หากสหรัฐฯ ถอนตัวจากสนธิสัญญาอาวุธนิวเคลียร์พิสัยกลาง จะสะเทือนโลกอย่างไร
ที่มาของภาพ, Reuters and EPA
นายมิคาอิล กอร์บาชอฟ อดีตผู้นำสหภาพโซเวียตออกมาเตือนว่า แผนถอนตัวจากการเป็นภาคีสนธิสัญญาอาวุธนิวเคลียร์พิสัยกลาง (ไอเอ็นเอฟ) ของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ จะทำให้ความพยายามในการปลดอาวุธนิวเคลียร์ต้องเดินถอยหลัง
นายกอร์บาชอฟ ซึ่งเป็นผู้ลงนามในสนธิสัญญานี้กับประธานาธิบดีโรนัลด์ เรแกน ของสหรัฐฯ เมื่อปี 1987 ยังตั้งคำถามถึง "ความชาญฉลาด" ของแผนการนี้ของนายทรัมป์
การลงนามในสนธิสัญญาดังกล่าวซึ่งมีผลบังคับใช้มาร่วมสามทศวรรษช่วยลดภัยคุกคามของโซเวียตที่มีต่อชาติยุโรปลง แต่ประธานาธิบดีทรัมป์ เพิ่งออกมาประกาศเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมาว่ารัสเซียได้ละเมิดสนธิสัญญานี้มาหลายปีแล้ว ขณะที่รัสเซียประณามแผนถอนตัวของสหรัฐฯ และขู่ที่จะตอบโต้
ทางการรัสเซียระบุว่า ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน จะขอคำอธิบายจาก นายจอห์น โบลตัน ที่ปรึกษาด้านความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฯ ซึ่งรายงานหลายกระแสชี้ว่าคือผู้ผลักดันให้สหรัฐฯ ถอนตัวจากสนธิสัญญาฉบับนี้ ขณะนี้นายโบลตันอยู่ระหว่างการเยือนรัสเซีย
ด้านเยอรมนีเป็นชาติพันธมิตรสหรัฐฯ ชาติแรกที่ออกมาวิพากษ์วิจารณ์ โดยรัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศ ไฮโก มาส เรียกร้องให้นายทรัมป์พิจารณาถึงผลกระทบต่อยุโรปและความพยายามปลดอาวุธในอนาคต
ที่มาของภาพ, AFP
มิคาอิล กอร์บาชอฟ คือใคร
- ผู้นำสหภาพโซเวียตคนสุดท้าย
- ได้รับแต่งตั้งเมื่อปี 1985 การปฏิรูปภายในประเทศและข้อตกลงปลดอาวุธของเขาช่วยทำให้สงครามเย็นสิ้นสุด
- ลาออกจากตำแหน่งผู้นำสหภาพโซเวียตในปี 1991 หลังสาธารณรัฐต่างๆ ที่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียตประกาศเอกราชแยกตัวเป็นอิสระ
ทรัมป์ว่าอย่างไร
นายทรัมป์บอกว่า สหรัฐฯ จะไม่ปล่อยให้รัสเซียได้ใช้อาวุธนิวเคลียร์ในขณะที่สหรัฐฯ เองกลับไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้
"ผมไม่รู้ว่าทำไมประธานาธิบดีโอบามาไม่เจรจาหรือถอนตัวออกมา" นายทรัมป์กล่าว
ย้อนไปเมื่อปี 2014 ประธาธิบดีบารัค โอบามา กล่าวหารัสเซียว่าละเมิดสนธิสัญญาด้วยการทดลองขีปนาวุธร่อนแบบยิงจากพื้นดิน แต่เขาตัดสินใจไม่ถอนตัวจากสนธิสัญญา โดยมีรายงานว่าเป็นเพราะถูกกดดันจากบรรดาผู้นำชาติยุโรป ที่เห็นว่าจะยิ่งกระตุ้นให้เกิดการแข่งขันในทางอาวุธ
รัสเซียว่าอย่างไร
นายเซอร์เก รีแอ็บคอฟ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศ บอกว่า นี่เป็นแผนการอันตรายที่นานาชาติจะไม่เข้าใจและจะร่วมกันประณาม เขาบอกว่า สนธิสัญญาดังกล่าวเป็นสิ่งสำคัญต่อความมั่นคงนานาชาติ
