అద్దాలు పగిలిన రాత్రి

సగం దించిన కారు అద్దాల లోంచి అక్కడ నెలకొన్న అస్తవ్యస్త పరిస్థితిని అంచనా వేయడం కష్టం. అక్కడ రోజువారీ జీవితం అతలాకుతలం కావడం మాత్రమే కాదు, అక్కడ నుంచి అదృశ్యమైన, ధ్వంసమైన వస్తువులు కూడా తిరిగి రాని జ్ఞాపకాలుగా మిగిలిపోయాయి. అవన్నీ ఎన్నో కథలు చెబుతాయి.

ఈశాన్య దిల్లీలో ఆ రాత్రి మంటలు చెలరేగిన ప్రాంతం నేను ఉంటున్న ఇంటి నుంచి కాస్త దూరంలోనే ఉంది. ఆ రాత్రి అక్కడ మంటల్లోంచి వచ్చిన పొగని, మంటల్ని, రక్తాన్ని కళ్లతో చూశాను. దిల్లీలోని శివ్ విహార్లో నివసిస్తున్న ఒక ముస్లిం కుటుంబం ఇంటిని మంటల్లో కాల్చడం మాత్రమే కాకుండా ఆయన పెంచుకుంటున్న పావురాలను కూడా పీక నులిమి హింసించారని చదివాను. ఆ పక్షులు ఎగిరిపోయి ఉంటాయనుకున్నాను. కుక్కల కళేబరాలు, చనిపోయిన బల్లులు, విరిగి పడిన పక్షుల మెడలు అక్కడ పడి ఉన్నాయి. ఇది దుఃఖించాల్సిన కాలం. అకాల వర్షాలు కురుస్తున్న కాలం.

మా ఇంటి నుంచి అక్కడికి వెళ్లడానికి పట్టిన సమయం చూస్తే అది చాలా దూరంగా అనిపించింది. నగరాల్లో ప్రాంతాల మధ్య దూరాలు ధనవంతులు, మధ్య తరగతి ప్రజలు, దిగువ మధ్య తరగతి, పేద వారి మధ్యలో అంతరాల్లా విభజించి ఉన్నాయి.

గత నెలలో దిల్లీలో హింసాత్మక ఘటనలు చోటు చేసుకున్న ప్రాంతానికి వెళ్లడానికి నేను నివసించే చోటు నుంచి సాధారణంగా 30 నిమిషాలు పడుతుంది.

మంటల్లో కాలిన కార్లలోంచి, తెగి పడిన తలల నుంచి, మసకబారిన గోడల నుంచి హింసకి మూలాలు ఎలా అర్థమవుతాయి?

వీటి నుంచి నిజాలని వెలికి తీయడానికి నేనేమీ ఫోరెన్సిక్ నిపుణురాలిని కాదు. కేవలం అక్కడ చిందర వందరగా విసిరేసిన వస్తువుల నుంచి, తృటిలో ప్రమాదాన్ని తప్పించుకున్న వాళ్ల నుంచి  అక్కడ నెలకొన్న పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను.

ముస్తఫాబాద్‌లో ఒక స్కూల్ బయట అంచులన్నీ కాలిన నోట్ బుక్ కనిపించింది.

పౌరసత్వ సవరణ చట్టానికి, జాతీయ పౌర పట్టికకి వ్యతిరేకంగా నిరసన చేస్తున్న మహిళల చిత్రాలతో వీధిలో ఉన్న గోడలన్నీ నిండి ఉన్నాయి. ఆ చిత్రాలన్నీ ఒక విధమైన ఒంటరితనాన్ని, విచారాన్ని, అక్కడ జరిగిన పరిస్థితులని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

ఈ రహదారి ఈశాన్య దిల్లీని దిల్లీ నగరంతో కలిపే వారధి.

ఈ బ్రిడ్జిని 2018లో ముఖ్యమంత్రి అరవింద్ కేజ్రీవాల్ ప్రారంభించారు. దీంతో ఈశాన్య దిల్లీ నుంచి దిల్లీ నగరంలోకి రావడానికి 45 నిమిషాలు పట్టే సమయం 10 నిమిషాలకు తగ్గిపోతుందని అంచనా వేశారు. దీంతో కాలుష్యం తగ్గి, ఇంధనం ఆదా అవుతుందని అన్నారు.

