แก้รัฐธรรมนูญ 60: ประชามติครั้งแรกจะไม่เกิดขึ้นในเดือน ก.ค.-ส.ค.

การทำประชามติยกแรกก่อนแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560 ส่อเค้าต้องเลื่อนไปอีก 5-6 เดือน หลังมีการเปิดเผยข้อมูลว่า มติคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อ 23 เม.ย. ให้รอการแก้ไขกฎหมายประชามติปี 2564 เสร็จสิ้นก่อน ไม่ได้เริ่ม “นับหนึ่ง” ทันที

วันนี้ (2 พ.ค.) มีการประชุมของผู้เกี่ยวข้อง เพื่อหารือเรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2564 โดยมีตัวแทนคณะกรรมการเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางในการทำประชามติเพื่อแก้ไขปัญหาความเห็นที่แตกต่างในเรื่องรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ฯ ที่รัฐบาลตั้งขึ้น, สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.), สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี (สปน.), สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา รวมถึง 2 สส.บัญชีรายชื่อ ในฐานะผู้ริเริ่มเสนอร่างแก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ ต่อสภาผู้แทนราษฎร คือ นายชูศักดิ์ ศิรินิล จากพรรคเพื่อไทย (พท.) และนายพริษฐ์ วัชรสินธุ จากพรรคก้าวไกล (ก.ก.) ร่วมหารือด้วย

รัฐบาลภายใต้การนำของนายเศรษฐา ทวีสิน เตรียมเดินหน้าเสนอแก้ไขกฎหมายประชามติ ยกเลิกระบบ “เสียงข้างมาก 2 ชั้น” หลังคณะรัฐมนตรี (ครม.) เคาะให้ทำประชามติ 3 ครั้ง เพื่อให้ได้มาซึ่งรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

การตัดสินใจดังกล่าวเป็นไปตามข้อเสนอของคณะกรรมการเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางในการทำประชามติเพื่อแก้ไขปัญหาความเห็นที่แตกต่างในเรื่องรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ที่มีนายภูมิธรรม เวชยชัย เป็นประธาน

ทีมโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีแถลงข่าว ณ วันนั้นว่า การทำประชามติครั้งแรกต้องเกิดขึ้นภายใน 90-120 วันนับจากมีมติ ครม. คือ ไม่ก่อน 21 ก.ค. และไม่หลัง 21 ส.ค. โดยใช้งบประมาณ 3,200 ล้านบาท

มติ ครม. ให้ “นับหนึ่ง” ประชามติหลังมี กม. ใหม่

ทว่าในวงประชุมที่ สปน. เพื่อหารือเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ ในวันนี้ (2 พ.ค.) ปรากฏเอกสารในระเบียบวาระที่ 2 เรื่อง แจ้งมติ ครม. เมื่อ 23 เม.ย. 2567 โดยสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ซึ่งมีเนื้อหา 4 ข้อ แต่สาระสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่าการทำประชามติครั้งแรกจะไม่เกิดขึ้นภายในเดือน ส.ค. ปรากฏใน 2 ข้อ

นายพริษฐ์ วัชรสินธุ สส.ก้าวไกล ตั้งข้อสังเกตว่า อาจมีตัวแทนรัฐบาลที่สื่อสารผิดพลาดเกี่ยวกับการกรอบเวลาในการทำประชามติครั้งแรก โดยบอกว่าจะมีขึ้นปลายเดือน ก.ค. ถึงเดือน ส.ค. ซึ่งเป็นการตีความว่าเริ่ม “นับหนึ่ง” ตั้งแต่วันที่ ครม. มีมติ 23 เม.ย. ให้เดินหน้าทำประชามติ แต่จากการตรวจสอบพบว่า มติ ครม. ยังไม่ให้นับหนึ่ง แต่จะนับหนึ่งก็ต่อเมื่อการแก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ แล้วเสร็จ

