ย้อนดูสองกรณี “คดีตากใบ” จะขาดอายุความหรือไม่ เมื่อยังตามตัวจำเลย-ผู้ต้องหา 14 คน มาขึ้นศาลไม่ได้

เหลือเวลาเพียง 37 วัน “คดีตากใบ” จะขาดอายุความในวันที่ 25 ต.ค. เจ้าหน้าที่ตำรวจและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเร่งนำตัวจำเลยและผู้ต้องหาจาก 2 คดี รวม 14 คน ไปขึ้นศาล

ล่าสุดวันนี้ (18 ก.ย.) สำนักงานอัยการสูงสุด (อสส.) แถลงสั่งฟ้อง 8 ผู้ต้องหาคดีขนย้ายกลุ่มผู้ชุมนุมหน้า สภ.ตากใบ จ.นราธิวาส ไปค่ายอิงคยุทธบริหาร จ.ปัตตานี จนเป็นเหตุมีผู้เสียชีวิต 78 คน เพราะ “ขาดอากาศหายใจ” โดยมี พล.อ.เฉลิมชัย วิรุฬห์เพชร อดีตผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 5 (ผบ.พล.ร. 5) ตกเป็นหนึ่งในผู้ต้องหาด้วย

พล.อ.เฉลิมชัย ถูกออกหมายจับจากการเบี้ยวนัดศาลในอีกคดีตากใบ ซึ่งเขาตกเป็นจำเลยร่วมกับ พล.อ.พิศาล วัฒนวงษ์คีรี อดีตแม่ทัพภาค 4 (มทภ. 4) ฐานร่วมกันฆ่าผู้อื่นและข้อหาอื่น ๆ

บีบีซีไทยขอสรุป 2 คดีตากใบที่ใกล้ครบอายุความคดีอาญา 20 ปี ซึ่งทั้ง 2 คดีมีเจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นจำเลยและผู้ต้องหารวม 14 คน (มี 1 คนที่ซ้ำกันใน 2 คดี) คดีแรก ฟ้องโดยประชาชน ซึ่งศาลประทับรับฟ้องแล้ว แต่ต้องเลื่อนวันนัดสอบคำให้การครั้งแรก เนื่องจากจำเลยทั้งหมด 7 คนไม่ปรากฏตัวที่ศาล อีกคดี อสส. เพิ่งมีคำสั่งฟ้องและได้แจ้งให้ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ (ผบ.ตร.) ติดตามตัวผู้ต้องหารวม 8 คนมาส่งอัยการ เพื่อให้อัยการทำสำนวนฟ้องพร้อมตัวผู้ต้องหาส่งศาลต่อไป

คดีแรก ฟ้องโดยครอบครัวผู้เสียชีวิต

ศาลจังหวัดนราธิวาสประทับรับฟ้อง “คดีตากใบ” เมื่อ 23 ส.ค. 67 ก่อนนัดสอบคำให้การครั้งแรก 12 ก.ย. ทว่าจำเลยทั้ง 7 คนไม่มีใครปรากฏตัวต่อศาลเลย ศาลจึงมีคำสั่งออกหมายจับจำเลยรวม 6 คน

แต่สำหรับ พล.อ.พิศาล วัฒนวงษ์คีรี อดีตแม่ทัพภาค 4 จำเลยที่ 1 ซึ่งปัจจุบันเป็น สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย (พท.) ได้รับความคุ้มกันตามรัฐธรรมนูญ เพราะอยู่ในสมัยประชุมสภาผู้แทนราษฎร ศาลไม่มีอำนาจออกหมายจับ จึงมีหนังสือด่วนที่สุดถึงประธานสภาผู้แทนราษฎร ขอให้ส่งตัวเพื่อสอบคำให้การตามนัดต่อไป

