พบภาพเขียนสีเก่าแก่ที่สุดของโลกในถ้ำอินโดนีเซีย

นักวิทยาศาสตร์ชาวออสเตรเลียและอินโดนีเซียค้นพบตัวอย่างงานศิลปะที่เก่าแก่ที่สุด ภายในถ้ำแห่งหนึ่งบนเกาะสุลาเวสีของอินโดนีเซีย

ภาพเขียนสีดังกล่าวดูเหมือนหมูป่าและรูปร่างคล้ายมนุษย์จำนวน 3 คน มีอายุอย่างน้อย 51,200 ปี ซึ่งเก่าแก่กว่าศิลปะในถ้ำที่เคยถูกค้นพบก่อนหน้านี้มากกว่า 5,000 ปี

การค้นพบย้อนให้เห็นช่วงเวลาที่มนุษย์ยุคใหม่แสดงความสามารถในการคิดเชิงสร้างสรรค์เป็นครั้งแรกได้อย่างไร โดยทางศาสตราจารย์แมกซิม ออเบิร์ต จากมหาวิทยาลัยกริฟฟิธในออสเตรเลีย บอกกับบีบีซีว่า การค้นพบครั้งนี้จะเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับวิวัฒนาการของมนุษย์

“ภาพวาดบอกเรื่องราวที่ซับซ้อน มันเป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่พวกเราใช้สำหรับการเล่าเรื่อง มันแสดงให้เห็นว่ามนุษย์ในช่วงเวลานั้นมีความสามารถในการคิดแง่นามธรรม” เขากล่าว

ภาพวาดแสดงให้เห็นหมูยืนนิ่งและอ้าปากบางส่วนของมันออกมา รวมถึงมีรูปคล้ายมนุษย์อย่างน้อย 3 คนที่อยู่ในภาพเดียวกัน

รูปร่างคนที่มีขนาดใหญ่ที่สุด เหยียดแขนทั้ง 2 ข้างออกมา และดูเหมือนว่าจะถือท่อนไม้อยู่ ส่วนรูปร่างคนตัวที่สองนั้นยืนอยู่หน้าหมูและมีศีรษะอยู่ใกล้กับจมูกหมู ซึ่งดูเหมือนว่ากำลังถือท่อนไม้ที่มีปลายด้านหนึ่งอยู่บนคอหมู ขณะที่รูปร่างคนที่ตัวสุดท้ายนั้นจะอยู่ในท่ากลับหัว โดยหงายขาขึ้นและกางออกด้านนอก ส่วนมือข้างหนึ่งอยู่ในลักษณะเอื้อมเข้าหา และคล้ายกับว่าได้แตะลงบนหัวของหมู

ทีมนักวิทยาศาสตร์นำโดย อาดิ อากุส ออคตาเวียนา ผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะหินชาวอินโดนีเซีย จากสำนักงานวิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (BRIN) ในกรุงจาการ์ตา กล่าวว่า การบรรยายเรื่องเล่านี้เป็นส่วนสำคัญของวัฒนธรรมมนุษย์ยุคแรกในอินโดนีเซียตั้งแต่ช่วงแรก ๆ

“มนุษย์อาจมีการบอกเล่าเรื่องราวมานานกว่า 51,200 ปี แต่เนื่องจากคำพูดถูกเก็บรักษาไว้ไม่ได้เหมือนกับฟอสซิล เราจึงทำได้เพียงตีความการพรรณนาฉากงานศิลปะในทางอ้อมเท่านั้น และปัจจุบันงานศิลปะที่พบในสุลาเวสีก็เป็นหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักกันในทางโบราณคดี" เขาอธิบาย

หลักฐานแรกสำหรับภาพวาดถูกค้นพบบนหินภายในถ้ำบลอมโบส ซึ่งตั้งอยู่ทางตอนใต้ของแอฟริกาและมีอายุย้อนไปราว 75,000-100,000 ปีก่อน โดยภาพเหล่านั้นประกอบด้วยรูปทรงเรขาคณิต

แต่ภาพเขียนสีชิ้นใหม่ซึ่งอยู่ภายในถ้ำหินปูนของภูเขาเลียงการัมปวง ซึ่งตั้งอยู่ในภูมิภาคมารอส-ปังเกป ทางตอนใต้ของเกาะสุลาเวสีนั้นเป็นงานศิลปะรูปลักษณ์ (Representational art) ซึ่งสื่อถึงโลกรอบ ๆ ของผู้คนหรือผู้วาดภาพดังกล่าวในเชิงนามธรรม

ดังนั้น มันจึงแสดงถึงวิวัฒนาการกระบวนการคิดในเผ่าพันธุ์ของเรา ซึ่งก่อให้เกิดงานศิลปะและวิทยาศาสตร์ในเวลาต่อมา คำถามคืออะไรทำให้เกิดการตื่นรู้ของจิตใจมนุษย์ ?