“เอกสารประกอบการประชุมในวันนี้แสดงให้เห็นว่า การนับหนึ่งจะเกิดขึ้นหลังมีกฎหมายประชามติฉบับใหม่แล้ว ถึงนำเรื่องกลับเข้า ครม. และกำหนดวันออกเสียงประชามติ 90-120 วันนับจากนั้น ผมได้ถามในที่ประชุมวันนี้ว่าผมเข้าใจถูกต้องหรือไม่ ก็ได้รับคำยืนยันจากตัวแทนรัฐบาลว่าเข้าใจถูกต้อง ที่ผ่านมา เราไม่เห็นเอกสารเกี่ยวกับมติ ครม. 23 เม.ย. มีแต่โฆษกรัฐบาล กรรมการพิจารณาศึกษาแนวทางประชามติฯ รวมถึงอินโฟกราฟิคของพรรคเพื่อไทยที่บอกว่าการทำประชามติจะเกิดขึ้น 21 ก.ค.-21 ส.ค. จึงขอเรียกร้องให้รัฐบาลให้ออกมาสื่อสารเกี่ยวกับการกำหนดวันทำประชามติแก้ไขรัฐธรรมนูญให้ชัดเจน” นายพริษฐ์กล่าวกับบีบีซีไทย

สส.บัญชีรายชื่อ และโฆษกพรรค ก.ก. ย้ำว่า ที่ประชุมวันนี้ไม่ได้เป็นผู้เลื่อนวันทำประชามติออกไป แต่ “เป็นปัญหาจากการสื่อสารคลาดเคลื่อนของรัฐบาลเอง”

ส่วนจะเป็นการจงใจ “หมกเม็ด” หรือเข้าใจข้อมูลผิดพลาดนั้น นายพริษฐ์ไม่ขอตอบ โดยให้ไปสอบถามจากคนในรัฐบาลเอง

บีบีซีไทยตรวจสอบมติ ครม. เมื่อ 23 เม.ย. จากเว็บไซต์ สลค. ไม่ปรากฏว่ามีการนำข้อมูลมติ ครม. เรื่องการทำประชามติ 3 ครั้ง ขึ้นเผยแพร่ต่อสาธารณะแต่อย่างใด

ขณะที่เว็บไซต์ทำเนียบรัฐบาลได้สรุปข่าวการประชุม ครม. นัดดังกล่าว โดยอยู่ในเรื่องที่ 17 การพิจารณารายงานผลการดำเนินงานของคณะกรรมการเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางในการทำประชามติฯ โดยระบุว่า ครม. เห็นควรให้ทำประชามติ 3 ครั้ง และทำเมื่อใด และกำหนดคำถามในการทำประชามติครั้งที่ 1 ว่าถามอย่างไร ส่วนการแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ประชามติ บอกไว้เพียงว่า “คณะกรรมการฯ ได้มีข้อห่วงใยเพิ่มเติม โดยเห็นควรให้มีการแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ประชามติ พ.ศ. 2564 เพื่อให้กฎหมายดังกล่าวสามารถเป็นเครื่องมือทางประชาธิปไตยที่จะช่วยส่งเสริมให้ประชาชนสามารถแสดงเจตจำนงในเรื่องต่าง ๆ ได้โดยตรง” พร้อมระบุถึงประเด็นต่าง ๆ ที่เห็นควรให้มีการแก้ไข

อย่างไรก็ตามข่าวการประชุม ครม. ในเว็บไซต์ทางการของรัฐบาล ไม่ได้ระบุว่า การทำประชามติครั้งแรกจะเกิดขึ้นภายหลังการแก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ แล้วเสร็จแต่อย่างใด

พ.ร.บ. ประชามติฉบับปัจจุบัน มาตรา 11 กำหนดว่า เมื่อ ครม. พิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นกรณีที่มีเหตุอันสมควรในการที่จะให้มีการออกเสียงประชามติ ให้นายกรัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษาให้มีการออกเสียงตามวันที่กำหนด ตามที่ได้หารือร่วม กกต. ซึ่งต้องไม่เร็วกว่า 90 วัน และไม่ช้ากว่า 120 วันนับแต่วันที่ ครม. มีมติ

ครม. ชงเองร่างแก้ไข กม.ประชามติ

ส่วนการยกร่างแก้ไขกฎหมายประชามติปี 2564 นายนิกร จำนง โฆษกคณะกรรมการเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางในการทำประชามติฯ เปิดเผยว่า คณะกรรมการฯ ได้ยกร่าง พ.ร.บ.แก้ไขกฎหมายประชามติ โดยนำจุดแข็งของแต่ละร่างมารวมกันเพื่อให้ได้กฎหมายประชามติที่ดี ไม่ใช่แค่เรื่องรัฐธรรมนูญ แต่ทำประชามติได้ทุกเรื่อง โดยจะเสนอในนามของ ครม.

