สิทธิลางานระหว่างมีรอบเดือน: "เราไม่ต้องการให้ประจำเดือนเป็นเรื่องพูดถึงไม่ได้อีกต่อไป"

สเปนอาจเป็นประเทศแรกในฝั่งตะวันตกที่ยอมให้ผู้หญิงลาป่วยเพราะปวดประจำเดือนได้

เมื่อ 17 พ.ค. คณะรัฐมนตรีสเปนอนุมัติข้อเสนอให้ผู้หญิงมีสิทธิลาป่วย 3 วัน/เดือน ระหว่างมีประจำเดือน และอาจเพิ่มเป็น 5 วัน หากมีอาการปวดประจำเดือน ข้อเสนอนี้ไม่รวมผู้หญิงที่รู้สึกไม่สบายตัวเล็กน้อยเท่านั้น

มาตรการข้างต้นเป็นส่วนหนึ่งของร่างพระราชบัญญัติเกี่ยวกับสุขภาพและสิทธิในการเจริญพันธุ์ของสตรี ซึ่งรัฐบาลผสมนำโดยพรรคสังคมนิยมสนับสนุน หากร่าง พ.ร.บ.ดังกล่าวผ่านความเห็นชอบก็จะถือเป็นการก่อกำเนิดของสิทธิอันชอบธรรมเช่นนี้เป็นครั้งแรกในยุโรป

"เราไม่ต้องการให้ประจำเดือนเป็นเรื่องที่พูดถึงไม่ได้อีกต่อไป เมื่อมีปัญหาที่ไม่สามารถแก้ได้ทางการแพทย์ เราคิดว่ามันก็เข้าใจได้ที่จะขอลาป่วยชั่วคราว" อังเกลา โรดริเกซ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงความเท่าเทียมแห่งสเปนกล่าวกับสื่อท้องถิ่น

มีเพียงไม่กี่ประเทศในโลกนี้เท่านั้นที่ออกกฎอนุญาตให้ผู้หญิงสามารถลาหยุดระหว่างมีประจำเดือนได้ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในเอเชีย อาทิ ญี่ปุ่น, ไต้หวัน, อินโดนีเซีย และเกาหลีใต้ รวมไปถึงแซมเบีย กฎหมายฉบับแรกที่อนุญาตให้ผู้หญิงสามารถลาหยุดระหว่างมีประจำเดือนได้เกิดขึ้นในสมัยสหภาพโซเวียต ในปี 1922

ฝ่ายที่สนับสนุนระบุว่าสิทธิดังกล่าวมีความสำคัญเทียบเท่ากับสิทธิลาคลอดบุตร ถือเป็นการแสดงการตระหนักรู้ต่อระบบทางชีววิทยาเบื้องต้น ทว่า ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยมองว่ากฎหมายดังกล่าวจะส่งเสริมให้เกิดภาพจำในทางลบ ทั้งยังกระตุ้นให้นายจ้างไม่เลือกลูกจ้างเพศหญิง

โครงการ '100 Women' หรืออาจแปลเป็นไทยว่า "ผู้หญิง 100 คน" จากบีบีซี ได้พูดคุยกับผู้หญิงจำนวนหนึ่งในบางประเทศที่มีแนวนโยบายให้ผู้หญิงสามารถลางานระหว่างมีประจำเดือนได้ เพื่อหาคำตอบว่ามาตรการดังกล่าวสามารถนำไปใช้ได้จริงหรือไม่

"ฉันถูกเพื่อนร่วมงานผู้ชายบางคนวิจารณ์บ้าง"

ไอรีน วาร์ดฮานีย์ นักข่าวโทรทัศน์ชาวอินโดนีเซีย กล่าวว่าเธอทนทุกข์ทรมานกับอาการปวดประจำเดือนตั้งแต่ขึ้นมัธยมปลาย ปัจจุบันนี้เธอจะขอลางานกับเจ้านายเป็นเวลา 2 วัน ทุกเดือน

