การใช้สัตว์บูชายัญ หรือ การเชือดสัตว์พลีทาน เกิดขึ้นในพิธีกรรมทางศาสนาต่าง ๆ ได้อย่างไร ?

เทศกาลอิดิ้ลอัฎฮา (Eid al-Adha) ของชาวมุสลิม หรือ เทศกาลแห่งความเสียสละ เริ่มต้นขึ้นในวันเสาร์นี้ เพื่อรำลึกถึงการเสียสละลูกชายของพระศาสดาอิบราฮิม ซึ่งอิบราฮิมยังเป็นที่รู้จักในชื่อว่า อับราฮัม ในศาสนาคริสต์และศาสนายิว

ความเชื่อ คือ ศาสดาอิบราฮิมฝันว่า เขาได้รับสาสน์จากอัลเลาะห์ ขอให้เขาเสียสละอิสมาอิลผู้เป็นลูกชายเพื่อเป็นการแสดงถึงการเชื่อฟัง เมื่อเขาถ่ายทอดความต้องการนั้นให้ลูกชายฟัง อิสมาอิลก็ยอมรับขอให้พ่อของเขาทำตามคำร้องขอดังกล่าว แต่เมื่ออิบราฮิมกำลังจะสังหารลูกชาย อัลเลาะห์ก็หยุดยั้งการกระทำของเขาไว้ พร้อมกับมอบแกะให้เป็นเครื่องบูชายัญแทน

ชาวมุสลิมทั่วโลกทำพิธีเชือดสัตว์พลีทานในหลากหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับว่าในประเทศนั้น ๆ มีการปศุสัตว์แบบใด แต่พิธีกรรมนี้ถือว่าเป็นเรื่องที่ต้องทำ หากไม่เกินกำลังทรัพย์ของพวกเขา

แล้วศาสนาหลักอื่น ๆ เช่น คริสต์ ยิว และฮินดู มีมุมองอย่างไรต่อการบูชายัญด้วยสัตว์ ?

ศาสนายิว

ประวัติศาสตร์ของศาสนาอิสลาม มีความเหมือนกันมากกับศาสนายิวและศาสนาคริสต์

แรบไบ แกรี่ โซเมอร์ส หัวหน้าฝ่ายบริการวิชาการที่วิทยาลัยลีโอแบคในสหราชอาณาจักร บอกว่า พระคัมภีร์ของชาวยิวระบุเกี่ยวกับการเสียสละต่าง ๆ ไว้ โดยแต่ละข้อมีเวลาและสถานที่เฉพาะเจาะจง

“ทุกวันนี้ เราไม่ได้ทำการบูชายัญเหล่านี้เพราะไม่มีสถานที่ประกอบพิธีกรรมหลงเหลืออยู่แล้ว แต่เราระลึกถึงการเสียสละเหล่านี้ผ่านผู้สวดมนต์” เขากล่าว

แรบไบ ดร.แบรดลีย์ ชาวิท อาร์ทสัน เป็นรองประธานมหาวิทยาลัยอเมริกันยิว และคณบดีที่สถานศึกษาแรบไบน์ซีกเกลอร์

“ด้วยการทำลายพระวิหารที่สองโดยชาวโรมัน การบูชายัญด้วยสัตว์จึงไม่ได้รับอนุญาตให้ปฏิบัติในศาสนายิวอีกต่อไป หลายคนเชื่อว่ามันถูกห้ามอย่างถาวร ขณะที่คนอื่น ๆ เชื่อว่ามันจะได้รับการรื้อฟื้น หลังการเสด็จมาของพระเมสสิยาห์” เขาอธิบาย

วัดดังกล่าวคือเทมเปิล เมาท์ (Temple Mount) ซึ่งปัจจุบันคือ มัสยิดอัล-อักซอ (Al-Aqsa) ซึ่งตั้งอยู่ในย่านเมืองเก่าของนครเยรูซาเลมในอิสราเอล

ด้านชาวยิวสวดอ้อนวอนให้มีการสร้างพระวิหารแห่งนี้ขึ้นใหม่ โดยเชื่อว่าพวกเขาจะกลับไปปฏิบัติพิธีบูชายัญได้ หากสร้างพระวิหารสำเร็จ

ในขณะที่ชาวยิวส่วนใหญ่ไม่ได้ดำเนินการบูชายัญ เนื่องจากไม่มีพระวิหาร แต่บางกลุ่มในนครเยรูซาเลม เช่น ชาวสะมาเรีย ยังคงทำการบูชายัญในช่วงเทศกาลปัสกา ขณะที่คนอื่น ๆ อาจร่วมบริจาคค่าสัตว์ที่ใช้ในการบูชายัญได้

