ทักษิณ ชินวัตร : ถอดรหัสเกมรุกพ็อดคาสท์ ขยายฐานรากหญ้าสู่หนุ่มสาวในเมือง ?

แม้ผู้ฟังพ็อดคาสท์ในไทยยังมีจำนวนจำกัด แต่นักการตลาดมองว่ามีโอกาสโตได้มากจากกลุ่มคนรุ่นใหม่ ขณะที่การลงมาเล่นโดยกลุ่มที่มีชื่อเสียงรวมทั้ง อดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร จะทำให้ตลาดนี้เป็นที่รู้จักมากขึ้น

ด้านนักวิชาการด้านสื่อสารมวลชน ระบุเป็นการกลยุทธ์การสื่อสารด้วยสื่อใหม่ตรงใจผู้ฟังในแบบ "นายกฯ ทักษิณพบประชาชน" ที่ออกอาอากาศทางวิทยุเช้าวันเสาร์สมัยเขาเป็น นายกฯ ส่วน พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกฯคนปัจจุบัน สะบัดหน้าหนีคำถามเรื่องนี้จากนักข่าว พร้อมตอบเสียงดังว่า "ขี้เกียจฟัง"

นับแต่ที่ลี้ภัยทางการเมือง นายทักษิณเดินเกมรุกช่วงชิงพื้นที่สื่ออย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ที่เจาะตรงสู่กลุ่มคนรุ่นใหม่ โดยล่าสุดวานนี้ (14 ม.ค.) เขาจัดรายการ Good Monday ผ่านพ็อดคาสท์ ตอนแรกติดอันดับหนึ่งในแอปพลิเคชันของแอปเปิลไปแล้ว

"พ็อดคาสท์ (podcast) เป็นการสื่อสารผ่านสื่อใหม่ที่กำลังเป็นที่นิยม ผู้ฟังสามารถฟังเมื่อไหร่ก็ได้ หรือ ออนดีมานด์ (on-demand) บวกกับทักษะในการพูดในแบบสไตล์ เหมือนทำรายการ "นายกทักษิณพบประชาชน" พร้อมกับเนื้อหาหลากหลาย" ผศ.ดร.อัจฉรา ปัณฑรานุวงศ์ คณบดีคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ บอกบีบีซีไทย

ผศ.ดร.อัจฉรา อธิบายว่า การเปิดจัดรายการผ่านพ็อดคาสท์ น่าจะเป็นการสื่อสารการเมืองอย่างมีระบบ พร้อมเป็นเรื่องใหม่ ๆ เพื่อฉายภาพการเป็นผู้มีวิสัยทัศน์ พาประเทศไปข้างหน้า แน่นอนว่าก็เพื่อหวังผลต่อภาพรวมของพรรคการเมือง

"เมื่อถามว่าทำไมต้องเป็น Good Monday (วันจันทร์ที่ดี) หากพิจารณาถึงการสื่อสารในเชิงสัญญะ ดูโลโก้มีส่วนประกอบเป็นรอยยิ้ม สื่อถึงเนื้อหาเชิงบวกทำให้คนฟังมีความหวังในวันเริ่มต้นสัปดาห์ทำงาน หากเป็นวันอื่น ๆ ผู้ฟังคงจะเหนื่อยล้า โดยเฉพาะในวันศุกร์" นักวิชาการอธิบาย

พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรัฐประหาร จัดรายการสื่อสารกับประชาชนทางสถานีโทรทัศน์ทุกช่องทุกวันศุกร์ค่ำ ท่ามกลางเสียงวิจารณ์ว่า เนื้อหาไม่น่าสนใจ และเปิดช่วง "ประหยัดไฟ"

ทำไมต้องเป็น พ็อดคาสท์

นายภาสกร หงษ์หยก เจ้าของเพจช่างคุยพ็อดคาสท์ ซึ่งมีประสบการณ์ในธุรกิจนี้มากว่า 10 ปี บอกกับบีบีซีไทยว่า การเข้าสู่ธุรกิจพ็อดคาสท์ทำได้ไม่ยาก เมื่อเทียบกับการใช้สื่อกระแสหลักอย่างอื่น เช่น การเช่าเวลาสถานีโทรทัศน์และวิทยุ ในขณะที่การเผยแพร่เนื้อหาผ่านพ็อดคาสท์ ก็สร้างความสะดวกแก่ผู้ชมหรือผู้ฟังมากกว่า การออกอากาศผ่านทางโทรทัศน์และวิทยุตามเวลาที่กำหนด

นอกจากนี้ นายภาสกรยังตั้งข้อสังเกตว่า หากว่ามีใครจะสั่งห้ามการเข้าถึงเนื้้อหา บล็อก หรือ แบน พ็อดคาสท์จะทำได้ยาก หากเปรียบเทียบกับการใช้สื่อแบบอื่น ๆ เพราะด้วยข้อจำกัดทางเทคโนโลยีในขณะนี้

อย่างไรก็ตาม เขาเชื่อว่านี่เป็นหนึ่งในลูกเล่นทางการสื่อสารการตลาดที่หวังผลทางการเมืองของอดีตนายกรัฐมนตรี