ศาลนัดสอบคำให้การอีกครั้ง 15 ต.ค. นี้

คดีนี้ น.ส.ฟาตีฮะห์ ปะจูกูเล็ง พร้อมครอบครัวของผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บรวม 48 คน ร่วมกันเป็นโจทก์ยื่นฟ้อง พล.อ.พิศาล วัฒนวงษ์คีรี กับพวกรวม 9 คนเป็นจำเลย จากเหตุการณ์สลายการชุมนุมหน้า สภ.ตากใบ จ.นราธิวาส เมื่อ 25 ต.ค. 2547 และเหตุการณ์ต่อเนื่อง เป็นผลให้มีผู้เสียชีวิตรวม 78 คน

ต่อมา ศาลได้ไต่สวนมูลฟ้อง ก่อนประทับรับฟ้องในส่วนของจำเลยรวม 7 คน ในความผิดฐานร่วมกันฆ่าผู้อื่น, ร่วมกันพยายามฆ่าผู้อื่น, ร่วมกันทำร้ายร่างกายเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงเเก่ความตาย และหน่วงเหนี่ยวกักขังเป็นเหตุให้ถึงเเก่ความตาย ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 288 ประกอบมาตรา 83 มาตรา 288 ประกอบมาตรา 80, 83 มาตรา 310 วรรคสอง ประกอบมาตรา 290, 83

จำเลยทั้ง 9 คนในคดีนี้ล้วนแต่เป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม

กลุ่มแรก 6 จำเลยที่ถูกศาลออกหมายจับเพราะเบี้ยวนัดสอบคำให้การ ประกอบด้วย

กลุ่มที่สอง 2 จำเลยที่ศาลยกฟ้องไปในชั้นไต่สวนมูลฟ้องคือ พล.ท.สินชัย นุตสถิตย์ อดีตรอง มทภ. 4 จำเลยที่ 2 และ พ.ต.อ.ภักดี ปรีชาชน อดีตรอง ผกก.สภ.ตากใบ ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง รอง ผบก.ภ.จว.ปัตตานี จำเลยที่ 7

กลุ่มที่สาม พล.อ.พิศาล จำเลยที่ 1 โดยเขาเป็นจำเลยคนเดียวที่ยังไม่มีหมายจับ เนื่องจากได้ความคุ้มกันตามรัฐธรรมนูญจากการเป็น สส.

เมื่อจำเลยที่ 1 เป็นนักการเมืองจากพรรคแกนนำรัฐบาล (เพื่อไทย) ทำให้มีกระแสเรียกร้องและกดดันให้ พล.อ.พิศาล แถลงต่อสภาผู้แทนราษฎรเพื่อสละความคุ้มกันและเดินทางไปศาลในนัดหน้า เพื่อไม่คดีต้องขาดอายุความ

รัฐธรรมนูญ มาตรา 125 วรรคหนึ่ง ระบุว่า ในระหว่างสมัยประชุม ห้ามมิให้จับ คุมขัง หรือหมายเรียกตัว สส. หรือ สว. ไปทําการสอบสวนในฐานะที่สมาชิกผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาในคดีอาญา เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากสภาที่ผู้นั้นเป็นสมาชิก หรือเป็นการจับในขณะกระทําความผิด

ส่วน วรรคสี่ ระบุว่า ในกรณีที่มีการฟ้อง สส. หรือ สว. ในคดีอาญา ไม่ว่าจะได้ฟ้องนอกหรือในสมัยประชุม ศาลจะพิจารณาคดีนั้นในระหว่างสมัยประชุมก็ได้ แต่ต้องไม่เป็นการขัดขวางต่อการที่สมาชิกผู้นั้นจะมาประชุมสภา

สำหรับวันนัดสอบคำให้การรอบใหม่ตรงกับวันอังคารที่ 15 ต.ค. ซึ่งปกติสภามีประชุมเฉพาะวันพุธกับวันพฤหัสบดี

นายรอมฎอน ปันจอร์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน (ปชน.) เรียกร้องหลายครั้งทั้งในระหว่างการประชุมสภาและเปิดแถลงข่าวต่อสื่อมวลชน ให้จำเลยทุกคนไปศาล เพื่อให้คดีเดินหน้าพิสูจน์ความจริงที่เป็นประวัติศาสตร์บาดแผลของคนในพื้นที่ชายแดนใต้บางส่วนมานานเกือบ 20 ปี

