านต้องมีความพร้อมมากกว่านี้ จะโทษใครก็ไม่ใช่หน้าที่ของเขา กกต. ต้องรับผิดชอบทุกความผิดพลาดที่เกิดขึ้น" เธอกล่าว "และงานระดับชาติที่สำคัญมากแบบนี้ ควรมีหน่วยงานเฉพาะที่ติดตามการส่งบัตรจากต่างประเทศ ไม่ใช่ทำแบบนี้"

การเดินทางที่ยาวนาน

หลังจากที่สถานเอกอัครราชทูตฯ ได้จัดการเลือกตั้งที่เมือง Blenheim เมื่อวันที่ 16 มี.ค. เป็นแห่งสุดท้ายและได้ดำเนินการคัดแยกซองบัตรเลือกตั้งจนแล้วเสร็จในวันที่ 17 มี.ค. จึงได้ส่งซองบัตรเลือกตั้งออกจากกรุงเวลลิงตันในวันที่ 18 มี.ค. โดยการขนส่งทางอากาศ ซึ่งมีกำหนดถึงประเทศไทยในวันที่ 19 มี.ค.

แต่บัตรเลือกตั้งทั้งหมดมาถึงไทยในเวลา 20.50น. ของวันที่ 23 มี.ค. โดยกระทรวงการต่างประเทศได้ชี้แจงวันนี้ว่า ได้รับแจ้งเป็นการภายในจากเจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง และบริษัทไปรษณีย์ไทย จำกัด ว่าระยะเวลาดำเนินการไม่เพียงพอต่อการจัดส่งบัตรไปยังสถานที่นับคะแนนเลือกตั้งได้ทันตามเวลาที่ได้กำหนดร่วมกันไว้

ลำดับเหตุการณ์การขนย้ายบัตรเลือกตั้งจากประเทศนิวซีแลนด์มายังไทย

1) กรุงเวลลิงตัน

2) ท่าอากาศยานนานาชาติโอ๊คแลนด์ ประเทศนิวซีแลนด์

3) คลังสินค้าการบินไทย สนามบินสุวรรณภูมิ

ที่มา: บีบีซีไทยรวบรวมจากสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง, กระทรวงการต่างประเทศ และบริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน)

ต่อมา สถานเอกอัครราชทูตฯ ได้ออกประกาศชี้แจง โดยมีเนื้อหาแสดงความเสียใจต่อกรณีที่เสียงของผู้มีสิทธิเลือกตั้งอาจไม่สะท้อนออกมาในผลการเลือกตั้งครั้งนี้

บัตรที่นำมานับคะแนนไม่ได้

วันนี้ (26 มี.ค.) ที่ประชุมคณะกรรมการ กกต. มีมติเอกฉันท์ ให้บัตรเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร จากนิวซีแลนด์ ทั้ง 1,542 ใบ เป็นบัตรที่นำมานับคะแนนไม่ได้ เนื่องจากจัดส่งไม่ทันเวลานับคะแนน พร้อมกับบัตรเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 24 มี.ค.

โดยอ้างอิง มาตรา 114 ในกรณีที่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าการออกเสียงลงคะแนนก่อนวันเลือกตั้งหรือการออกเสียงลงคะแนนนอกราชอาณาจักรที่ใด มิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม หรือมีการส่งบัตรเลือกตั้งมาถึงสถานที่นับคะแนนของเขตเลือกตั้งใดหลังจากเริ่มนับคะแนนแล้ว หรือหีบห่อที่ส่งบัตรเลือกตั้งมีลักษณะถูกเปิดมาก่อน โดยมีเหตุอันสมควรเชื่อได้ว่าเกิดจากการกระทําที่ไม่สุจริตหรือเที่ยงธรรม หรือมีบัตรเลือกตั้งจากที่ใดสูญหาย

ทั้งนี้ กกต. เตรียมตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริง เพื่อหาสาเหตุของความล่าช้า

รัฐบาลได้เปรียบ?

ด้านผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้งอย่างเครือข่ายเอเชียเพื่อการเลือกตั้งเสรี หรือ อันเฟรล ได้ออกรายงานสถานการณ์เบื้องต้นประกอบการสังเกตการณ์การเลือกตั้งของไทย โดยระบุว่า ด้วยผู้มีสิทธิ์ลงคะแนนกว่าร้อยละ 65 แสดงให้เห็นว่าประชาชนยังคงเชื่อมั่นในการเลือกตั้งและต้องการให้เกิดการเปลี่ยนแปลง

ส่วนขั้นตอนการจัดการเลือกตั้งในวันที่ 24 มี.ค. เป็นไปอย่างเรียบร้อย แต่มีประเด็นที่มีความกังวลเกี่ยวกับการใช้ดุลยพินิจในการระบุบัตรดีบัตรเสีย ทำให้มีบัตรเสียราว 1.9 ล้านใบ รวมถึงการรวบรวมผลการเลือกตั้งที่ข้อผิดพลาดสูงมาก ซึ่งทำให้เกิดความไม่ถูกต้องในการประกาศผลคะแนนในคืนวันเลือกตั้งด้วย

"ความสะเพร่าที่ไม่ควรจะเกิดขึ้นทำให้เกิดความเสียหายต่อความน่าเชื่อถือในการจัดการเลือกตั้งทั่วไปครั้งนี้ และอันเฟรลได้ขอให้ กกต. เผยแพร่ผลการเลือกตั้งอย่างละเอียดอย่างเร็วที่สุด เพื่อที่จะสร้างความเชื่อมั่นในสายตาของสาธารณชน" รายงานระบุ

นอกจากนั้นอันเฟรลยังเห็นถึงบรรยากาศการรณรงค์ที่เอื้อต่อรัฐบาลทหารและผู้สมัครรับเลือกตั้งที่รัฐบาลทหารสนับสนุน และอำนาจที่เกือบจะเบ็ดเสร็จของ คสช. ที่ได้มาจากมาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญปี 2557 ยังคงอยู่ตลอดกระบวนการเลือกตั้ง ซึ่งก็ได้ส่งผลกระทบต่อการปฏิบัติหน้าที่ของสื่อ ภาคประชาสังคม และผู้ที่ลงคะแนนเสียง ส่งผลให้คนกลุ่มนี้ลดการวิพากษ์วิจารณ์ คสช. หรือแม้กระทั่งหยุดการวิพากษ์วิจารณ์ไปเลย

ทั้งนี้ ความไม่พอใจต่อการปฏิบัติงานของ กกต. ทำให้เกิดกระแสเรียกร้องให้ถอดถอนคณะกรรมการชุดนี้ โดยปัจจุบันมีผู้ที่ลงชื่อถอดถอดกว่า 750,000 คนผ่านเว็บไซต์ change.org

คุณผู้อ่านสามารถติดตามความเคลื่อนไหว สัมภาษณ์พิเศษ บทวิเคราะห์ พร้อมทั้งทำความรู้จักกับ การเลือกตั้ง 2562 โดยทีมงานบีบีซีไทยได้ที่เว็บไซต์ www.bbc.com/thai/election2019 พร้อมทั้งสื่อสังคมออนไลน์บีบีซีไทยผ่านทาง เฟซบุ๊ก, อินสตาแกรม และ ยูทิวบ์ รวมทั้ง #ThaiElection2019 หรือ #เลือกตั้ง2562