เขื่อนลาวแตก: ตั้ง กก.สอบ 2 ชุด-แขวนทุกโครงการโรงไฟฟ้าพลังน้ำ

รัฐบาลสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) ประกาศว่าจะสอบสวนมาตรฐานในการก่อสร้างเขื่อนเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าพลังน้ำทั้งประเทศ หลังเกิดเหตุเขื่อนเซเปียน-เซน้ำน้อย ซึ่งอยู่ระหว่างการก่อสร้างพังทลายลงเมื่อปลายเดือนก่อน

คำประกาศนี้เกิดขึ้นหลังการประชุมรัฐบาลสมัยสามัญประจำเดือน ส.ค. เมื่อวันที่ 6-7 ส.ค. มีนายทองลุน สีสุลิด นายกรัฐมนตรี เป็นประธาน และมีคณะรัฐมนตรี (ครม.) เข้าร่วมอย่างพร้อมเพรียง

สำนักข่าวเวียงจันทน์ไทมส์ ระบุว่า ในการตรวจสอบได้แบ่งคณะกรรมการออกเป็น 2 ชุด โดยมีนายบุญทอง จิตมณี รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานทั้งคู่

เหตุเขื่อนแตกเมื่อ 23 ก.ค. ส่งผลให้เกิดน้ำท่วม 13 หมู่บ้านในเขตเมืองสนามไซย แขวงอัตตะปือ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศ คร่าชีวิตประชาชนไป 34 คน และสูญหายกว่า 100 คน อีกทั้งยังทำให้ประชาชนหลายพันคนต้องกลายเป็นคนไร้บ้าน

ระงับแผนลงทุนใหม่-สั่งตรวจสอบเขื่อนทั้งประเทศ

ที่ประชุมรัฐบาล สปป.ลาว ยังรับทราบความคืบหน้าในการบริหารจัดการภัยพิบัติในเขตเมืองสนามไซย และเห็นด้วยที่จะดำเนินการตรวจสอบเขื่อนทั้งประเทศ ทั้งที่ก่อสร้างเสร็จสมบูรณ์แล้วและอยู่ระหว่างการก่อสร้าง โดยรัฐมนตรีกระทรวงพลังงานและเหมืองแร่ จะทำงานร่วมกับกระทรวงโยธาธิการและคมนาคม, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พร้อมดึงผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศมาร่วมด้วย

ความผิดปกติใด ๆ ที่พบในเรื่องการออกแบบหรือการก่อสร้างเขื่อนให้เป็นไปตามมาตรฐาน ต้องรายงานให้รัฐบาลทราบเป็นรายกรณีไปเพื่อให้สามารถปรับปรุงแก้ไขได้ทัน

นอกจากนี้รัฐบาล สปป.ลาวยังตัดสินใจระงับการพิจารณาแผนลงทุนใหม่ ๆ เกี่ยวกับโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าพลังงานน้ำเพื่อทบทวนยุทธศาสตร์และแผนงานทั้งหมด

ปัจจุบัน ลาวโรงไฟฟ้าพลังงานน้ำแล้ว 46 แห่ง มีกำลังการผลิต 6,400 เมกกะวัตต์ และยังมีแผนก่อสร้างอีก 54 แห่ง ใน 14 แขวง เพื่อให้โรงไฟฟ้าทั้ง 100 แห่งผลิตกระแสไฟฟ้าเข้าระบบได้ 28,000 เมกกะวัตต์ ภายใต้แผนพัฒนาประเทศให้เป็น "แบตเตอรีของเอเชีย" ทั้งหมดนี้เพื่อยกระดับพ้นสถานะประเทศที่ติดอยู่ในกับดัก "รายได้ปานกลางระดับล่าง" ตามคำนิยามของธนาคารโลก

54 โครงการก่อสร้างเขื่อน/โรงไฟฟ้าที่คาดว่าจะเกิดขึ้นก่อนปี 2563

นักวิชาการคาดผลสอบสะเทือน ยธ. "แบตเตอรีเอเชีย"

ดร.ไชยณรงค์ เศรษฐเชื้อ อาจารย์ประจำคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ม.มหาสารคาม ซึ่งติดตามสถานการณ์เขื่อนแตกอย่างใกล้ชิด กล่าวกับบีบีซีไทยว่า การตัดสินใจตั้งคณะกรรมการสอบสวนของทางการลาวถือเป็น "ปรากฏการณ์พิเศษ" เพราะเหตุที่เกิดขึ้นถือเป็นภัยพิบัติครั้งใหญ่ของประเทศ และเป็นภัยที่เกิดจากการสร้างเขื่อนซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของแผนพัฒนาประเทศให้เป็น "แบตเตอรีเอเชีย" ดังนั้นผลการตรวจสอบอาจนำไปสู่การทบทวนยุทธศาสตร์ชาติ และ "สร้างแรงกระเทือนแน่ ๆ ต่อกลุ่มทุนที่จ้องเข้าไปลงทุนใน สปป.ลาว" จึงถือว่าเหตุเขื่อนแตกเป็นจุดพลิกผันที่สำคัญ

