Masar iyo Soomaaliya oo ka wada hadlay arrimo muhiim ah oo ay Badda Cas ka mid tahay

Madasha Dooxa ayaa dhawaan lagu qabtay dalka Masar. Shirka ayaa la qabtay iyadoo la adeegsanayo hal-ku-dhigga "Raadinta Istaraatiijiyad Habaysan oo Lagu Joogtaynayo Isbeddelka".

Mid ka mid ah diiradda shirku wuxuu ahaa xal wax ku ool ah oo loo helo xiisadda Soomaaliya.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar Badr Abdelatty ayaa sheegay in dhibaatooyinka maanta ka taagan Soomaaliya ay u baahan yihiin taageero caalami ah oo isku dubaridan.

"Waxaa jira kuwo isku dayaya in ay gobolka [Soomaaliya] ka dhigaan meel lagu tartamo," ayuu yiri Badr Abdelatty.

Tallaabadan oo kale ayaa khatar gelinaysa midnimada Soomaaliya, waxayna degganaansho la'aan ka dhigaysaa gobolka Badda Cas, ayuu yiri.

Inkastoo aysan magacaabin kuwaas, haddana dhawaanahan waddamada waaweyn sida Mareykanka, Ruushka iyo Shiinaha ayaa kordhiyay dhaqdhaqaaqyadooda Geeska Afrika iyo dadaalladooda ku aaddan inay ku guulaystaan diblomaasiyadda.

Mareykanka iyo Shiinaha ayaa magacaabay ergaygii ugu horreeyay ee gaar ah ee Geeska Afrika.

Sidoo kale, xiisadda ka taagan gobolka ayaa sii kordheysa.

Badr Abdelatty ayaa sheegay in diblomaasiyadda Masar ee ku aaddan Soomaaliya ay tahay mid lagu xaqiijinayo midnimada xudduudaha Soomaaliya, laguna hor istaagayo go'aannada dhinac kaliya ah ee gobolka laga qaato.

Somaliland waxay sheegtay inay ka go'day Soomaaliya 30 sano ka hor. Inkastoo aan la aqoonsanayn, haddana way is-maamushaa. Masar waxay dhinac joogtay Soomaaliya markii Somaliland ay oggolaatay inay deked badeed siiso Itoobiya horraantii sanadkan.

Soomaaliya, Eritrea iyo Masar ayaa iyaguna kala saxiixday heshiisyo militari iyo kuwo kale oo ka soo horjeeda heshiiska Itoobiya.

Masar ma rabto in Itoobiya ay yeelato deked badeed.

Tan tilmaanta u ah ayaa ah is-afgaradka labada dhinac ee ka soo baxay shirkii Aswan ee u dambeeyay, kaasoo dhigayay in maamulka Badda Cas uu quseeyo oo keliya waddamada xudduudahoodu ay gaaraan badda.

Sida uu sheegay Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar, Masar waxay Soomaaliya siisay barnaamijyo tababar oo kala duwan, taageero ay siisay hay'adaha rayidka iyo amniga iyo fursado waxbarasho si ay Soomaaliya uga dhigto dal xooggan oo deggan.

Wuxuu intaas ku daray in Masar ay qayb hormuud ka ahayd howlgalka Midowga Afrika ee nabad-ilaalinta Soomaaliya, ee AUSSOM.

Wuxuu sheegay in howlgalkiisu yahay soo celinta nabadda Soomaaliya balse ay jirto miisaaniyad la'aan lagu taageerayo ciidamada amniga Soomaaliya inta lagu jiro xilligan kala guurka ah.

Badr Abdelatty ayaa sheegay in uu wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, ayadoo ay ka wada qeyb galeen shirka Dooxa.

Masar iyo Soomaaliya ayaa ka wada hadlay sidii ay u garab istaagi lahaayeen Soomaaliya si loo ilaaliyo xasiloonida gobolka Badda Cas, sida uu qoray wargeyska Al-Ahram ee kasoo baxa Masar.

Nabadda Geeska Afrika iyo Badda Cas ayaa fure u ah horumarka gobolka, ayuu yiri, isaga oo intaas ku daray in uu sii wadi doono taageerada uu siiyo Soomaaliya si tan loo xaqiijiyo.

Shirka ayaa waxaa ka soo qeyb galay Ergayga Gaarka ah ee Mareykanka u qaabilsan Suuriya Tom Barak, Wakiilka Gaarka ah ee Midowga Yurub u qaabilsan Koonfur Afrika Annette Weber, Xoghayihii hore ee Qaramada Midoobay Ban Ki-moon iyo Borge Brende oo ka socday Madasha Dhaqaalaha Adduunka.

Diiradda ugu weyn ee wadahadallada ayaa ah sidii nabad waarta looga gaari lahaa Koonfur Afrika, horumarinta ballaarinta iyo gargaarka bini'aadantinimo.

Horaan, markii Midowga Yurub ay ka qeyb gashay shirkii Aswan oo uu heshiis goonni ah la saxiixday Masar, waxay soo saartay bayaan ka caraysiiyay Itoobiya oo ku saabsan biya-xireenka Niil.

Itoobiya ayaa cambaareysay. Masar ayaa lagu eedeeyay inay garab istaagtay qof kasta oo dhibaato kala dhexeysa Itoobiya tan iyo markii Itoobiya ay isku khilaafeen biya-xireenka.

Dhowaan ayay Masar ka jawaabtay codsigii 13-ka sano ahaa ee ay u jeedinaysay Itoobiya inay heshiis ka gaaraan biya-xireenka.

"Ma jiro shirqool aad ka waddaan Geeska Afrika oo aniga i jilba-dhigi doona," ayay tiri Itoobiya.

Masar ayaa ku eedaysay Itoobiya inay diidday inay wadahadal yeeshaan oo sidoo kalena ay raacdo go'aannadeeda.

Itoobiya, si kastaba ha ahaatee, waxay sheegtay inaysan u hoggaansami doonin, sababtoo ah heshiisyadii xilligii gumeysiga ee lagu saxiixay isticmaalka Niil kuma jirin dhammaan, mana aysan ixtiraamin danahooda qaran.

Masar, si kastaba ha ahaatee, tan ma rabto. Sidii la isku raacay, waxay rabtaa inay go'aan madax-bannaan ka gaarto isticmaalka Niil intii lagu jiray xilligii gumeysiga.

Itoobiya waxay bixisaa in ka badan 85% biyaha. Masar wax kaalin ah kuma laha Niil. Balse Itoobiya ayaa sidoo kale sheegatay inay doonayso is-maamul.

Sidaa darteed, Masar, oo ciidamo u dirtay si ay u ilaaliyaan amniga Soomaaliya, ayaa xoojisay xulafadeeda Soomaaliya iyo Eritrea.