4 ปีหลังก่อสงครามเต็มรูปแบบในยูเครน คนรัสเซียรู้สึกถึงผลกระทบของสงครามอย่างไร ?
- Author, สตีฟ โรเซนเบิร์ก
- Role, บรรณาธิการแผนกรัสเซีย ประจำลีเปตสก์
- เวลาอ่าน: 9 นาที
เมื่อมองอย่างผิวเผิน ฤดูหนาวในเมืองเยเลตส์เสมือนบางสิ่งที่มาจากเทพนิยายรัสเซีย
จากคันกั้นแม่น้ำผมมองเห็นโดมสีทองของโบสถ์ออร์โธดอกซ์ และเมื่อไล่สายตาลงมามีเหล่าชาวประมงกระจายตัวกันเจาะช่องตกปลาอยู่ตลอดแนวแม่น้ำที่เยือกแข็ง
แต่ในเมืองแห่งนี้ที่อยู่ห่างจากมอสโกมาทางตอนใต้ราว 350 กิโลเมตร ความรู้สึกราวกับเทพนิยายเกิดขึ้นเพียงชั่วคราวเท่านั้น
ณ ริมฝั่งแม่น้ำ ผมเห็นป้ายโฆษณารับสมัครคนเข้ากองทัพ โดยสัญญาว่าจะให้เงินก้อนเทียบเท่ากับ 15,000 ปอนด์ (กว่า 628,000 บาท) ให้กับใครก็ตามที่สมัครเข้าร่วมรบในยูเครน
ใกล้ ๆ กันมีภาพโปสเตอร์อีกใบ เป็นภาพทหารรัสเซียนายหนึ่งกำลังเล็งเป้าด้วยปืนคาลาชนิคอฟ
"เราอยู่ในที่ที่เราจำเป็นต้องไป" คือสโลแกนที่อยู่บนโปสเตอร์ใบนั้น
ทางการรัสเซียเปิดฉากรุกรานยูเครนอย่างเต็มรูปแบบเมื่อวันที่ 24 ก.พ. 2022 มันถูกมองจากภายนอกรัสเซียว่าเป็นความพยายามที่จะบังคับให้ยูเครนตกอยู่ภายใต้อาณัติของรัสเซีย และล้มล้างความมั่นคงทางสถาปัตยกรรมทั้งหมดในยุโรปที่สั่งสมมาในยุคหลังสงครามเย็น
ผู้นำรัสเซียคาดการณ์ถึงปฏิบัติการทางทหารที่สั้นและประสบความสำเร็จ แต่มันไม่ได้เป็นไปตามแผน
4 ปีต่อมา สงครามที่รัสเซียก่อกับยูเครนยังดำเนินต่อ มันกินเวลายาวนานกว่าสงครามอันโหดร้ายที่นาซีเยอรมนีเคยก่อกับสหภาพโซเวียตซึ่งรู้จักกันในชื่อ "มหาสงครามของผู้รักชาติ" (Great Patriotic War)
และคุณสามารถมองเห็นผลกระทบบางอย่างจากในเมืองนี้ได้
ภาพจิตรกรรมฝาผนังขนาดยักษ์ที่ถูกวาดเต็มด้านหนึ่งของอาคารอะพาร์ตเมนต์เก้าชั้นในเมืองเยเลตส์ เป็นภาพใบหน้าของนายทหารรัสเซียห้านาย ซึ่งเป็นคนท้องถิ่นที่เสียชีวิตจากการสู้รบในยูเครน
"เกียรติยศแด่วีรบุรุษของรัสเซีย!" ข้อความนี้ถูกวาดไว้ที่ด้านบนสุดของภาพ
ทางการรัสเซียไม่เปิดเผยจำนวนผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตจากสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า "ปฏิบัติการทางการทหารพิเศษ" (special military operation) แต่เป็นที่รู้กันว่ารัสเซียประสบกับความสูญเสียครั้งใหญ่ในสนามรบ มีหลากหลายเมืองและหมู่บ้านเหลือเกินที่ผมได้ไปเยี่ยมเยือนในช่วงสองปีที่ผ่านมา หมู่บ้านและเมืองเหล่านั้นมีพิพิธภัณฑ์และอนุสาวรีย์อุทิศแด่ทหารที่สิ้นชีวิตในยูเครน ไปจนถึงสุสานที่แยกโซนไว้ต่างหากสำหรับการเสียชีวิตจากสงครามนี้ในท้องถิ่นต่าง ๆ
