เลือกตั้ง2562 : เจ้าหน้าที่งง-อุปกรณ์ไม่พร้อม สารพันปัญหาการลงคะแนนของคนพิการ

คนพิการที่ไปใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าเมื่อวันอาทิตย์ที่ 17 มี.ค. ที่ผ่านมา อ้างว่าพวกเขาพบความไม่สะดวกหลายเรื่อง รวมทั้งอุปกรณ์ช่วยเหลือคนพิการในการลงคะแนน หลายคนกังวลว่าจะเกิดกรณีเช่นเดียวกันนี้ในวันเลือกตั้ง 24 มี.ค. ด้วย แต่ กกต. ยืนยันอุปกรณ์ได้มาตรฐานและมีครบทุกหน่วย

การเลือกตั้งในครั้งนี้ สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เปิดช่องให้กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง หรือบุคคลที่คนพิการไว้วางใจ ช่วยกาบัตรเลือกตั้งแทนได้ ขณะเดียวกันก็เน้นย้ำให้มีอุปกรณ์ในการอำนวยความสะดวก แต่คนพิการหลายรายที่ไปลงคะแนนอ้างว่าเจ้าหน้าที่ไม่ทราบวิธีช่วยเหลือ และบางหน่วยไม่ได้เตรียมอุปกรณ์ไว้

คนตาบอดชี้บัตรทาบไม่ตรงกับบัตรลงคะแนน

นายรักศักดิ์ ชัยรัญจวนสกุล คนพิการทางการมองเห็น เล่าประสบการณ์การไปใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าว่า เขาเตรียมตัวไปอย่างดี ทั้งอ่านรายละเอียดเกี่ยวกับตัวผู้สมัครไปล่วงหน้า และเมื่อไปถึงได้ขอให้เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยอธิบายรายละเอียดของบัตรลงคะแนนให้ฟังว่ามีลักษณะอย่างไร

รักศักดิ์ เล่าว่า เขาได้รับบัตรทาบ หรือ บัตรพิมพ์หมายเลขผู้สมัครเป็นอักษรเบรลล์เพื่อทาบลงบนบัตรลงคะแนน แต่เมื่อนำไปทาบกลับพบว่าขนาดของบัตรทาบกับบัตรลงคะแนนไม่เท่ากัน อีกทั้งเลขอักษรเบรลล์บนบัตรทาบ กับเลขในช่องในบัตรลงคะแนนไม่สอดคล้องกับที่เจ้าหน้าที่บอกเขา

"ในบัตรเลือกตั้งของผม ด้านซ้ายจะเป็นหมายเลข 1 ถึง 20 แต่ในกระดาษทาบเป็นสามแถว คือ แถวซ้ายเป็นหมายเลข 1 ถึง 25 หมายความว่า หากคุณต้องการกาหมายเลขที่ 21 คุณต้องกาในช่องเบรลล์ที่เขียน 26"

เขาบอกด้วยว่าหากต้องการจะกาช่องไม่เลือกผู้สมัครใด ซึ่งอยู่บริเวณด้านล่างขวาของบัตรลงคะแนน จะไม่สามารถกาให้ตรงช่องได้ เนื่องจากบัตรทาบมีขนาดยาวเกินกว่าบัตรลงคะแนน

ขณะที่ นายกิติศักดิ์ พรมวงษ์ คนพิการทางการมองเห็นวัย 23 ปี พบปัญหากรณีบัตรทาบเช่นเดียวกัน เขาเล่าว่า เมื่อไปถึงหน่วยเลือกตั้งที่ศูนย์ราชการจังหวัดนนทบุรี ได้แจ้งเจ้าหน้าที่เพื่อขอบัตรทาบ แต่เจ้าหน้าที่ไม่ได้เตรียมไว้

"เขาเพิ่งทำให้ผมสด ๆ ตรงนั้นเลย ไปตอนแรกไม่มีอุปกรณ์อะไรเลย เขาเลยมานั่งทำเอง เขียนแล้วก็กรีดเป็นช่อง ๆ ให้เรากา" นายกิติศักดิ์ กล่าวกับบีบีซีไทย

กิติศักดิ์ เสริมว่าหมายเลขในบัตรทาบเหลื่อมกับช่องลงคะแนน ทำให้ต้องใช้มือนับทีละช่อง แต่บัตรทาบที่เขาได้รับเป็นกระดาษธรรมดาที่ค่อนข้างบาง เมื่อเขาพยายามใช้มือนับช่องลงคะแนน ส่งผลให้บัตรทาบฉีกขาด เขาจึงไม่ทราบว่าที่เขากาลงไป จะส่งผลให้เป็นกลายเป็นบัตรเสียหรือไม่