เอมิลี เบลล์ ผู้อำนวยการแห่ง Tow Center for Digital Journalism ในนครนิวยอร์คของสหรัฐฯ ให้สัมภาษณ์เว็บไซต์บีบีซีนิวส์ ในประเด็นนี้เมื่อ ธ.ค. 2018 ว่า ลักษณะที่ไม่เป็นทางการ ไม่ได้ถูกปรับแต่งมากเกินไป ทำให้กลายเป็นเสน่ห์ดึงดูดกลุ่มคนรุ่นใหม่ หรือ "คนยุคมิลเลนเนียล" รู้สึกเข้าถึงและอยากมีส่วนร่วมกับผู้ผลิตเนื้อหา หรือผู้จัดรายการ

กลุ่มเป้าหมาย คือ คนรุ่นใหม่ มีการศึกษาและรวย

ขณะที่รายงานความร่วมมือระหว่าง Interactive Advertising Bureau และสำนักวิจัย PWC คาดการณ์ว่า รายได้จากกลุ่มเนื้อหาดิจิทัลที่เป็นในรูปแบบเสียง รวมทั้งพ็อดคาสท์จะไปแตะที่ระดับ 659 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือ 2.1 หมื่นล้านบาท ภายในปี 2020

ขณะที่ผลการวิจัยของ Edison Reseach ในสหรัฐอเมริการะบุว่า ผู้ฟังพ็อดคาสท์ในสหรัฐฯ เป็นกลุ่มคนรุ่นใหม่ มีการศึกษาและมีรายได้สูง เมื่อเทียบกับกลุ่มประชากรทั่วไป กล่าวคือ 51% ของผู้ฟังพ็อดคาสท์เป็นประจำทุกเดือนมีรายได้ครัวเรือนเฉลี่ยอย่างน้อย 7.5 หมื่นดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี หรือ 2.39 ล้านบาทต่อปี ขณะที่ 61% ของผู้ฟังพ็อดคาสท์จบการศึกษาอย่างน้อยระดับมหาวิทยาลัย โดยกลุ่มผู้ฟังส่วนใหญ่ราว 44% ของผู้ฟังพ็อดคาสท์ในสหรัฐฯ มีอายุมากกว่า 12 ปี

ขณะนี้ยังไม่มีหน่วยงานใดของไทยที่ทำการสำรวจธุรกิจบริการพ็อดคาสท์ แต่แนวโน้มในส่วนกลุ่มผู้ฟังก็เป็นไปในทิศทางเดียวกันกับสหรัฐฯ

ใช้สื่อโซเชียลกระพือ

ตลอดระยะเวลากว่า 10 ปีในฐานะผู้ลี้ภัยในต่างแดน สื่อโซเชียลกลายเป็นช่องทางหลักของอดีตนายกรัฐมนตรีใช้สื่อสารกับกลุ่มผู้สนับสนุนในไทย ในระยะ 5 ปี ของการปกครองของรัฐบาลทหาร นายทักษิณโพสต์มักข้อความสั้น ๆ บนทวิตเตอร์ หรือเฟซบุ๊กส่วนตัว ที่สร้างแรงกระเพื่อมให้เกิดขึ้นในแวดวงการเมืองเสมอมา

ย้อนหลังไปเมื่อครั้งที่ น.ส. ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ผู้เป็นน้องสาวที่ตามรอยเท้ากลายเป็นอดีตผู้นำพลัดถิ่น ที่ไม่ปรากฏตัวที่ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตามนัดหมายเมื่อวันที่ 25 ส.ค. 2560 เพื่อฟังคำพิพากษาคดีปล่อยปละละเลยให้เกิดความเสียหายในโครงการรับจำนำข้าว นายทักษิณเขย่าวงการเมืองด้วยทวีตข้อความ เกี่ยวกับ "มงแต็สกีเยอ" ตามมาด้วยปลายปีที่แล้ว ด้วยแฮชแท็กยอดนิยม #เกาะโต๊ะ #กระบวนการยุติธรรมแบบป้อมๆ

ผศ.ดร.อัจฉรา วิเคราะห์ให้ฟังว่า ทุกครั้งที่นายทักษิณใช้สื่อสังคมออนไลน์ในมือ เช่น ทวิตเตอร์ ซึ่งมีจำนวนผู้ติดตามกว่า 6.2 แสนคน เฟซบุ๊กแฟนเพจมีจำนวนผู้ติดตามกว่า 2.6 ล้านคน นอกจากนี้ยังมีทีมงานคนอื่น ๆ และสมาชิกบางคนในครอบครัวช่วยกระจายการเข้าถึงเนื้อหา (Share of voice) เพิ่มมากขึ้นอีกด้วย จึงไม่น่าแปลกใจที่เพียงการเปิดพ็อดคาสท์เพียงวันเดียวสามารถขึ้นแท่นอันดับหนึ่งได้

ผู้อ่านสามารถติดตามข่าวสารอื่น ๆ ของบีบีซีไทยทางโซเซียลมีเดียได้ที่ เฟซบุ๊ก, อินสตาแกรม และ ยูทิวบ์