ไม่ว่าจะเป็นแกะ ควาย วัว หรือ แพะ ล้วนเป็นสัตว์ที่เหมาะสำหรับการทำพิธีกรรมทางศาสนาหรือที่เรียกว่า “โคเชอร์ (Kosher)” ดร.อาร์ทสัน อธิบาย “มีเสียงสัตว์แบบโคเชอร์เท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้ฆ่า ซึ่งบางตัวถูกเผาบนแท่นบูชา บางตัวมอบให้กับครอบครัวของนักบวช และบางตัวถูกบริโภคโดยผู้เฉลิมฉลองเองรวมถึงครอบครัวของพวกเขา”

แม้ว่าการบูชายัญจะไม่ใช่เรื่องปกติ แต่การบริโภคเนื้อสัตว์ยังคงเป็นส่วนสำคัญในหลายเทศกาล พิธีกรรมบูชายัญด้วยสัตว์ของชาวยิวนั้นมีความหลากหลายและแตกต่างกันไปตามจุดประสงค์ของการเสียสละ

ก่อนหน้านี้ เทศกาลแสวงบุญ 3 เทศกาลของชาวยิว ได้แก่ เทศกาลปัสกา งานชาวูโอท (งานเลี้ยงประจำสัปดาห์) และงานสุคคต (เทศกาลอยู่เพิง) ถือเป็นส่วนหนึ่งในการบูชายัญด้วยสัตว์

แรบไบ แกรี่ โซเมอร์ส หัวหน้าฝ่ายบริการวิชาการที่วิทยาลัยลีโอแบค บอกว่า เทศกาลอื่น ๆ เช่น รอช ฮาชชะนาห์ (เทศกาลปีใหม่ยิว) และ วันยมคิปปูร์ (วันลบมลทินบาป) ก็เกี่ยวข้องกับการบูชายัญสัตว์ด้วยเช่นกัน

นอกจากนี้ เรื่องราวการเสียสละของศาสดาอับราฮัมยังปรากฏในพระคัมภีร์ของชาวยิวด้วย อย่างไรก็ตาม คำบัญชาให้ทำการบูชายัญสัตว์นั้นมาทีหลัง และค่อนข้างแตกต่างออกไปเล็กน้อยสำหรับชาวยิว

ศาสนาคริสต์

ศาสนาคริสต์มีรากฐานมาจากศาสนายิว และพระคัมภีร์ของชาวยิวก็มีความเหมือนกันมากกับพระคัมภีร์ไบเบิลพันธสัญญาเดิม

“หนังสือจากพันธสัญญาเดิม โดยเฉพาะเลวีนิติ 17 และหนังสือเฉลยพระธรรมบัญญัติ กล่าวถึงรายละเอียดวิธีการบูชายัญสัตว์ โดยปกติจะทำในตอนเช้าและตอนเย็นของเทศกาลต่าง ๆ” ดร.โปรซานโต ที. เรเบโร ผู้เป็นบาทหลวงประจำโบสถ์คาฟรูล ของคริสจักรคาทอลิคในกรุงธากา ประเทศบังกลาเทศ กล่าว

ในเวลานั้น การบูชายัยด้วยสัตว์ถูกนำมาปฏิบัติด้วยความหวังถึงการกลับใจ การได้รับให้การอภัย สำหรับนิสัยเชิงลบต่าง ๆ

แต่ธรรมเนียมดังกล่าวไม่ได้ถูกนำมาใช้ในพิธีการทางศาสนาอีกต่อไป เนื่องจากการสิ้นพระชนม์ของพระเยซูคริสต์ถูกมองว่า เป็นการเสียสละขั้นสูงสุด โดยเขาถูกมองว่าเป็น “ลูกแกะของพระเจ้า” ในศาสนาคริสต์

แม้ว่าจะไม่มีบทบัญญัติทางศาสนาสำหรับการเสียสละ แต่ในหลายกรณี “หากใครกล่าวคำปฏิญาณหรือให้คำมั่นสัญญาต่อพระเจ้า อาจมีการบูชายัญด้วยสัตว์ตามมาด้วยวิธีที่แตกต่างกันออกไป”

ดร.เรเบโร บอกว่า นอกเหนือจากความเชื่อมโยงระหว่างชาวคริสต์และชาวยิว กลับพบว่าชาวคริสต์ไม่มีธรรมเนียมการบูชายัญในนามของพระผู้สร้าง