เขายังเปิดเผยสาระสำคัญของร่าง พ.ร.บ.ประชามติ ฉบับรัฐบาลเอาไว้ ดังนี้

นายนิกรคาดว่า ในวันพรุ่งนี้ (3 พ.ค.) จะเปิดรับฟังความเห็นของประชาชนต่อร่าง พ.ร.บ.ประชามติ ฉบับนี้ผ่านเว็บไซต์ สปน. ไม่น้อยกว่า 15 วัน ก่อนเสนอ ครม. เพื่อขอความเห็นชอบต่อไป โดยตั้งใจจะเสนอร่างดังกล่าวเพื่อพิจารณาในวาระ 1 ได้ทันการเปิดประชุมสภาสมัยวิสามัญ ภายหลังการพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี 2568 ในเดือน มิ.ย. จากนั้นเมื่อเปิดประชุมสภาสมัยสามัญในเดือน ก.ค. ก็จะพิจารณาร่างในวาระ 2-3 แล้วส่งให้วุฒิสภาพิจารณาได้ในช่วงปลายเดือน ก.ค. ซึ่งคาดว่าจะมี สว. ชุดใหม่เข้าทำหน้าที่แล้ว และปลายเดือน ก.ย. น่าจะจบกระบวนการของวุฒิสภา และนำร่างขึ้นทูลเกล้าฯ ได้

คาดเลื่อนประชามติยกแรกไป 5-6 เดือน

ส่วนที่รัฐบาลเคยระบุว่า ประชาชนจะได้เข้าคูหาประชามติครั้งแรกปลายเดือน ก.ค. ถึงต้นเดือน ส.ค. นั้น นายนิกรกล่าวว่า เห็นปัญหาว่าหากทำประชามติโดยยังไม่แก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ โดยใช้งบประมาณไปกว่า 3,000 ล้านบาท แล้วคนมาใช้สิทธิไม่เกินกึ่งหนึ่งของผู้มีสิทธิทั่วประเทศ หรือ 26 ล้านคน จากผู้มีสิทธิออกเสียงทั้งหมด 52 ล้านคน จะทำให้งบประมาณเสียไปเปล่า ๆ

หากถามว่าประชาชนจะได้เข้าคูหาครั้งแรกเมื่อใด นายนิกรบอกว่า ต้องรอให้กฎหมายประชามติฉบับใหม่เสร็จสิ้นก่อน แล้วหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องไปคุยรายละเอียดอีกครั้ง ทั้งเรื่องงบประมาณ การกำหนดวันประชามติต้องภายใน 90 วัน หรือ 120 วัน

“ถ้ารัฐสภาผ่านร่าง พ.ร.บ.ประชามติ ได้ใน 5 เดือนตามที่คาดไว้ คือประกาศใช้ได้ในเดือน ก.ย. นี้ คาดการณ์ว่าการทำประชามติน่าจะเกิดขึ้นได้เร็วสุดในเดือน ธ.ค. นี้ หรืออย่างช้าเดือน ม.ค. 2568” นายนิกรกล่าวกับบีบีซีไทย

ด้านนายชูศักดิ์กล่าวถึงขั้นตอนในการพิจารณาร่างแก้ไข พ.ร.บ.ประชามติ ว่า เมื่อ 250 สว.ชุดเฉพาะกาลหมดวาระลงในวันที่ 10 พ.ค. นี้ ก็จะกลับไปใช้ขั้นตอนปกติ โดยผ่านสภาผู้แทนราษฎร 3 วาระ ก่อนส่งให้วุฒิสภาพิจารณาต่อ โดยจะเร่งรัดให้กฎหมายนี้เข้าสู่สภาในการเปิดประชุมสมัยวิสามัญ

“ไทม์ไลน์คาดการณ์ว่า การทำกฎหมายประชามติไม่น่าจะเกิน 6 เดือน ซึ่งเป็นไปได้ว่าการเริ่มทำประชามติครั้งแรกจะนับระยะเวลา 6 เดือนหลังจากนี้” นายชูศักดิ์กล่าว