สส. ผู้เป็นอดีตบรรณาธิการศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch) กล่าวว่า อยากเห็นความกล้าหาญทางการเมืองของนายกรัฐมนตรีและรัฐบาลชุดนี้ในการร่วมแก้ปัญหาด้วยกัน และแสดงจุดยืนว่าวัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิดจะต้องไม่เกิดขึ้นอีก และอยากให้นายกฯ โน้มน้าวใจให้ สส. คนดังกล่าวเดินทางไปศาลในนัดหน้า

นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานสภาผู้แทนราษฎร เคยชี้แจงวิธีปฏิบัติว่า กรณีที่ศาลมีความจำเป็นขอสอบสวน หรือตำรวจขอดำเนินคดีในระหว่างสมัยประชุม ก็ขอมาที่ประธาน ซึ่งประธานไม่มีอำนาจ แต่สภาจะเป็นผู้พิจารณาว่าสมควรอนุญาตหรือไม่

“เท่าที่ผ่านมาผมจำได้ สภามักจะให้สิทธิตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 125 คือจะลงมติไม่อนุญาตให้นำตัวสมาชิกไปดำเนินคดี” ประธานสภากล่าวชี้แจงในระหว่างการประชุมสภาเมื่อ 11 ก.ย.

สำหรับในคดีนี้ หากจำเลยทั้ง 7 (กลุ่มแรก และกลุ่มที่สาม) ไม่ปรากฏตัวต่อหน้าศาลภายในวันที่ 25 ต.ค. ที่จะถึงนี้ จะถือว่าคดีสิ้นสุดลง เนื่องจากขาดอายุความคดีอาญา 20 ปี

คดีที่สอง ฟ้องโดย อสส.

อีกคดี อสส. มีคำสั่งฟ้องผู้ต้องหารวม 8 คนไปเมื่อสัปดาห์ก่อน แต่เพิ่งมีการแถลงข่าววันนี้ (18 ก.ย.)

นายประยุทธ เพชรคุณ โฆษกสำนักงาน อสส. แถลงไล่เลียงที่มาที่ไปของคดีว่า อสส. ได้รับสำนวนคดีวิสามัญฆาตกรรม และสำนวนไต่สวนชันสูตรพลิกศพของศาลจังหวัดสงขลา ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับเหตุสลายการชุมนุมหน้า สภ.ตากใบ มาจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ตร.) เมื่อ 25 เม.ย. จากนั้น อสส. มีคำสั่งให้พนักงานสอบสวนสอบเพิ่มเติมหลายประเด็น ก่อนที่ อสส. จะมีคำสั่งเมื่อ 12 ก.ย. ฟ้องผู้ต้องหา 8 คน ในสำนวนคดีวิสามัญฆาตกรรม

“แม้ผู้ต้องหาทั้ง 8 คน จะไม่ประสงค์ต่อผลที่จะให้ผู้ตายถึงแก่ความตายก็ตาม แต่การจัดหารถเพียง 25 คัน ในการบรรทุกผู้ชุมนุมกว่าพันคน อันเป็นการแออัดเกินกว่าวิธีการบรรทุกคนที่เหมาะสม เป็นเหตุให้ผู้ตายทั้ง 78 คน ขาดอากาศหายใจ ระหว่างอยู่ในการควบคุมของเจ้าพนักงานซึ่งปฏิบัติราชการตามหน้าที่ ดังนั้นการกระทำของผู้ต้องหาทั้ง 8 คน จึงเป็นความผิดฐานร่วมกันฆ่าผู้อื่น” นายประยุทธแถลงโดยอ้างความเห็นของ อสส.

