ประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณอาจเปลี่ยนไป หลังจากพบเบาะแสใหม่ จากการทดสอบ 'ดีเอ็นเอ' กระดูกช่างปั้นหม้อโบราณ
ที่มาของภาพ, Liverpool John Moores University. Nature
- Author, พัลลภ โกศ
- Role, ผู้สื่อข่าววิทยาศาสตร์
ผลการทดสอบสารพันธุกรรมหรือดีเอ็นเอจากชายคนหนึ่งที่มีเคยมีชีวิตอยู่เมื่อ 4,500 ปีที่แล้ว บริเวณลุ่มแม่น้ำไนล์ ได้เปิดเผยข้อเท็จจริงใหม่ ๆ เกี่ยวกับการก่อกำเนิดของอารยธรรมอียิปต์โบราณ
ผลการวิเคราะห์โครงกระดูกของเขาพบว่า ชายคนนี้อายุ 60 ปี [ขณะที่เขาเสียชีวิต] และอาจจะมีอาชีพเป็นช่างปั้นหม้อ แต่ที่น่าสนใจกว่านั้นคือ หนึ่งในห้าของดีเอ็นเอของเขาได้มาจากบรรพบุรุษที่มีชีวิตอยู่ห่างออกไปถึง 1,500 กิโลเมตร ในอารยธรรมที่รุ่งเรืองและยิ่งใหญ่อีกแห่งหนึ่งอย่าง เมโสโปเตเมีย ซึ่งปัจจุบันคืออยู่ในประเทศอิรัก
นี่เป็นหลักฐานทางชีววิทยาชิ้นแรกที่เชื่อมโยงสองอารยธรรมอันเก่าแก่นี้เข้าด้วยกัน และอาจช่วยให้คำอธิบายว่า อียิปต์โบราณแปลงโฉมจากกลุ่มชุมชนเกษตรกรรมที่กระจัดกระจายและหลากหลายมาเป็นหนึ่งในอารยธรรมที่รุ่งโรจน์ที่สุดในโลกได้อย่างไร
ผลการค้นพบนี้ช่วยเสริมความน่าเชื่อถือให้กับแนวคิดที่ว่า การเขียนบันทึกและเกษตรกรรมเกิดขึ้นจากการแลกเปลี่ยนของผู้คนและแนวคิดจากโลกโบราณทั้งสองแห่งนี้
ที่มาของภาพ, Liverpool John Moores University/Nature
ศ.ปอนทุส สโกลันด์ หัวหน้าทีมวิจัยจากสถาบันฟรานซิส คริก ในกรุงลอนดอน ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีว่า ความสามารถในการสกัดและอ่านดีเอ็นเอจากกระดูกโบราณได้นั้น อาจช่วยเปิดเผยแง่มุมใหม่ ๆ เกี่ยวกับเหตุการณ์และบุคคลในอดีต ทำให้ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ที่เคยมีเพียงขาวกับดำ กลับมีชีวิตชีวาขึ้นมาด้วยรายละเอียดที่ชัดเจนและหลากหลายดั่งภาพสีสมจริง
"หากเรามีข้อมูลดีเอ็นเอมากขึ้น แล้วนำมันมาเทียบกันชัด ๆ กับสิ่งที่เรารู้จากโบราณคดี วัฒนธรรม และข้อมูลที่ถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร จากช่วงเวลานั้น มันจะเป็นเรื่องน่าตื่นเต้นสุด ๆ" เขากล่าว
ส่วนหนึ่งของความเข้าใจของมนุษย์ต่ออดีตของตัวเราเองมักได้รับอิทธิพลจากสิ่งที่ถูกบันทึกไว้ ซึ่งโดยมากแล้วจะอยู่ภายใต้กลุ่มผู้มั่งคั่งและมีอิทธิพล และก็จะเป็นเรื่องเกี่ยวกับผู้ที่ร่ำรวยและมีอำนาจ
ขั้นตอนทางชีววิทยากำลังช่วยให้นักประวัติศาสตร์และนักวิทยาศาสตร์มีเครื่องมือใหม่ ๆ ในการมองย้อนกลับไปยังอดีตด้วยสายตาของคนธรรมดา
ดีเอ็นเอชุดนี้ได้มาจากกระดูกในหูชั้นในที่เหลืออยู่ของชายคนหนึ่งที่ถูกฝังไว้บริเวณนูเวย์รัต ซึ่งเป็นหมู่บ้านแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ราว 265 กิโลเมตร ทางตอนใต้ของกรุงไคโร ของอียิปต์
เขาเสียชีวิตราว ๆ 4,500 ถึง 4,800 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านในการก่อร่างสร้างอารยธรรมอียิปต์และเมโสโปเตเมีย หลักฐานทางโบราณคดีสะท้อนว่าภูมิภาคทั้งสองนี้อาจเคยติดต่อกันอย่างน้อยเมื่อ 10,000 ปีที่แล้ว ตอนที่ผู้คนในเมโสโปเตเมียเริ่มทำเกษตรกรรมและเลี้ยงสัตว์ ซึ่งนำไปสู่การถือกำเนิดของสังคมเกษตรกรรม
นักวิชาการจำนวนมากเชื่อว่า การปฏิวัติทางสังคมและเทคโนโลยีครั้งนี้ อาจมีอิทธิพลต่อพัฒนาการในลักษณะเดียวกันในอียิปต์โบราณ แต่ที่ผ่านมายังไม่เคยมีหลักฐานโดยตรงที่ชี้ถึงการติดต่อกันระหว่างสองอารยธรรมดังกล่าว จนกระทั่งตอนนี้
ที่มาของภาพ, Garstang Museum/Liverpool University/Nature