ก้าวไกลชงเปิดวิสามัญด่วน-เปลี่ยนคำถามประชามติ

อย่างไรก็ตามนายชูศักดิ์ และนายพริษฐ์ มีความเห็นร่วมกันว่า ให้ ครม. เปิดประชุมสภาสมัยวิสามัญโดยเร็วที่สุด ซึ่งพรรค ก.ก. เสนอให้เปิดวิสามัญในเดือน พ.ค. โดยไม่จำเป็นต้องรอพ่วงไปกับการเปิดวิสามัญเพื่อพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณปี 2568 ที่ เนื่องจากขณะนี้มีร่างแก้ไขกฎหมายประชามติฉบับก้าวไกลและเพื่อไทยรอเข้าสู่การพิจารณาของสภาแล้ว หากร่าง พ.ร.บ.ประชามติของ ครม. เสนอมาทัน ก็สามารถนำมาประกบได้ทันที แต่ถ้าไม่ทัน ก็สามารถเสนอเนื้อหาเพิ่มเติมในชั้นคณะกรรมาธิการ (กมธ.) ในภายหลังได้

ในเมื่อการทำประชามติยกแรก ต้องรอหลังมี พ.ร.บ.ประชามติ ฉบับใหม่ สส.ก้าวไกลรายนี้จึงเสนอให้ทบทวนคำถามประชามติครั้งแรก โดยเปลี่ยนไปไช้คำถามที่เปิดกว้างว่า “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่” เพราะมองว่าจะมีโอกาสผ่านมากกว่า และหากประชามติผ่านไปแล้ว รัฐบาลยังสามารถรักษาจุดยืนของตัวเองที่จะไม่แตะหมวด 1 และหมวด 2 ได้ในการเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ มาตรา 256

สำหรับคำถามในการจัดประชามติครั้งที่ 1 ที่ ครม. เห็นชอบให้สอบถามประชาชนคือ “ท่านเห็นชอบหรือไม่ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยไม่แก้ไขหมวด 1 บททั่วไป หมวด 2 พระมหากษัตริย์”

อย่างไรก็ตาม นายนิกรชี้แจงว่า ขณะนี้จะไม่มีการทบทวนคำถามในการทำประชามติครั้งแรกแล้ว เพราะถ้าจะทำเช่นนั้นก็ต้องไปกลับมติ ครม. อีก

ส่วนที่รัฐบาลไม่นำคำถามของภาคประชาชนที่ล่ารายชื่อกว่า 2 แสนคนมาพิจารณานั้น โฆษกคณะกรรมการเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางในการทำประชามติฯ บอกว่า ตัวแทนภาคประชาชนเคยมาเสนอความเห็นในที่ประชุมคณะกรรมการแล้ว แต่คณะกรรมการไม่เอา เพราะรัฐบาลประกาศนโยบายไว้ชัดเจนว่าการแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560 ต้องไม่แตะหมวด 1 หมวด 2 เพราะจะทำให้เกิดคลื่นความขัดแย้ง

“เรามีสิทธิที่จะถามตามนโยบายของรัฐบาลได้ เพราะการทำประชามติครั้งนี้เป็นการทำของ ครม. ไม่ใช่สภาเป็นคนขอทำ... คุณมี 2 แสนรายชื่อ เราก็ไปถามคน 4 ภาคมาแล้ว ทำโฟกัสกรุ๊ป 500-600 คน และเขาเห็นตามนี้” นายนิกรกล่าว

เมื่อบีบีซีไทยถามว่า หากประชาชนเห็นด้วยกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ โดยไม่ล็อกหมวด 1 และหมวด 2 ต้องโหวตอย่างไร นายนิกรตอบว่า “ถ้าเห็นว่าอยากแก้ทั้งฉบับ ก็ต้องโหวตไม่เห็นด้วย เพราะในคำถามของรัฐบาลให้ล็อกหมวด 1 หมวด 2”

ถ้าเช่นนั้น เสียงของประชาชนที่ “โหวตโน” เพราะต้องการรื้อรัฐธรรมนูญทั้งฉบับโดยไม่ล็อกหมวดใด จะถูกกล่าวอ้าง-บิดผันให้เป็นเสียงที่ไม่ต้องการให้แก้รัฐธรรมนูญ 2560 หรือไม่ เพราะคนที่รักรัฐธรรมนูญฉบับนี้ก็ต้องไป “โหวตโน” เหมือนกัน นายนิกรตอบว่า “ไม่” พร้อมย้ำว่า ถ้าไม่เว้น 2 หมวด และปล่อยให้แก้ทั้งหมดจะอันตรายกว่า เพราะจะมีคนหลายฝายไปผสมโรง เราจะไม่มีที่ยืน กระแสจะแรงกว่า สุดท้ายรัฐธรรมนูญก็แก้ไม่ได้เลย