కానీ, ఫిబ్రవరి 24వ తేదీన ఆ సమయం ఏమీ తగ్గలేదు. పోలీసులు గొడవలు జరుగుతున్న ప్రాంతానికి సరైన సమయానికి చేరుకోలేకపోయారు. ఎవరూ ఫోన్ కాల్స్‌ని తీయలేదు.

ఆ బ్రిడ్జికి అవతల కాలిన కాగితాలు, చెక్కలు, మనుషుల వాసన అలముకుంది. ఇంధనం మాత్రం ఆదా అయి ఉంటుంది. ఇది ఒప్పుకుని తీరాల్సిన విషయం.

ఈ బ్రిడ్జి కుతుబ్ మినార్ కన్నా రెండింతలు పెద్దగా ఉందని బ్రిడ్జి ప్రారంభ సమయంలో మీడియా పేర్కొంది.

శనివారం నేను బ్రిడ్జి దాటి వెళ్ళాను. యమున పాయలుగా విడిపోయింది. కానీ మనుషులు దేన్నైనా విడగొట్టడానికి నదులతో కూడా పోటీ పడగలరు..

ఇది పర్యటకులను ఆకర్షిస్తుందని క్యాబ్ డ్రైవర్ చెప్పారు. కానీ నేనెప్పుడూ వినలేదు. ఒక్కసారి తల పైకెత్తి చూశాను.

నమస్కారం పెడుతున్నట్లున్న ఆకారంలో కేబుళ్లతో నిర్మించిన తొలి బ్రిడ్జి ఇది. ఈ బ్రిడ్జిని దిల్లీ పర్యటక రవాణా అభివృద్ధి శాఖ 1518.17 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించింది.

ఈ బ్రిడ్జిపై నిల్చుని దిల్లీ నగరాన్ని వీక్షించవచ్చని, ఇది ఈఫిల్ టవర్‌ని తలపిస్తుందని పత్రికలు కొనియాడాయి. నేను ఈఫిల్ టవర్ ఎప్పుడూ చూడలేదు.

మూడో సాక్ష్యం: కాలిన పెట్రోల్ బంక్

సోమవారం పెట్రోల్ బంక్ కాలిన దృశ్యాలు వైరల్ అయ్యాయి.

ఏదైనా ఒక వస్తువుని ఆస్వాదించాలంటే దాన్ని ముట్టుకోవాలని నేనెక్కడో చదివాను. ఆ అనుభూతి చెదరక ముందే అక్షరాల్లో పెట్టాలని అనుకున్నా.

కానీ, ఆ కాలిన పెట్రోల్ పంపును నేను నా చేతులతో పట్టుకోలేను. కేవలం, అక్కడ కాలి పడి ఉన్న వాహనాల్ని, ఇళ్ల శిథిలాలను, గోడలను, అక్కడ నెలకొన్న భయంకర నిశ్శబ్దాన్ని మాత్రం చూడగలను.

నాల్గో సాక్ష్యం: ప్రార్థనా స్థలం

చాంద్ నగర్ మెయిన్ రోడ్ మీద ఉన్న ఆ నిర్మాణం విభజన కోసం ఏర్పాటు చేసినట్లుగా ఉంది.

ఆ మందిరం బయట రెండు ధ్వంసమైన మోటార్ బైకులున్నాయి. లోపల సీలింగ్‌తో పాటు, సీలింగ్‌కి వేలాడుతున్న చాండ్లియర్ కూడా నల్లగా మాడిపోయింది.

గొడవలు జరిగిన మూడు రోజుల తర్వాత ఆ నిర్మాణానికి కాపలా కాసే వ్యక్తి గోడలను శుభ్రపరిచి, కిటికీలను తుడిచాడు.

ఇప్పుడు రాత్రి పూట ఎన్ని లైట్లను వెలిగిస్తే ఆ చాండ్లియర్ మళ్లీ కాంతులు విరజిమ్ముతుందో?

నలుపు వర్ణ రహితానికి సంకేతం. ఆ సమాధి మరణించిన వ్యక్తుల ఆవాసం. అందులో సమాధి అయిన వారిని తిరిగి బతికించలేము. ఆ సమాధి దగ్గర పూలు పెట్టి ప్రార్థించాను.

శనివారం ఆ మసీదును ప్రార్థన కోసం తెరిచారు. 50 ఏళ్ల మీరజ్ పెహ్లీవాన్ ఆ మందిరం లోపల కూర్చుని ఉన్నారు.

ఈ మందిరం లోపల ఎంత మంది తమ ప్రార్థనలు వినిపించారో కదా అనిపించింది. యుద్ధాలు అంతమవ్వాలని, ప్రేమ పెంపొందాలని వారు ప్రార్థించారో లేదో అని అనిపించింది.