"สามีของเพื่อนฉันถูกสังหารจากการสู้รบที่นั่น ลูกชายของญาติฉัน และหลานชายของฉันด้วย" อิรินาหยุดคุยกับผมบริเวณฝั่งตรงข้ามของภาพจิตรกรรมฝาผนัง
"มีคนถูกสังหารมากมาย ฉันรู้สึกสงสารเด็กเหล่านี้"
อิรินาเป็นพนักงานตรวจตั๋วโดยสารที่สถานีรถประจำทาง เธอประสบกับความยากลำบากในการหาเลี้ยงชีพ
"ค่าสาธารณูปโภคทำให้เราหายใจไม่ออก ราคาข้าวของกำลังบดขยี้เราซ้ำ มันยากมากที่จะผ่านไปได้"
แม้ว่าเงินที่มีจะแทบไม่เหลือ แต่อิรินาก็ยังช่วยรวบรวมสิ่งของช่วยเหลือส่งไปให้ทหารรัสเซียที่แนวหน้า เธอไม่ได้วิพากษ์วิจารณ์สงครามในยูเครน แต่เธอรู้สึกสับสน
"ในมหาสงครามของผู้รักชาติ เรารู้ว่าเรากำลังสู้รบเพื่ออะไร" อิรินากล่าว "ฉันไม่แน่ใจว่าตอนนี้เรากำลังต่อสู้เพื่ออะไรอยู่"
พรมแดนยูเครนอยู่ห่างจากที่นี่ออกไป 250 กิโลเมตร แต่บางครั้งก็ให้ความรู้สึกเหมือนแนวหน้าอยู่ใกล้เข้ามากว่านั้น ที่นี่เป็นส่วนหนึ่งในภูมิภาคลีเปตสก์ของรัสเซียซึ่งเคยถูกโจมตีด้วยโดรนของยูเครน เจ้าหน้าที่ทางการได้ติดตั้งที่หลบภัยฉุกเฉินรอบเมืองเยเลตส์ไว้หลายแห่ง ผมเห็นที่หนึ่งอยู่ตรงป้ายโดยสารรถประจำทาง และอีกที่อยู่ในสวน
โครงสร้างคอนกรีตเหล่านี้ตั้งตระหง่านราวกับเป็นอนุสาวรีย์ "ปฏิบัติการทางการทหารพิเศษ" ของประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ก่อนทางการรัสเซียจะรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบ ที่หลบภัยเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งจำเป็นเลย เพราะไม่เคยมีการโจมตีด้วยโดรนเข้ามายังรัสเซีย
อาคารแฟลตต่าง ๆ ในเมืองเยเลตส์ถูกกำหนดให้ต้องจัดที่หลบภัยในห้องใต้ดินด้วยเช่นกัน
"เสียงไซเรนดังเกือบทุกคืน" อิรินาอธิบาย "แต่ฉันไม่ได้ออกจากอาคารหรอก เราก็แค่เข้าไปในทางเดินที่ไม่มีทางต่าง"
ในเมืองเยเลตส์ คุณสามารถพบเห็นสัญลักษณ์ของสงครามได้แม้ในสถานที่ที่ไม่คาดคิด ผมสังเกตเห็นว่าชื่อร้านแพนเค้กท้องถิ่นแห่งหนึ่งมีตัวอักษร V และ Z ในภาษาละติน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของ "ปฏิบัติการทางการทหารพิเศษ" ประกอบอยู่ด้วย
ป้ายด้านนอกร้านระบุว่า "คว้าแพนเค้กก่อน จากนั้นค่อยคว้าโลกทั้งใบ"
ผมประหลาดใจ แต่แล้วผมก็นึกขึ้นได้ถึงสิ่งที่วลาดิเมียร์ ปูตินเคยกล่าวไว้
"ที่ใดที่เท้าของทหารรัสเซียเหยียบไปถึง นั่นคือที่ของเรา" เขาประกาศที่เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเมื่อปีที่แล้ว
สองปีก่อนหน้านี้ที่กรุงมอสโก ผมเห็นป้ายบิลบอร์ดอิเล็กทรอนิกส์ที่แสดงคำพูดของปูตินว่า "พรมแดนของรัสเซียไม่ได้สิ้นสุดลง ณ ที่ใด ๆ"