เขาบอกกับสำนักข่าวรีอา นอวอสติ ว่า หากสหรัฐฯ ยังประพฤติอย่าง "เซ่อซ่าและหยาบ ๆ" โดยถอนตัวออกจากข้อตกลงนานาชาติต่อไป รัสเซียจะไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากใช้มาตรการตอบโต้ ซึ่งรวมถึงการใช้เทคโนโลยีทางการทหาร
บทวิเคราะห์โดย โจนาธาน มาร์คัส ผู้สื่อข่าวสายกลาโหมและการทูตของบีบีซี
ความกังวลว่ารัสเซียกำลังพัฒนาและใช้ระบบขีปนาวุธซึ่งขัดต่อสนธิสัญญามีมาตั้งแต่ก่อนสมัยรัฐบาลทรัมป์แล้ว และการตัดสินใจถอนตัวจากสนธิสัญญานี้จะเป็นเป็นอุปสรรคสำคัญต่อความพยายามควบคุมอาวุธ
ผู้เชี่ยวชาญหลายคนเชื่อว่าวิธีที่ควรดำเนินการคือมุ่งเจรจาหาทางทำให้ให้รัสเซียกลับมาอยู่ในกรอบของสนธิสัญญาอย่างเดิม พวกเขากังวลว่าการถอนตัวจะเป็นจุดจบของสนธิสัญญาควบคุมอาวุธที่ช่วยยับยั้งการแข่งขันในเชิงกลยุทธ์ในช่วงสงครามเย็น
สำหรับปัจจัยอื่นที่อาจมีผลต่อการตัดสินใจของทรัมป์ก็คือสนธิสัญญาฉบับนี้เป็นความตกลงระหว่างสหรัฐฯ และรัสเซียเท่านั้น นั่นหมายความว่าจีนมีอิสระที่จะพัฒนาและใช้ขีปนาวุธพิสัยกลางได้ บุคคลบางฝ่ายในรัฐบาลทรัมป์มองว่าทำให้สหรัฐฯ เสียเปรียบจีนในเชิงยุทธศาสตร์
รัสเซียละเมิดสนธิสัญญาหรือ?
สหรัฐฯ ยืนยันว่ารัสเซียได้ละเมิดสนธิสัญญาด้วยการพัฒนาขีปนาวุธพิสัยกลางที่ชื่อ Novator 9M729 หรือที่องค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือหรือนาโตเรียกว่า SSC-8
ขีปนาวุธนี้จะทำให้รัสเซียสามารถยิงอาวุธนิวเคลียร์ไปยังประเทศสมาชิกนาโตได้โดยไม่ต้องใช้เวลาเตรียมตัวมาก
รัสเซียไม่ได้ตอบโต้อะไรมากนักต่อข้อกล่าวหานี้นอกจากปฏิเสธว่าไม่ได้ทำผิดข้อตกลง ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญหลายคนวิเคราะห์ว่า รัสเซียใช้ขีปนาวุธพิสัยกลางดังกล่าวเป็นทางเลือกในการสู้รบซึ่งใช้ต้นทุนน้อยกว่าการทำสงครามโดยใช้อาวุธและยุทธวิธีทางการทหารแบบเดิม ๆ
ไอเอ็นเอฟ คืออะไร
- สนธิสัญญาไอเอ็นเอฟเป็นข้อตกลงห้ามการยิงขีปนาวุธพิสัยสั้นและกลาง ระยะ 500-5,500 กิโลเมตร ทั้งอาวุธนิวเคลียร์และอาวุธที่ไม่ได้มีอานุภาพทำลายล้างสูง แต่ไม่รวมแบบที่ยิงจากทะเล
- การลงนามมีขึ้นในช่วงใกล้สิ้นสุดยุคสงครามเย็น โดยในช่วงปี 1945-1989 ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ และสหภาพโซเวียตตึงเครียดอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องอาวุธนิวเคลียร์
- จนถึงปี 1991 มีขีปนาวุธจำนวน 2,700 ลูก ถูกทำลาย และทั้งสองประเทศได้รับอนุญาตให้เข้าตรวจสอบซึ่งกันและกัน
- ในปี 2007 นายวลาดิเมียร์ ปูติน ประกาศว่าสนธิสัญญาฉบับนี้ไม่เกิดประโยชน์กับรัสเซียอีกต่อไป นายปูตินระบุดังกล่าวหลังจากสหรัฐฯ ถอนตัวจากสนธิสัญญาต่อต้านขีปนาวุธในปี 2002
