ทำไมวัคซีนแต่ละชนิดมีระยะเวลาต่างกันในการป้องกันโรค

โลกของเรามีวัคซีนป้องกันการติดเชื้อโรคหลายชนิด วัคซีนบางชนิดรับแค่ครั้งเดียว ก็ให้การปกป้องได้เป็นเวลานาน หรืออาจจะตลอดชีวิต แต่วัคซีนป้องกันโรคบางชนิดจะต้องมีการรับเป็นประจำทุกปี เรเชล แชรร์ ผู้สื่อข่าวสุขภาพของบีบีซี มีคำอธิบายเรื่องนี้

การฉีดวัคซีนโรคหัดสามารถปกป้องคุณได้ตลอดชีวิต ส่วนวัคซีนป้องกันบาดทะยักคุ้มครองคุณได้ประมาณ 10 ปีเท่านั้น ขณะที่วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ต้องฉีดทุกปี

ทำไมวัคซีนบางชนิดจึงปกป้องคุณได้นานกว่าวัคซีนชนิดอื่น ๆ

วัคซีนจะฝึกระบบภูมิคุ้มกันของคุณให้จดจำเชื้อโรคที่เฉพาะเจาะจงบางตัวได้อย่างไวรัสหรือแบคทีเรีย พวกมันจะสอนให้ร่างกายของคุณผลิตอาวุธที่เหมาะสมในการต่อสู้กำจัดเชื้อโรคเหล่านี้

เรเชล แชรร์ ผู้สื่อข่าวสุขภาพของบีบีซี กล่าวว่า "สิ่งแรกที่ต้องคิดถึงคือ การเปลี่ยนแปลงของไวรัสเกิดขึ้นเร็วแค่ไหน วัคซีนป้องกันโรคหัดช่วยให้ความคุ้มครองได้ตลอดชีวิต ส่วนหนึ่งเป็นเพราะไวรัสค่อนข้างคงที่ และไม่ได้กลายพันธุ์มากนัก ดังนั้น เมื่อร่างกายของคุณคุ้นเคยกับมันแล้ว ก็จะจดจำได้ง่าย ไม่ว่า คุณจะได้รับเชื้อโรคนี้อีกครั้งภายในเวลา 1 ปี หรือ 50 ปี ก็ตาม"

ส่วนไวรัสโรคไข้หวัดใหญ่มีพัฒนาการที่รวดเร็วมาก วัคซีนจะฝึกให้ระบบภูมิคุ้มกันจดจำไวรัสสายพันธุ์หนึ่ง แต่ภายในเวลา 1 ปี ไวรัสไข้หวัดใหญ่อาจจะมีหน้าตาที่เปลี่ยนแปลงไปได้

ผู้เชี่ยวชาญคิดว่า ไวรัสป้องกันโควิดอยู่ระหว่างไวรัสสองชนิดนี้ มันกลายพันธุ์เร็วพอที่จะหลบเลี่ยงการป้องกันการติดเชื้อของคุณที่ได้จากการรับวัคซีนป้องกันโรคโควิดครั้งแรกได้ แต่ระบบภูมิคุ้มกันยังคงสามารถจดจำมันได้ดีพอในการป้องกันการติดเชื้อบางอย่าง และอาการป่วยที่รุนแรงมากได้

แต่การกลายพันธุ์เป็นเพียงปริศนาเพียงชิ้นเดียวเท่านั้น ดูเหมือนว่า ร่างกายจะจดจำการติดเชื้อบางอย่าง ได้ดีกว่าการติดเชื้ออื่น ๆ แต่ยังไม่มีความเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่าเป็นเพราะสาเหตุใด

"ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะระบบภูมิคุ้มกันของคุณผลิตสิ่งต่าง ๆ ออกมาไม่เหมือนกันในการกำจัดผู้รุกรานออกไป แม้ว่า แอนติบอดีที่ต่อสู้กับเชื้อไวรัสอาจจะหายไปค่อนข้างเร็ว แต่พวกมันจะทิ้ง ที-เซลล์ ที่มีอายุนานกว่าและหายไปช้ากว่าไว้ พวกมันไม่ได้หยุดยั้งการติดเชื้อในเซลล์ของคุณ แต่พวกมันสามารถกำจัดเซลล์ที่ติดเชื้อของคุณได้ เมื่อไวรัสบุกเข้าไปในเซลล์แล้ว ทำให้คุณไม่ป่วยหนัก" เรเชล กล่าว

เรื่องนี้อาจจะเป็นสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับโควิด

สุดท้าย การที่คุณสัมผัสกับการติดเชื้อบ่อยแค่ไหน อาจมีส่วนสำคัญได้เช่นกัน

"ยกตัวอย่าง คุณอาจจะไม่ค่อยได้สัมผัสกับเชื้อบาดทะยัก นั่นหมายความว่า การรับวัคซีนอาจจะเป็นโอกาสเดียวของร่างกายคุณในการเรียนรู้ว่า เชื้อบาดทะยักมีหน้าตาอย่างไร และจะกำจัดมันออกไปอย่างไร หลังจากผ่านไป 2-3 ปี ความจำในการติดเชื้อนี้ก็จะค่อย ๆ ลดน้อยลง เพราะว่า ไม่ได้มีการกระตุ้นใด ๆ เพิ่มเติม หมายความว่า อาจจำเป็นต้องมีการฉีดวัคซีนเพิ่ม โดยเฉพาะถ้าคุณเหยียบตะปูขึ้นสนิมหรือบาดแผลสกปรก"

โรคโควิดน่าจะยังคงเป็นการติดเชื้อที่เกิดขึ้นทั่วไป ขณะที่วัคซีนทำให้ไวรัสนี้มีความเสี่ยงน้อยลง หวังว่า การสัมผัสกับเชื้อซ้ำอีกจะช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกันของร่างกายคนได้ และทำให้การป้องกันไวรัสในร่างกายมีความเข้มแข็งมากขึ้น