ఐదో సాక్ష్యం

మెయిన్ రోడ్డుపై చెల్లా చెదురుగా విసిరేసిన చెత్త కుప్పలో ఓ ఎరుపు రంగు బ్యాగ్ కనిపించింది. దాన్ని నేను ముట్టుకోలేదు. అది అక్కడికి ఎలా వచ్చిందో నాకు అర్థం కాలేదు. అది చెక్కు చెదరకుండా అక్కడే పడి ఉంది.

ఆరో సాక్ష్యం

తిరిగి కోలుకోలేని దుఃఖం నెలకొన్న ఆ ప్రాంతంలో ఆకాశం మేఘావృతమై ఉంది.

జాఫ్రాబాద్‌లోని 37వ నెంబర్ వీధిలో జరుగుతున్న అంతిమ యాత్రకి వెళ్లాలని నేను అనుకున్నాను. అక్కడ మొహమ్మద్ ఇర్ఫాన్ శవం తెల్లని వస్త్రాలతో చుట్టి ఉంది. ఉస్మాన్‌పూర్‌లో పిల్లలకి పాలు తేవడానికి బుధవారం రాత్రి ఆయన బయటకి వెళ్ళారు.

అంతకు ముందే అజిత్ ధోబాల్ ఆ ప్రాంతాన్ని సందర్శించారు. మీడియాలో అక్కడ ప్రశాంతత నెలకొందనే వార్తలు వచ్చాయి.

కానీ, ఇర్ఫాన్ ఇంటికి 300 మీటర్ల దూరంలో రౌడీ మూకలు ఆయనను కొట్టి చంపేశాయి. ఆయన తల పగిలిపోయి ఉంది.

నేను మరో రెండు రోజుల్లో ఇలాంటి ఎన్నో శవ పేటికలని చూడాల్సి వచ్చింది.

బ్యాగులు తయారుచేసే కంపెనీలో పని చేసే మొహమ్మద్ ఇర్ఫాన్ వయసు 27సంవత్సరాలు.

ముస్తఫాబాద్ ఇరుకు సందులు చూడగానే ఇక్కడ ఏదో జరగరానిది జరిగిందని అనిపిస్తుంది. ఆ రోడ్డు మీద ఒక చాక్లెట్ షాపును తగలబెట్టేశారు. ఆ కొట్టు ముందున్న బోర్డు పూర్తిగా కాలిపోయి, పేరు కూడా కనిపించడంలేదు. ఆ బోర్డు మీద అక్షరాలు కూడా కాలిన శరీరాల్లానే ఉన్నాయి.

చనిపోయిన వ్యక్తి కాలుని మాత్రమే ఇచ్చి ఒక కుటుంబాన్ని అంత్యక్రియలు జరుపుకోమని చెప్పారు.

కొంచెం ముందుకి కాలవ దాటుకుని నడిస్తే నాల్గో నెంబర్ వీధిలో ఉంటున్న 40 ఏళ్ల అఖిల్ అహ్మద్‌ని కూడా బుధవారం సాయంత్రం చంపేశారు. ఆయన 'లోని 'లో ఉంటున్న అత్తవారింటికి వెళ్లి ముస్తఫాబాద్‌లో ఉన్న తన ఇంటికి తిరిగి వస్తుండగా చంపేశారు. ఆయన కార్లు కడిగే వృత్తిలో ఉన్నారు. ఆయన శవం తెరిచి ఉంచిన శవ పేటికలో ఉంది. ఆయన ఖాన్ మార్కెట్‌లో ఉన్న పార్కింగ్ స్థలంలో పని చేసేవారు. నేను ఆయన్ను గుర్తు పట్టాను.

నిత్య జీవితంలో మనం కలిసే పేరు తెలియని ఎంతో మంది వ్యక్తుల లాంటి వారు ఆయన కూడా.జీటీబీ హాస్పిటల్‌లో గుర్తు తెలియని శవాల మధ్య ఉన్న ఆయన మృత దేహాన్ని కుటుంబం శనివారం గుర్తించింది. మూడు రోజుల పాటు వెతికిన తర్వాత ఆయన శవం దొరికింది. .

ఫొటోలు: గెట్టీ ఇమేజెస్, చింకీ సిన్హా
చిత్రాలు: పునీత్ బర్నాలా
షార్ట్ హ్యాండ్: షాదాబ్ నజ్మీ