ก่อนรอบเดือนจะมา เธอมักปวดท้องอย่างหนัก รู้สึกหมดแรง และยังปวดศีรษะไมเกรนด้วย และพอประจำเดือนเริ่มมาก็จะปวดประจำเดือนอย่างหนัก คลื่นไส้และมีไข้ อาการเหล่านี้มักอยู่ราว 2-3 วัน วาร์ดฮานีย์อธิบาย

"ลองนึกว่าคุณต้องขออนุญาตลาหยุดประจำเดือนจากผู้ชายดู"

"ตอนแรกฉันกังวลอย่างมากว่าคนอื่นจะคิดยังไง แต่มันก็เป็นแค่การส่งอีเมลไปยังผู้จัดการของฉัน และพวกเขาก็สนับสนุนฉันเต็มที่" เธอกล่าว

"มันค่อนข้างง่ายสำหรับบริษัทของฉัน ฉันแค่ต้องส่งอีเมล์ไปยังเจ้านายในวันนั้นของเดือนและแจ้งตารางงานของเรา แค่นั้น ฉันถูกเพื่อนร่วมงานผู้ชายบางคนวิจารณ์บ้างว่าไม่เป็นธรรม"

แตกต่างจากไอรีน ผู้หญิงมากมายในอินโดนีเซียไม่รู้ว่ามีกฎหมายให้สิทธิลาหยุดได้ 2 วันระหว่างมีประจำเดือน

"ฉันได้พูดคุยกับผู้หญิงที่ทำงานในแวดวงสื่อในอินโดนีเซียที่ไม่ได้รับการแจ้งถึงนโยบายดังกล่าวและต้องฝืนตัวเองขึ้นมาทำงานทั้ง ๆ ที่ต้องทนทุกข์จากการปวดประจำเดือน"

นายจ้างชาวอินโดนีเซียต้องอนุญาตให้ลูกจ้างลาหยุดประจำเดือนได้ 24 วัน/ปี ให้กับลูกจ้าง แต่กลับมีการบังคับใช้กฎดังกล่าวอย่างขอไปที

"บทบัญญัติดังกล่าวขึ้นอยู่กับดุลยพินิจระหว่างการปฏิบัติงานจริง นายจ้างหลายคนอนุญาตให้ลางานได้เพียงหนึ่งวันเท่านั้น ขณะที่บางที่ไม่อนุญาตให้ลาหยุดเลย" รายงานจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ระบุ

วีวี วิดยาวาติ ซึ่งทำงานสนับสนุนสิทธิสตรีในอุตสาหกรรมเครื่องนุ่มห่มของอินโดนีเซีย กล่าวว่า แรงงานในโรงงานเหล่านี้จะได้รับสิทธิลาหยุดจากการมีประจำเดือน แต่จะเป็นเรื่องยากกว่ามากสำหรับแรงงานในอุตสาหกรรมค้าปลีกและบริการ

แรงงานสตรีนอกระบบมักไม่ทราบถึงสิทธิในการลาหยุดระหว่างมีประจำเดือน อุปสรรคสำคัญอย่างหนึ่งคือพวกเธอต้องมีใบรับรองจากแพทย์ก่อน วิดยาวาติ กล่าว

"แล้วพวกเธอก็อาจจะต้องเจอกับการคุกคามทางเพศหรือความรู้สึกอับอายที่จะต้องร้องขอวันลา และก็ยังมีมากกว่านั้น หลายบริษัทไม่ต้องการจ่ายค่าจ้างในวันลาหยุดระหว่างมีประจำเดือน"

อาการปวดประจำเดือนเป็นอย่างไร

ผลสำรวจของ YouGov เมื่อปี 2016 จาก YouGov ที่สอบถามผู้หญิง 1,000 คน ในรายการบีซี เรดิโอ 5 พบว่า 52% ของผู้ตอบแบบสอบถามมีประสบการณ์ปวดประจำเดือนที่ส่งผลกระทบต่อศักยภาพในการทำงานของพวกเธอ ทว่ามีเพียง 27% เท่านั้นที่แจ้งต่อเจ้านายว่าเป็นเพราะอาการปวดประจำเดือน

