6 พฤติกรรมลิงชิมแปนซีที่เปลี่ยนไป เพราะได้รับผลกระทบจากมนุษย์

เราอาจจะคิดว่า "วัฒนธรรม" เป็นเอกลักษณ์ที่มนุษย์เท่านั้นที่มี แต่จริง ๆ แล้วสัตว์ก็สร้างวัฒนธรรมของตัวเองได้เช่นกัน

จริงอยู่ที่พันธุกรรมเป็นตัวกำหนดพฤติกรรมพวกมัน แต่สัตว์บางสายพันธุ์สามารถเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ และส่งต่อความรู้ต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้

ลิงชิมแปนซีค้นพบวิธีการใช้เครื่องมือหาอาหาร กักตุนน้ำ และการสื่อสาร อันซับซ้อน และลูกลิงชิมแปนซีก็จะค่อย ๆ เรียนรู้สิ่งเหล่านี้เมื่อโตขึ้น

แต่งานวิจัยชิ้นใหม่ชี้ว่า ชุดความรู้เหล่านี้ของลิงชิมแปนซีกำลังเสี่ยงถูกทำลายเมื่อมนุษย์เข้าไปคุกคามที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของพวกมัน นักวิจัยที่สถาบันมานุษยวิทยาด้านวิวัฒนาการ แมกซ์ แพลงค์ (Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology) และศูนย์วิจัยเยอรมนีเพื่อความหลากหลายทางชีวภาพ (the German Centre for Integrative Biodiversity Research หรือ iDiv) พบว่า ในพื้นที่ทั่วแอฟริกาที่ได้รับผลกระทบจากมนุษย์ พฤติกรรมลิงชิมแปนซีจางหายไปโดยเฉลี่ยถึง 88 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเทียบกับพื้นที่ที่มนุษย์เข้าไปยุ่งเกี่ยวน้อย

ยาลมาร์ คูลห์ และ แอมมี คาลัน นำทีมนักวิทยาศาสตร์เก็บข้อมูลชุดพฤติกรรมของลิงชิมแปนซี 31 รูปแบบ จากฝูงลิง 144 ฝูง ซึ่งมีการแสดงออกทางวัฒนธรรมที่แตกต่างกันออกไป

นี่คือตัวอย่างพฤติกรรมลิง 6 ประการที่กำลังจางหายไปเพราะฝีมือมนุษย์

1.ใช้ไม้หาสาหร่ายในน้ำ

ลิงชิมแปนซีมักใช้เครื่องมือในการหาและกินอาหาร แต่พวกมันจะใช้เครื่องมือหรือเพื่อจุดประสงค์อะไร ขึ้นอยู่กับสถานที่ที่พวกมันอยู่

ในปี 2014 และ 2015 นักวิจัยจากโครงการ Pan African Programme: The Cultured Chimpanzee ของสถาบันแมกซ์ แพลงค์ บอกว่า พบลิงชิมแปนซีตกสาหร่ายในน้ำด้วยเครื่องมือที่แข็งแรงในป่าบาคูน ในประเทศกินี

ดร. คาลัน บอกว่า ลิงชิมแปนซี ที่พบบริเวณเมืองโบซู ซึ่งอยู่ใกล้ ๆ กันก็ใช้เครื่องมือในการตกสาหร่ายกินเช่นกัน แต่ลิงที่บาคูน ใช้ไม้ยาวเกือบ 4 เมตร

พฤติกรรมนี้ต่างจากที่เคยมีบันทึกไว้จากที่คองโกด้วย

2. สอนวิธีหาปลวก

ในปี 2016 ทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติพบหลักฐานเป็นครั้งแรกที่ชี้ว่าลิงชิมแปนซีสอนลูกของพวกมันหาปลวกโดยใช้กิ่งไม้ การสอนไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นบ่อยในหมู่สัตว์

ลิงชิมแปนซีในอุทยานแห่งชาตินัวบาเล-ดอคคี ในคองโก สร้างเครื่องมือจากพืชชนิดเดียวกันให้กลายเป็นเครื่องมือที่มีปลายด้ามเป็นลักษณะเหมือนแปรง

จากตัวอย่างซึ่งถูกบันทึกวิดีโอไว้ บางครั้งแม่ลิงชิมแปนซีจะนำเครื่องมือหลายอย่างมาที่รังปลวกและให้กิ่งไม้ลูกครึ่งหนึ่ง และเก็บไว้กับตัวเองครึ่งหนึ่ง นี่ทำให้ลูกสามารถหาอาหารได้ด้วยตัวเอง แต่ขณะเดียวกันพวกมันก็ยังสามารถหาอาหารให้ลูกได้อยู่

3. โยนหิน

หลังจากพบกองหินบริเวณที่วิจัย 4 แห่งทางฝั่งตะวันตกของแอฟริกา นักวิจัยจาก Pan African Programme นำกล้องวิดีโอไปติดตั้งไว้บริเวณนั้น และพบว่าลิงชิมแปนซีเอาหินไปกองรวมกันไว้ที่ลำต้นต้นไม้ ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ไม่เคยมีใครเคยพบมาก่อน