กกต. ยืนยันอุปกรณ์มีมาตรฐาน

นายสมเกียรติ ริ้วเหลือง รองผู้อำนวยการสำนักบริหารการเลือกตั้งและการออกเสียงประชามติ 1 ยืนยันกับบีบีซีไทยว่า ทุกหน่วยเลือกตั้งต้องมีบัตรทาบสำหรับคนพิการทางสายตาแน่นอน โดยบัตรทาบและบัตรลงคะแนนมีขนาดเท่ากัน ลักษณะกระดาษเป็นกระดาษแข็ง จัดพิมพ์รูปแบบเดียวทั้งประเทศ แต่ช่องสี่เหลี่ยมสำหรับกากบาทลงคะแนนจะให้ กกต. เขต เจาะรูตามจำนวนผู้สมัครในแต่ละเขตเลือกตั้ง เนื่องจากแต่ละเขตมีจำนวนผู้สมัครไม่เท่ากัน

"เราปรุช่องให้ แล้วให้ กกต. เขตไปเจาะรู้ตามเลขที่ต้องการ...เพียงแต่กรรมการประจำหน่วย อาจจะสับสนเรื่องเจาะรูบัตร หรือเวลาวางทาบบัตรอาจจะเหลื่อมไปเหลื่อมมา [ขนาดของบัตร] เท่ากันแน่นอน 100 เปอร์เซ็นต์ครับ" นายสมเกียรติ กล่าวกับบีบีซีไทย และชี้ว่าเป็นหน้าที่ของกรรมการประจำหน่วยในการทาบบัตรให้ตรงกันโดยเอาคลิปหนีบกระดาษหนีบไว้

"เรายืนยันว่าเราซักซ้อมเจ้าหน้าที่ และซักซ้อมกรรมการประจำหน่วยไปแล้ว ในการอำนวยความสะดวกคนพิการ ไม่ว่าจะเป็นตาบอด แขนขาอะไรเหล่านี้ ซักซ้อมให้อำนวยการ ให้ดูแลเป็นพิเศษ เรายังมีลูกเสืออาสา มี รด.อาสาอยู่หน้าหน่วย ที่จะบริการคนพิการ" นายสมเกียรติ กล่าว

เจ้าหน้าที่งง - อุปกรณ์ไม่พร้อม

นางกมนนัทธ์ ศรีหะจันทร์ คนพิการทางการมองเห็นวัย 33 ปี ซึ่งได้ไปใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตฯ เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา เล่าให้บีบีซีไทยฟังว่า เมื่อไปถึงหน่วยเลือกตั้งที่ศูนย์ราชการจังหวัดนนทบุรี เจ้าหน้าที่ให้เซ็นรับบัตรลงคะแนน เมื่อถามหาหมึกสำหรับพิมพ์นิ้ว เจ้าหน้าที่กลับนิ่งเงียบ จึงต้องพยายามลงลายมือชื่อเท่าที่ทำได้

จากนั้น กมนนัทธ์ ได้ขอบัตรทาบจากเจ้าหน้าที่ประจำหน่วย แต่เจ้าหน้าที่บอกว่าต้องเขียนคำร้องขอมาล่วงหน้า

"พี่เจ้าหน้าที่ผู้ชายก็บอกว่า แล้วน้องได้เขียนคำร้องไหม เราก็ถามว่าเราต้องเขียนคำร้องด้วยหรือคะ ไม่ได้เขียนค่ะ เราลงในเว็บไซต์ไม่มีให้ระบุตัวตนว่าเป็นคนพิการหรือไม่" กมนนัทธ์ กล่าวกับบีบีซีไทย

ท้ายที่สุด กมนนัทธ์ จึงขอให้ผู้ที่พามาช่วยลงคะแนนให้ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วย แต่หลังจากนั้นถูกเจ้าหน้าที่อีกหน่วยทักท้วงว่าผิดกฎหมาย ทำให้เกิดความสับสน

"เราก็ไม่ได้ขออะไรมาก แต่มันต้องมีเตรียมตัว แต่อย่างพี่ไปเขาก็เงียบ งง พอเขาไม่มีอะไรเราก็เลยรวน พี่ก็ไปด้วยความคาดหวัง นาน ๆ ทีเราจะได้ไปให้สิทธิ...เราคาดหวังเต็มร้อยว่ามันจะต้องไม่ตะกุกตะกักแน่นอน แต่พอไปเจออย่างนี้มันก็รู้สึกไม่ดี" กมนนัทธ์ กล่าว