"มันยังเป็นเรื่องต้องห้าม"

ในญึ่ปุ่น กฎเรื่องการลาหยุดระหว่างการมีประจำเดือนบังคับใช้มากว่า 70 ปี ผู้หญิงที่ทำงานในโรงงานหรือเหมืองซึ่งไม่มีห้องน้ำที่เหมาสมได้รับสิทธิดังกล่าว

ทว่า ผู้สนับสนุนกฎหมายดังกล่าวชี้ว่าการใช้สิทธิกลับมีน้อย

อายูมิ ทานิกูชิ ผู้อำนวยการร่วมจากองค์กรสนับสนุนกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการมีประจำเดือน มินนา โน เซริ (ประจำเดือนของทุกคน) กล่าวว่า "มีผู้หญิงจำนวนน้อยมากที่ใช้สิทธิลาระหว่างมีประจำเดือน"

ข้อมูลล่าสุดของรัฐบาลญี่ปุ่นระบุว่า มีลูกจ้างผู้หญิงเพียง 0.9% ที่ขอลางานระหว่างมีประจำเดือน ในช่วงเดือนเมษายน 2019 ถึง มีนาคม 2020

"มันมีแนวคิดว่าการมีประจำเดือนเป็นความอัปยศ ผู้หญิงที่มีประจำเดือนรู้สึกว่าเป็นเรื่องยากที่จะเปิดใจเกี่ยวกับประเด็นนี้โดยเฉพาะในสถานที่ทำงานที่มีผู้ชายเป็นใหญ่" อายูมิ ทานิกูชิ ชี้

"และบริษัทส่วนใหญ่ก็ไม่ได้จ่ายค่าจ้างระหว่างการลาหยุดระหว่างมีประจำเดือน หมายความว่าผู้หญิงจึงหันไปใช้การลาหยุดประจำปีที่ได้ค่าจ้างแทนการใช้สิทธิลาหยุดระหว่างมีประจำเดือนแทน มันราวกับว่าไม่คุ้มค่าที่จะเรียกร้องสิ่งนี้เพราะตราบาป [จากสังคม]"

เกาหลีใต้เริ่มใช้กฎหมายสิทธิลาหยุดระหว่างมีประจำเดือนตั้งแต่ปี 1953

ในปี 2001 เกาหลีใต้อนุมัติมาตรา 73 ในพระราชบัญญัติมาตรฐานแรงงานของประเทศ ซึ่งระบุว่าให้ลูกจ้างมีสิทธิในการลางานโดยไม่ได้รับค่าจ้าง 1 วัน/เดือน

ในปี 2021 อดีตซีอีโอสายการบินหนึ่งที่ไม่อนุญาตให้ลูกจ้างผู้หญิงลางาน ถูกศาลตัดสินให้จ่ายค่าปรับเป็นเงิน 1,800 ดอลลาร์สหรัฐฯ (ราว 62,000 บาท)

คิม มิน-จิ ทำงานให้กับองค์กรสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับประจำเดือนในเกาหลีใต้

เธอกล่าวว่า "ในบริษัทที่ฉันทำงานให้ก่อนหน้านี้ พนักงานผู้หญิงต้องทนหรือไม่ก็ใช้วันหยุดประจำปีแทน ฉันไม่มีทางเลือกนอกจากต้องทนเช่นกัน"

"เกาหลีใต้เป็นหนึ่งในสังคมที่มีการแข่งขันสูงและมองว่าคุณต้องจัดการความเจ็บปวดของตัวเองให้ได้ ดังนั้นผู้คนจึงไม่สนใจว่าคุณต้องทนความเจ็บปวด อุปสรรคสำคัญที่สุดคือสังคมแวดล้อม เป็นเรื่องยากที่จะพูดถึงสิทธิการลาระหว่างมีประจำเดือนที่นี่"