อะเดอลีน โมเรซ เจคอบส์ ผู้ทำการวิเคราะห์ชิ้นส่วนกระดูกที่เหลืออยู่ในฐานะส่วนหนึ่งของงานวิจัยระดับปริญญาเอกของเธอ ณ มหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล จอห์น มัวร์ส กล่าวว่า นี่เป็นหลักฐานที่ชัดเจนชิ้นแรกที่บ่งบอกถึงการย้ายถิ่นอย่างมีนัยสำคัญของผู้คน และด้วยเหตุนี้ จึงมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างศูนย์กลางอารยธรรมทั้งสองแห่งในช่วงเวลานั้น
"คุณมีสองภูมิภาคที่พัฒนาระบบการเขียนอักษรขึ้นมาเป็นครั้งแรก ดังนั้น นักโบราณคดีจึงเชื่อว่าพวกเขามีการติดต่อและแลกเปลี่ยนแนวคิดกัน และตอนนี้เราก็มีหลักฐานแล้วว่าเรื่องนั้นเป็นจริง"
"เราหวังว่าในอนาคต การวิเคราะห์ดีเอ็นเอจากตัวอย่างอื่น ๆ ของอียิปต์โบราณจะช่วยให้เราทราบได้ชัดเจนยิ่งขึ้นว่าการเคลื่อนย้ายผู้คนจากเอเชียตะวันตกเริ่มต้นเมื่อใด และมีขอบเขตกว้างขวางแค่ไหน"
ชายคนดังกล่าวถูกฝังในภาชนะดินเผาภายในสุสานที่ถูกเจาะเข้าไปในเนินเขา การฝังศพเกิดขึ้นก่อนที่การทำมัมมี่เทียมจะกลายเป็นแนวปฏิบัติมาตรฐาน ซึ่งอาจมีส่วนช่วยให้ดีเอ็นเอของเขายังคงสภาพอยู่ได้
ทีมวิจัยยังตรวจสอบองค์ประกอบทางเคมีในฟันของเขา พวกเขาตรวจสอบได้ว่าชายคนนี้กินอะไรตอนที่ยังมีชีวิตและสามารถระบุได้ว่าเขาน่าจะเติบโตขึ้นในอียิปต์
แต่เรื่องราวการสืบสวนทางวิทยาศาสตร์ยังไม่จบเพียงเท่านี้…
ที่มาของภาพ, The Metropolitan Museum of Art
ศ.โจเอล ไอริช แห่งมหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล จอห์น มัวร์ส ได้ทำการวิเคราะห์โครงกระดูกอย่างละเอียดเพื่อสร้างภาพของชายผู้นี้ในฐานะปัจเจกบุคคล
"สิ่งที่ผมต้องการทำคือค้นหาว่า ชายคนนี้คือใคร เรียนรู้เกี่ยวกับตัวเขาให้ได้มากที่สุดกัน อายุของเขา ความสูงของเขา เขาทำอาชีพอะไร พยายามทำให้เรื่องทั้งหมดนี้มีชีวิต มีตัวตน แทนที่จะปฏิบัติต่อเขาเป็นแค่ตัวอย่างทางวิทยาศาสตร์ที่ไร้ความรู้สึก" เขากล่าว
โครงสร้างกระดูกบ่งชี้ว่า ชายคนนี้มีอายุระหว่าง 45 ถึง 65 ปี โดยหลักฐานจากโรคข้ออักเสบชี้ไปทางช่วงอายุที่มากกว่า เขามีความสูงเกิน 5 ฟุต 2 นิ้ว (ราว 157.5 เซนติเมตร) มาเล็กน้อยเท่านั้น ซึ่งถือว่าเตี้ย แม้ในยุคนั้น
ศ.ไอริชยังสามารถระบุได้ว่า เขาน่าจะเป็นช่างปั้นหม้อ กระดูกส่วนท้ายทอยของเขามีลักษณะโค้งนูน บ่งบอกว่าเขาก้มหน้าบ่อย กระดูกก้นของเขาขยายตัว แสดงว่าเขานั่งบนพื้นแข็งเป็นเวลานาน ส่วนแขนของเขาแสดงร่องรอยการเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องไปมา และมีรอยบนกระดูกแขนตรงบริเวณที่กล้ามเนื้อเคยขยายตัว ซึ่งบ่งบอกว่าเขาคุ้นชินกับการยกของหนัก
"ทั้งหมดนี้แสดงว่า เขาทำงานหนักสุดชีวิต เขาทำงานตลอดทั้งชีวิตของเขา" นักวิชาการชาวอเมริกันผู้นี้ให้สัมภาษณ์กับบีบีซี
ด้าน ดร.ไลนัส เกิร์ดแลนด์ ฟลิงก์ อธิบายว่า โชคดีอย่างมากที่โครงกระดูกนี้ยังคงอยู่ให้นักวิชาการสามารถศึกษาและเปิดเผยความลับทางประวัติศาสตร์ได้
"มันถูกขุดขึ้นมาในปี 1902 และบริจาคให้กับ World Museum Liverpool จากนั้นก็รอดพ้นจากการถูกทำลายในการทิ้งระเบิดช่วงสงครามโลกที่ทำลายตัวอย่างโครงกระดูกมนุษย์ส่วนใหญ่ในคอลเลกชันของพิพิธภัณฑ์ เราจึงสามารถเล่าเรื่องราวบางส่วนของบุคคลผู้นี้ได้ พบว่าเชื้อสายบางส่วนของเขามาจากดินแดนพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์ (Fertile Crescent) [ปัจจุบันคือบริเวณตะวันออกกลาง กินพื้นที่หลายประเทศ อาทิ อิรัก อิสราเอล จอร์แดน และเลบานอน เป็นต้น] ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างกลุ่มประชากรในช่วงเวลานั้น" เขากล่าว
งานวิจัยใหม่นี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Nature