เขายังตั้งข้อสังเกตกรณี "เขื่อนแตก" ว่า 1. โครงการนี้ไม่มีการประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) เช่น น้ำล้นจากทางระบายน้ำล้นฉุกเฉินของเขื่อน (spill way) น้ำล้นสันเขื่อน หรือเลวร้ายที่สุดคือเขื่อนวิบัติ และ 2. บริษัทเจ้าของเขื่อนอาจไม่ได้จัดทำแผนรับมือกับเหตุฉุกเฉินด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Emergency Response Plan : EER) เพราะไม่เห็นการจัดการใด ๆ หลังทราบว่าเขื่อนเริ่มทรุดตัว

"เขารู้ว่าเขื่อนทรุดล่วงหน้าไม่ต่ำกว่า 2 วัน ทำไมไม่มีปฏิบัติการใด ๆ มีแต่การสังเกตการณ์ แล้วค่อยมาแจ้งไม่กี่ชั่วโมงก่อนเขื่อนร้าว ซึ่งก็ไม่ทันกาลแล้ว ต่อมาเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน การสื่อสารไม่ทันท่วงที ประชาชนจำนวนมากไม่ได้รับการแจ้งเตือนภัย และเมื่อต้องอพยพคนก็ไม่มีแผน เราได้เห็นแต่ภาพการหนีตาย เอาชีวิตรอดเอง ด้วยการขึ้นไปอยู่บนหลังคาบ้าง ไปเกาะตามกิ่งไม้บ้าง" ดร.ไชยณรงค์กล่าว

ดร.ไชยณรงค์ชี้ว่า บริษัทออกแบบ บริษัทก่อสร้าง และบริษัทที่ปรึกษาของโครงการก่อสร้างเขื่อนเซเปียน-เซน้ำน้อย อยู่ในข่ายต้องถูกตรวจสอบทั้งหมด พร้อมเรียกร้องให้ทุนเกาหลีและทุนไทยที่เป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ของโครงการนี้แสดงความรับผิดชอบและชดเชยผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรม เพราะไฟฟ้าที่ผลิตจากลาวร้อยละ 90 ก็ส่งเข้ามาขายที่ไทย ส่วนในระยะยาว รัฐบาลไทยควรมีแผนปฏิบัติการของประเทศเรื่องธุรกิจที่เคารพสิทธิมนุษยชน โดยให้ครอบคลุมถึงทุนไทยที่ไปลงทุนในต่างประเทศด้วย

ราชบุรีโฮลดิ้งงดให้ความเห็นปมลาวตั้ง กก.สอบเขื่อนแตก

บีบีซีไทยได้สอบถามไปยังบริษัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรีโฮลดิ้ง จำกัด (มหาชน) ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้นรายใหญ่ในบริษัทจัดการก่อสร้างโครงการเขื่อนเซเปียน-เซน้ำน้อย ที่แขวงอัตตะปีของ สปป.ลาว แต่ยังไม่ได้รับคำตอบกรณีรัฐบาลลาวตั้งคณะกรรมการตรวจสอบกรณีเขื่อนแตก

ก่อนหน้านี้ บริษัทได้ออกแถลงการณ์ชี้แจงสถานการณ์และการให้ความช่วยเหลือ โดยแถลงการณ์ฉบับสุดท้ายมีขึ้นตั้งแต่วันที่ 26 ก.ค. มีเนื้อหาสำคัญคือ การมุ่งเน้นให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยในแขวงจำปาสัก และแขวงอัตตะปือ ทั้งด้านงบประมาณและบุคลากร เพื่อสนับสนุนความช่วยเหลือตามความประสงค์และความจำเป็นของทางการ สปป.ลาว นอกเหนือจากเงินช่วยเหลือเบื้องต้น 1,300 ล้านกีบ หรือราว 5 ล้านบาท ที่มอบให้กับทางการ สปป.ลาวแล้ว ส่วน บริษัท ไฟฟ้า เซเปียน-เซน้ำน้อย จำกัด ซึ่งเป็นผู้พัฒนาและก่อสร้างโครงการโรงไฟฟ้าพลังน้ำเซเปียน-เซน้ำน้อย ได้เน้นภารกิจการช่วยเหลือผู้ประสบภัยร่วมกับหน่วยงานภาครัฐของ สปป.ลาวเป็นสำคัญและต่อเนื่อง ขณะที่ทีมวิศวกรโครงการ และผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคที่เกี่ยวข้อง ได้เข้าตรวจสอบบริเวณเขื่อนดินย่อยส่วน D รวมทั้งเขื่อนดินย่อยอื่นทั้งหมดแล้ว

ขณะเดียวกันบนเว็บไซต์ของ บมจ. ผลิตไฟฟ้าราชบุรีโฮลดิ้ง ได้นำเสนอแผนการช่วยเหลือผู้ประสบภัยจากเหตุเขื่อนทรุดดังกล่าวอีกด้วย

สำรวจจรรยาบรรณ โรงไฟฟ้าราชบุรี

ข้อมูลตามเอกสาร "จรรยาบรรณ" ของบริษัท กำหนด "การปฏิบัติต่อชุมชน สังคม และสิ่งแวดล้อม" ไว้ 13 ข้อ โดยมีอย่างน้อย 6 ข้อที่อาจนำมาเทียบเคียงได้กับปัญหาที่เกิดขึ้น ดังนี้