อย่างไรก็ตาม ศาสนาคริสต์ไม่มีข้อจำกัดในการบริโภคเนื้อสัตว์ โดยในหลายประเทศมีธรรมเนียมบริโภคเนื้อแกะในช่วงเทศกาลปัสกาของชาวยิว ซึ่ง ดร.เรเบโร ตั้งข้อสังเกตว่าในช่วงเวลาที่เขาอยู่อิตาลี การกินเนื้อแกะก่อนวันอีสเตอร์ แทบจะเป็นเรื่องบังคับ

นอกจากนี้ ศาสนาคริสต์ยังไม่มีประเพณีกุรบาน (Korban) ซึ่งเป็นธรรมเนียมบูชายัญสัตว์เพื่อจุดประสงค์ทางศาสนาเช่นเดียวกันกับชาวยิว

ศาสนาฮินดู

แม้การบูชายัญสัตว์จะเป็นข้อถกเถียงในศาสนาฮินดู แต่ก็มีชาวฮินดูบางส่วนที่ยังปฏิบัติพิธีกรรมนี้

ตัวอย่างเช่น ในหลายพื้นที่ของอินเดียและบังกลาเทศ จะมีการสังเวยสัตว์ในพิธีกรรมทางศาสนา รวมถึงเทศกาลต่าง ๆ เช่น ทุรคาบูชา และ กาลีบูชา

“คัมภีร์ฮินดูโบราณต่าง ๆ เช่น รามายณะ และ มหาภารตะ รวมถึงหนังสือศักดิ์สิทธิ์ เช่น ปุราณะ ก็มีการกล่าวถึงการบูชายัญด้วยสัตว์” ดร. คุชาล บารัน ชักราโบร์ติ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ภาควิชาสันสกฤตแห่งมหาวิทยาลัยจิตตะกอง ประเทศบังกลาเทศ กล่าว

“ในฤคเวท หนึ่งในตำราโบราณของศาสนาฮินดูกล่าวถึงสัตว์ที่ถูกสังเวยได้รับการปลดปล่อย และเป็นอิสระจากพันธนาการ” เขากล่าว

เชื่อว่าการบูชายัญสัตว์เป็นเรื่องปกติในยุคพระเวท ระหว่าง 1,500-500 ปีก่อนคริสตกาล โดยเนื้อจะถูกถวายแด่เทพเจ้าและถูกนำมาบริโภคต่อภายในงานเลี้ยง อย่างไรก็ตาม ความเห็นเรื่องการบูชายันต์ในหมู่ผู้เชี่ยวชาญอินเดียสมัยใหม่นั้นมีความแตกต่างกันออกไป

ดร.ชักราโบร์ติ บอกว่า การบูชายัญสัตว์ยังคงปรากฏในวัดโบราณบางแห่ง เช่น วัดธเคชวารีในบังกลาเทศ รวมถึงวัดตรีปุระซุนดารี วัดคามัคยา และวัดกาลีกัตกาลี ในประเทศอินเดีย

อย่างไรก็ตาม ดร.โรหินี ดามาพัล ผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาฮินดูอีกคนหนึ่ง บอกว่า เธอไม่รู้สึกว่าการบูชายัญเกิดขึ้นแพร่หลายในอินเดียสมัยใหม่

ด้าน ดร.ชักราโบร์ติ ตั้งข้อสังเกตว่า การบูชายัญสัตว์ในยุคอินเดียสมัยใหม่นั้น มักเน้นที่ความพึงพอใจในตนเอง การทดสอบตนเอง หรือการปลดปล่อยตนเอง มากกว่าความสำคัญทางจิตวิญญาณของการเสียสละ ซึ่งเขารู้สึกว่าสิ่งเหล่านั้นกำลังลดทอนความศักดิ์สิทธิ์ของมัน

หลายกลุ่มในอินเดียพยายามหยุดยั้งการบูชายัญสัตว์ด้วยความสมัครใจซึ่งเกิดขึ้นตามวัดต่าง ๆ และสนับสนุนไม่ให้มีการฆ่าสัตว์เพื่อจุดประสงค์ทางศาสนา ขณะที่ศรีลังกาและเนปาลสั่งห้ามไม่ให้ชาวฮินดูบูชายัญสัตว์ แต่คำสั่งห้ามดังกล่าวก็ไม่ได้มีผลเสมอไป