ที่โบเอ ซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลทางตะวันออกเฉียงใต้ของกินีบิสเซา นักวิทยาศาสตร์ต้องงุนงงเมื่อเห็นลิงชิมแปนซีโยนหินใส่ต้นไม้ นอกจากนี้ยังกลับมาที่บริเวณเดิมบ่อยครั้ง นี่เป็นพฤติกรรมที่พบในฝั่งตะวันตกของแอฟริกาเท่านั้น และไม่เกี่ยวข้องกับการหาอาหารแต่อย่างใด

ดร.บอช บอกว่า พฤติกรรมการนำหินไปกองรวมกันดูไม่เกี่ยวข้องกับจำนวนหินที่มี หรือการมีต้นไม้ที่เหมาะสมในบริเวณนั้น มีความเป็นไปได้ที่จะมีองค์ประกอบทางวัฒนธรรมมาเกี่ยวข้อง

4.แกะถั่ว

ในปี 2012 นักวิจัยที่สถาบันแมกซ์ แพลงค์ สังเกตเห็นฝูงลิงชิมแปนซี 3 ฝูงที่อาศัยอยู่ใกล้เคียงกันในไอวอรี่โคสต์ ใช้เครื่องมือหินในการแกะถั่วคูลา

เมื่อเปลี่ยนฤดู ถั่วแห้งและแกะง่ายขึ้น ฝูงลิง 2 กลุ่มเปลี่ยนไปใช้เครื่องมือที่ทำจากไม้ ซึ่งหาง่ายกว่า แกะถั่วแทน ในขณะที่ฝูงที่ 3 ยังคงใช้เครื่องมือหินต่อไป

เนื่องจากลิงทาง 3 ฝูง อาศัยอยู่ในบริเวณอุทยานเดียวกัน นั่นหมายความว่าเหตุผลทางนิเวศวิทยาไม่สามารถอธิบายพฤติกรรมที่แตกต่างนี้ได้

ดร. ลันซ์ บอกว่า สำหรับมนุษย์ ความแตกต่างด้านวัฒนธรรมเป็นส่วนสำคัญที่จะแยกชุมชนที่ใกล้กันออกจากกันแม้จะอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมือนกันมาก และพฤติกรรมของลิงชิมแปนซีที่ว่าแสดงให้เห็นว่าพวกมันมีวัฒนธรรมที่แตกต่างกันเหมือนกับมนุษย์เราได้

5. ดื่มน้ำจากต้นไม้

ลิงชิมแปนซี สร้างกิ่งไม้แบบพิเศษที่ช่วยให้พวกมันสามารถหาน้ำจากรูต้นไม้ในช่วงฤดูแล้งในอุทยานแห่งชาติโคโมเอ ในไอวอรี่โคสต์ ได้ นักวิจัยโครงการอนุรักษ์ชิมแปนซีโคโมเอ พบพฤติกรรมนี้ครั้งแรกในปี 2014 และ 2015 นักวิจัยบอกว่า กิ่งไม้สำหรับหาน้ำยาวกว่ากิ่งไม้ที่ลิงใช้สำหรับหาน้ำผึ้ง มด และปลวก

ฮวน ลาปูเอ็นเต และทีมของเขา เขียนในวารสาร American Journal of Primatology ว่า พฤติกรรมนี้พบอย่างแพร่หลาย และใช้กันในทุกกลุ่มอายุ เพศ และฝูงลิง ซึ่งชี้ให้เห็นว่าเป็นวัฒนธรรมที่สอนต่อกันไปเรื่อย ๆ

นักวิจัยเรียกว่านี่เป็น "พฤติกรรมปรับตัวที่สำคัญมาก ๆ" ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสให้พวกมันมีชีวิตรอดในสิ่งแวดล้อมที่โหดร้ายของทุ่งหญ้าสะวันนา และให้พวกมันได้เปรียบสัตว์อื่น ๆ ที่ไม่สามารถหาน้ำจากต้นไม้ได้

6.น้ำผึ้งใต้ดิน

ลิงชิมแปนซี ในอุทยานแห่งชาติลูอังโก ประเทศกาบอง สามารถใช้เครื่องมือที่สลับซับซ้อนในการดึงน้ำผึ้งออกจากรังผึ้ง นักวิทยาศาสตร์รู้สึกประทับใจที่ลิงเหล่านี้สามารถค้นหาโพรงรังที่อยู่ในดินซึ่งไม่สามารถมองเห็นได้จากบนพื้น

ดร.บอช และทีมของเขา เขียนลงในวารสาร Journal of Human Evolution ว่า เทคนิคเหล่านี้ต้องใช้กระบวนการเรียนรู้และเข้าใจที่ซับซ้อน และเทียบได้กับเทคโนโลยีที่สายพันธุ์มนุษย์แรกเริ่มในยุคต้นและกลางของยุคหิน

5 ปัจจัย ลิงชิมแปนซีสูญเสียความหลากหลายทางวัฒนธรรม

1. จำนวนประชากรที่น้อยลงเท่ากับลิงชิมแปนซีมีความสามารถในการเก็บความรู้น้อยลงไปด้วย

2. ที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติที่กระจัดกระจายทำให้ลิงไม่สามารถส่งต่อข้อมูลหากันได้

3. ดูเหมือนลิงบางตัวพยายามจะเลิกพฤติกรรมที่เป็นที่สังเกตได้ง่ายเพื่อพยายามเลี่ยงความสนใจจากมนุษย์

4. ทรัพยากรธรรมชาติหายากขึ้นหากเป็นสิ่งเดียวกันกับที่มนุษย์ต้องการ

5. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