กมนนัทธ์ อธิบายเพิ่มเติมว่า เธอได้ไปลงคะแนนเลือกตั้งที่ศูนย์ราชการจังหวัดนนทบุรีกับเพื่อนตาบอด 5 คน ซึ่งเพื่อนที่ไปลงคะแนนในบางเขตได้รับบัตรทาบ แต่ต้องรอให้เจ้าหน้าที่ฉีกรอยปรุก่อน

เจ้าหน้าที่กาบัตรแทนได้ จำเป็นไหม

นางสาวอมีนา ทรงศิริ คนพิการทางการมองเห็น วัย 34 ปี รู้สึกกังวลต่อระเบียบของ กกต. ที่เปิดช่องให้กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง หรือบุคคลที่ไว้วางใจกาบัตรแทนได้ เธอกล่าวกับบีบีซีไทยว่า อยากที่จะลงคะแนนด้วยตัวเองในวันที่ 24 มี.ค. ขอเพียงมีอุปกรณ์ที่พร้อมใช้ก็เพียงพอแล้ว

ขณะที่ นายสุภวัฒน์ เสมอภาค ผู้ประสานงานองค์การคนพิการสากลประจำภูมิภาค เอเชีย แปซิฟิก คนพิการทางร่างกายวัย 29 ปี ซึ่งไม่สามารถใช้งานอวัยวะตั้งแต่หัวไหล่ลงไปได้ ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีไทยว่า การเลือกตั้งครั้งก่อนหน้านั้น เขาต้องใช้ปากคาบปากกาเพื่อลงคะแนนลงบนบัตรเลือกตั้ง แต่การเปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่มาช่วยเหลือได้ก็เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ช่วยอำนวยความสะดวก

"ลองดูแต่ละคน แต่ละราย ลองถามเขาก่อน ต้องการความช่วยเหลือไหม ถ้าต้องการความช่วยเหลือ จะให้ช่วยอย่างไร...ต้องอยู่ในความต้องการของผู้ที่ใช้สิทธิคนนั้น...มันขึ้นกับเฉพาะรายบุคคลจริง ๆ นะ การช่วยเหลือไม่ใช่ว่าจะต้องมากาบัตรให้ทุกคน" สุภวัฒน์ กล่าวกับบีบีซีไทย

คนพิการก็เป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

ข้อมูลของกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ ณ วันที่ 1 มกราคม 2562 ระบุว่า มีคนพิการที่ขึ้นทะเบียนเพื่อออกบัตรประจำตัวคนพิการ ซึ่งมีสิทธิลงคะแนนเลือกตั้งกว่า 1,834,808 คน

คนพิการหลายราย แสดงความกังวลถึงการอำนวยความสะดวกแก่คนพิการ ในการไปลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง ผ่านคลิปวิดีโอของเพจ ThisAble.me ว่า อยากให้เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยเลือกตั้งเข้าใจและทราบถึงวิธีการช่วยเหลือคนพิการ มีการจัดเตรียมสถานที่ให้สะดวก รวมถึงอยากให้มีอุปกรณ์อื่น ๆ เช่น เครื่องลงคะแนนแบบจอสัมผัสและมีเสียง

ทั้งนี้การเลือกตั้งล่วงหน้าในวันอาทิตย์ที่ 17 มี.ค. ที่ผ่านมา กกต. ได้จัดหน่วยเลือกตั้งพิเศษ เป็นหน่วยเลือกตั้งกลางสำหรับคนพิการ หรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ จำนวน 10 แห่ง แต่ต้องยื่นคำขอก่อน

อย่างไรก็ตาม นางกมนนัทธ์ คนพิการทางการมองเห็น กล่าวกับบีบีซีไทยว่า เธอได้ยื่นคำขอใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าผ่านทางเว็บไซต์ ซึ่งไม่มีให้ระบุว่าเป็นคนพิการทางการ มองเห็นหรือไม่ เธอให้ความเห็นว่า การประชาสัมพันธ์การเลือกตั้งสำหรับคนพิการไม่ทั่วถึง จึงไม่ทราบว่าต้องดำเนินการอย่างไร

คุณผู้อ่านสามารถติดตามความเคลื่อนไหว สัมภาษณ์พิเศษ บทวิเคราะห์ พร้อมทั้งทำความรู้จักกับ การเลือกตั้ง 2562 โดยทีมงานบีบีซีไทยได้ที่เว็บไซต์ www.bbc.com/thai/election2019 พร้อมทั้งสื่อสังคมออนไลน์บีบีซีไทยผ่านทาง เฟซบุ๊ก, อินสตาแกรม และ ยูทิวบ์ รวมทั้ง #ThaiElection2019 หรือ #เลือกตั้ง2562