ดร.เฮนรี จี บรรณาธิการอาวุโสของวารสารเนเจอร์ ซึ่งเป็นผู้เผยแพร่รายละเอียดงานค้นพบภาพวาดดังกล่าว บอกกับบีบีซีว่า “ดูเหมือนว่าจะมีอะไรบางอย่างเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 52,000 ปีก่อน ซึ่งเกิดขึ้นไม่นานหลังจากมนุษย์นีแอนเดอร์ทัลและสิ่งที่เรียกว่าฮอบบิทได้ตายไปแล้ว มันจึงเป็นเรื่องโรแมนติกมากหากจะคิดว่าในช่วงเวลานั้นมีบางอย่างเกิดขึ้นในสมองมนุษย์ แต่ผมคิดว่ามันน่าจะมีตัวอย่างงานศิลปะแบบภาพแทนความจริงที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้อยู่”

ศาสตราจารย์คริส สตริงเกอร์ จากพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร เชื่อว่า อาจมีตัวอย่างของงานศิลปะรูปลักษณ์ยุคโบราณในแอฟริกา ซึ่งเป็นสถานที่ที่มนุษย์สมัยใหม่เกิดวิวัฒนาการเป็นครั้งแรก แต่พวกเรายังไม่ค้นหามันไม่เจอในตอนนี้

“การค้นพบนี้ได้ตอกย้ำแนวคิดที่ว่าศิลปะศิลปะรูปลักษณ์นั้นถูกทำขึ้นครั้งแรกในแอฟริกาเมื่อกว่า 50,000 ปีที่แล้ว และแนวคิดนี้ได้เผยแพร่ไปยังเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ ของพวกเรา”

“หากเป็นเช่นนั้นจริง อาจพบหลักฐานสนับสนุนใหม่ ๆ จำนวนมากจากพื้นที่อื่นๆ รวมถึงในแอฟริกา ซึ่งยังไม่ถูกค้นพบในตอนนี้ แต่เห็นได้ชัดว่าภาพเขียนที่มีอายุมากที่สุดได้ถูกพบเจอจากถ้ำเพียงแห่งเดียวเท่านั้น ดังนั้นผมจึงหวังว่าจะพบหลักฐานเพิ่มเติมจากแหล่งอื่น ๆ เพื่อยืนยันการค้นพบที่สำคัญครั้งนี้”

การระบุความเก่าแก่ของงานศิลปะเกิดขึ้นได้โดยการใช้วิธีการใหม่ ๆ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการตัดงานศิลปะจำนวนเล็กน้อยออกมาด้วยเลเซอร์ สิ่งนี้ช่วยให้นักวิจัยสามารถศึกษาชิ้นส่วนต่าง ๆ ของงานศิลปะได้อย่างละเอียดยิ่งขึ้น และระบุความเก่าแก่ของงานได้แม่นยำมากขึ้น

เมื่อวิธีการใหม่นี้ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายมากขึ้น ถ้ำหลายแห่งทั่วโลกที่มีงานศิลปะ อาจถูกนำมาคำนวณความเก่าแก่ได้ใหม่ และอาจผลักดันให้เกิดงานศิลปะรูปลักษณ์ [ที่แสดงให้เห็นรูปลักษณ์ของวัตถุต่าง ๆ ที่พบเห็นในธรรมชาติ] จากยุคโบราณมากขึ้น

จนกระทั่งเมื่อ 10 ปีที่แล้ว มีเพียงหลักฐานจากงานศิลปะโบราณภายในถ้ำต่าง ๆ ของสเปนและฝรั่งเศสตอนใต้ที่ทำให้บางคนเชื่อว่า การปะทุขึ้นของความคิดสร้างสรรค์ซึ่งนำไปสู่วิทยาการศิลปะและวิทยาศาสตร์ที่เรารู้จักกันในปัจจุบันนั้น เริ่มต้นขึ้นในยุโรป

แต่การค้นพบภาพเขียนสีเป็นรูปมือมนุษย์ในพื้นที่ทางตอนใต้ของสุลาเวสีเมื่อปี 2014 ทำให้มุมมองนั้นถูกหักล้างไป จากนั้นในเดือน พ.ย. 2018 นักวิทยาศาสตร์พบงานศิลปะที่แสดงให้เห็นรูปลักษณ์ของวัตถุต่าง ๆ ที่พบเห็นในธรรมชาติ ที่มีความเก่าแก่มากที่สุดในขณะนั้น ภายในถ้ำลูบัง เจริจิ ซาเลห์ ซึ่งตั้งอยู่บนเกาะบอร์เนียวของอินโดนีเซีย โดยเป็นภาพสัตว์ที่ไม่เป็นที่รู้จัก อายุงานศิลปะมากกว่า 40,000 ปี

ศาสตราจารย์อดัม บรัมม์ จากมหาวิทยาลัยกริฟฟิธ บอกว่า การค้นพบงานศิลปะถ้ำล่าสุดของอินโดนีเซียทำให้เกิดความกระจ่างครั้งใหม่ที่เกี่ยวข้องกับบทบาทสำคัญของการเล่าเรื่องในประวัติศาสตร์ศิลปะ

“เป็นเรื่องที่น่าสังเกตว่าศิลปะถ้ำเก่าแก่ที่สุดที่เราพบในสุลาเวสีจนถึงตอนนี้ ประกอบด้วยฉากซึ่งเป็นที่รู้จัก นั่นคือ ภาพวาดที่แสดงถึงมนุษย์ และสัตว์ที่มีปฏิสัมพันธ์กันในทางที่เราสามารถอนุมานได้ว่าศิลปินกำลังตั้งใจจะสื่อสาร หรือเล่าเรื่องอะไรบางอย่าง” เขาบอก