สงครามคือการล้างผลาญทางการเงิน ด้วยการขาดดุลงบประมาณที่เพิ่มขึ้นและเศรษฐกิจที่ซบเซาในรัสเซีย ทำให้รัฐบาลขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) จาก 20% เป็น 22% โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังระบุว่ารายได้ที่เพิ่มขึ้นจะถูกใช้ในด้าน "กลาโหมและความมั่นคง"
สถานีโทรทัศน์ของทางการรัสเซียเองก็โน้มน้าวให้สาธารณชนเข้าใจ
"เรามีชีวิตอยู่ในช่วงเวลาของสงคราม สงครามที่ตะวันตกบีบบังคับเรา" ดมิตรี คิเซเลฟ ผู้ประกาศข่าวโทรทัศน์บอกกับผู้ชม "เราต้องชนะมัน และเราไม่สามารถทำได้หากขาดงบประมาณสงคราม"
ธุรกิจขนาดเล็กต่าง ๆ กำลังรู้สึกถึงแรงบีบนี้ ที่ร้านเบเกอรีในเมืองเยเลตส์ กลิ่นของขนมปังลูกเกด สโคน และขนมไส้ครีมที่เพิ่งอบสดใหม่นั้นหอมเย้ายวน แต่ร้านนี้ได้รับผลกระทบจากความถดถอยทางเศรษฐกิจและการขึ้นภาษีของรัสเซีย
"เราจำเป็นต้องขึ้นราคา" อนาสเตเซีย บูโกวา เจ้าของร้านบอก "เพราะค่าสาธารณูปโภค ค่าเช่า และภาษีต่างก็ขึ้นกันทั้งหมด และการขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่มก็ทำให้วัตถุดิบของเรามีราคาแพงขึ้น"
"ลองจินตนาการว่าเราต้องปิดกันหมดสิ ร้านเบเกอรีของเรา และร้านอาหารฝั่งตรงข้าม เราพยายามจะทำให้เมืองของเราดูดีอยู่ แต่ถ้าเราปิดแล้วจะเหลืออะไร แค่พื้นที่สีเทาเข้มเท่านั้นแหละ"
ใช้เวลาเดินทางโดยรถยนต์หนึ่งชั่วโมงจากเมืองเยเลตส์ ในเมืองหลวงของภูมิภาคลีเปตสก์ ผมเห็นสิ่งต่าง ๆ ที่ย้ำเตือนเกี่ยวกับสงครามมากขึ้น ทั้งโปสเตอร์ทหารที่มากขึ้น และที่หลบภัยที่มีหลายจุดมากขึ้น
แต่ที่บันไดของอาคารอะพาร์ตเมนต์แห่งหนึ่ง อีวาน ปาฟโลวิช กำลังกังวลกับท่อประปาที่กำลังรั่ว น้ำแข็งที่เกาะผนังอาคาร และลิฟต์ที่ไม่ทำงานมากกว่า
ข้าราชการบำนาญรายนี้กำลังหัวเสียที่ไม่มีใครเข้ามาซ่อมมัน และเขาก็บ่นถึงราคาข้าวของแพงกับค่าสาธารณูปโภคที่เพิ่มสูงขึ้น
แต่เขาคิดว่าต้องโทษสงครามหรือเปล่า ?
"ถ้าผมยังเด็กกว่านี้ ผมจะไปร่วมรบที่นั่น" อีวานบอกกับผม "ปฏิบัติการทางการทหารพิเศษนั้นยอดเยี่ยม แค่ราคาข้าวของต่าง ๆ แพงขึ้นเท่านั้นเอง เงินบำนาญก็เพิ่มขึ้น แต่ราคาของแพงขึ้นไปกว่านั้นอีก ดังนั้นผมได้อะไรน่ะหรือ ไม่ได้สักอย่าง"
"แน่นอน เราจะอยู่อย่างสุขสบายกว่านี้ถ้าไม่มีปฏิบัติการพิเศษทางการทหาร" เขากล่าวเสริม "พวกเขาใช้เงินไปกับมันมาก ผู้คนก็ให้ในสิ่งที่พวกเขาให้ได้ เราจำเป็นต้องช่วย ผมไม่บ่นหรอก"
ชาวรัสเซียรู้สึกว่าชีวิตของพวกเขายากลำบากขึ้น มีน้อยคนที่เชื่อว่าพวกเขามีอำนาจที่จะเปลี่ยนมันได้ เมื่อสงครามล่วงเข้าสู่ปีที่ 5 น้อยคนนักที่จะยังมองโลกในแง่ดี หลายคนที่นี่ก็แค่ก้มหน้ารอและหวังว่าจะมีช่วงเวลาที่ดีกว่านี้