เขาบอกด้วยว่า ทาง อสส. มีความเห็นส่งกลับไปยัง ตร. ให้ตำรวจติดตามตัวผู้ต้องหาทั้ง 8 คนมารับทราบข้อหากล่าว โดยคดีจะหมดอายุความวันที่ 25 ต.ค. นี้ หากไม่สามารถนำตัวผู้ต้องหามาส่งศาลได้ทันตามกรอบเวลา จะถือว่าคดีสิ้นสุดลง โดยขาดอายุความคดีอาญา 20 ปี

ก่อนหน้านี้ พนักงานสอบสวนมีคำสั่งไม่ฟ้องคดีนี้มาโดยตลอด โดยอ้างว่าผู้ต้องหาทั้งหมดปฏิบัติราชการตามหน้าที่

สำหรับผู้ต้องหาทั้ง 8 คน ประกอบด้วย

ส่วนสำนวนคดีที่ประชาชนยื่นฟ้องต่อศาลเอง (คดีแรก ที่ฟ้องโดยครอบครัวผู้เสียชีวิต) ตัวผู้ต้องหาไม่ใช่ชุดเดียวกัน มีเพียง พล.อ.เฉลิมชัย เพียงคนเดียวที่ตกเป็นจำเลยในอีกคดี จะมีการรวมสำนวนคดีทั้งของตำรวจและประชาชนหรือไม่ โฆษก อสส. บอกว่า ขึ้นอยู่กับการพิจารณาของศาล

โฆษก อสส. ยังกล่าวถึงการหมดอายุความของ “คดีตากใบ” ว่า หลังจาก อสส. มีคำสั่งฟ้องเมื่อ 12 ก.ย. ได้ทำหนังหนังสือไปยัง ผบ.ตร. พร้อมกับหนังสือที่ระบุว่าคดีนี้จะขาดอายุความเมื่อใด ให้เอาตัวมาส่งฟ้องภายในวันที่เท่าไหร่ ถ้าไม่ได้ตัวอย่างไร ก็ขอให้ศาลดำเนินการออกหมายจับโดยเร็ว

"ดังนั้นหน้าที่ต่อไป ผบ.ตร. ก็จะสั่งให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องไปติดตามตัวมาส่งอัยการ เพื่อให้อัยการทำสำนวนฟ้องพร้อมตัวผู้ต้องหาส่งศาล และฐานะของผู้ต้องหาก็จะเปลี่ยนเป็นจำเลย อายุความจะหยุด ก็ต่อเมื่อได้ตัวส่งศาลแล้ว"

ลำดับความเป็นมา “โศกนาฏกรรมตากใบ”

โศกนาฏกรรมตากใบเกิดขึ้นเมื่อ 25 ต.ค. 2547 ในสมัยรัฐบาลนายทักษิณ ชินวัตร โดยมีผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ 85 คน

ที่มาที่ไปของเรื่อง เริ่มต้นเมื่อ 19 ต.ค. 2547 เมื่อเจ้าหน้าที่ตำรวจ สภ.ตากใบ จับกุมนายกามา อาลี กับพวกรวม 6 คน ผู้ต้องหา ซึ่งเป็นอาสาสมัครรักษาความปลอดภัยหมู่บ้าน (ชรบ.) กรณีนำอาวุธลูกซองของราชการที่ใช้คุ้มครองหมู่บ้านไปมอบให้แก่คนร้าย แล้วแจ้งข้อความอันเป็นเท็จต่อเจ้าพนักงานว่าอาวุธปืนดังกล่าวถูกคนร้ายปล้นไป จึงถูกดำเนินคดีฐานแจ้งความเท็จและยักยอกทรัพย์

6 วันต่อมา มีมวลชนมาชุมนุมเรียกร้องหน้า สภ.ตากใบ ให้ปล่อยตัวผู้ต้องหา และนำไปสู่คำสั่งสลายการชุมนุมในเวลาต่อมา โดยมีลำดับเวลา (โดยประมาณ) ดังนี้

ที่มา: บีบีซีไทยสรุปจากเอกสารข่าวสำนักงานอัยการสูงสุด 18 ก.ย. 2567