เหตุใดหลายพื้นที่ของโลกจึงร้อนผิดปกติขณะนี้

หลายประเทศกำลังเผชิญสภาพอากาศร้อนจัด ไม่ว่าจะเป็น ญี่ปุ่น กลุ่มสแกนดิเนเวีย สหราชอาณาจักร และกรีซที่กำลังประสบปัญหาไฟป่ารุนแรงส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก ขณะที่บางประเทศในตะวันออกกลางกลับมีอุณหภูมิต่ำกว่าปกติ

บีบีซีเรียลิตีเช็ค พาไปดูว่าประเทศใดมีอุณหภูมิสูงและต่ำกว่าปกติในช่วงเดือน ก.ค.ปีนี้ โดยเปรียบเทียบกับอุณหภูมิเฉลี่ยในช่วงเดียวกันของปี 1981-2010 ซึ่งสีฟ้าในแผนภาพบ่งชี้อุณหภูมิต่ำกว่าปกติ ส่วนสีแดงบ่งชี้ถึงอุณหภูมิที่สูงผิดปกติ

อุณหภูมิในเดือน ก.ค.นี้ พุ่งสูงกว่าปกติในหลายพื้นที่ทั่วโลก อาทิ ทางตอนใต้ของรัฐแคลิฟอร์เนียในสหรัฐฯ, ภาคตะวันออกของแคนาดา, นอร์เวย์, แอลจีเรีย, พื้นที่ฝั่งตะวันออกของไซบีเรีย และบริเวณรอบทะเลแคสเปียน ที่อยู่ระหว่างทวีปเอเชียกับทวีปยุโรป

ขณะที่ประเทศโอมาน แม้คืนที่มีอุณหภูมิต่ำที่สุดของฤดูร้อนปีนี้ แต่ยังสูงถึง 42.6 องศาเซลเซียส

ส่วนสเปน, โปรตุเกส, พื้นที่ตอนเหนือของเขตไซบีเรียในรัสเซีย และบริเวณตอนใต้สุดของทวีปอเมริกาใต้ก็มีอากาศเย็นกว่าปกติในเดือน ก.ค. เมื่อเทียบกับอุณหภูมิเฉลี่ยของช่วงเดียวกันในปีก่อน ๆ

สวีเดนกำลังเผชิญปัญหาไฟป่าที่ลุกลามขึ้นไปทางเหนือ ไกลถึงแถบวงกลมอาร์กติก หรือ Arctic Circle ซึ่งเป็นบริเวณที่อยู่เหนือสุดของโลก ส่วนสถานการณ์ไฟป่าครั้งใหญ่ในกรีซก็คร่าชีวิตผู้คนไปแล้วอย่างน้อย 80 ราย และสูญหายอีกจำนวนมาก

ข้อมูลจาก Copernicus Climate Change Service ซึ่งเป็นบริการเฝ้าติดตามการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศของสหภาพยุโรป บ่งชี้ว่าเดือน ก.ค.ที่มีอากาศร้อนที่สุดในยุโรปคือเมื่อปี 2010 ซึ่งมีอุณหภูมิสูงกว่าค่าเฉลี่ย 2 องศาเซลเซียส ส่วนเดือน ก.ค.ปีนี้มีอากาศร้อนกว่าปกติแต่ไม่ร้อนเท่าเมื่อปี 2010

ข้อมูลจากศูนย์ข้อมูลสิ่งแวดล้อมแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่า เดือน มิ.ย.ที่ผ่านมา ถือเป็นเดือนที่อุณหภูมิทั่วโลกสูงที่สุดเป็นอันดับ 5 เมื่อเทียบกับอุณหภูมิในเดือน มิ.ย.ปีอื่น ๆ นับแต่ปี 1880 โดยเดือน มิ.ย.ที่ร้อนที่สุดคือเมื่อปี 2016 ซึ่งตอนนั้นอุณหภูมิทั่วโลกสูงกว่าค่าเฉลี่ย 0.91 องศาเซลเซียส

ส่วนในสหราชอาณาจักร เดือน มิ.ย.ปีนี้ ถือเป็นเดือน มิ.ย.ที่ร้อนมากเป็นอันดับ 3 นับแต่ปี 1910 โดยอุณหภูมิเฉลี่ยสูงสุดทั่วประเทศสูงกว่าค่าเฉลี่ยปกติราว 2-3 องศาเซลเซียส

อุณหภูมิสูงเช่นนี้เกิดจากอะไร?

เดวิด ชุกแมน บรรณาธิการข่าววิทยาศาสตร์ของบีบีซี บอกว่า ปรากฏการณ์อากาศร้อนผิดปกติเช่นนี้ไม่ได้มีสาเหตุมาจากปัจจัยเดียว

"สิ่งที่น่าสนใจก็คือตอนนี้เกิดคลื่นความร้อนขึ้นพร้อม ๆ กันหลายจุด"

ตัวอย่าง เช่น ญี่ปุ่นประกาศภาวะภัยพิบัติทางธรรมชาติจากปรากฏการณ์คลื่นความร้อนที่เกิดขึ้น ซึ่งคร่าชีวิตคนญี่ปุ่นไปแล้ว 65 ราย

ชุกแมน กล่าวว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดคลื่นความร้อนในสหราชอาณาจักรก็คือ กระแสลมกรด (jet stream) ซึ่งในปีนี้เคลื่อนตัวเป็นวงใหญ่และสหราชอาณาจักรก็อยู่ทางใต้ของกระแสลมกรดนี้ ประกอบกับอุณหภูมิของทะเลใกล้เคียงกับคลื่นความร้อนครั้งก่อน รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศซึ่งชั้นบรรยากาศมีอุณหภูมิสูงขึ้น ปัจจับยเหล่านี้ล้วนเพิ่มโอกาสให้เกิดคลื่นความร้อน

"บรรดานักวิทยาศาสตร์ด้านสภาพภูมิอากาศไม่ได้บอกว่าจะเกิดคลื่นความร้อนขึ้นทุกปี แต่ชี้ว่าโอกาสเสี่ยงที่จะเกิดภาวะอากาศร้อนรุนแรงกำลังเพิ่มขึ้นทุกขณะ"