'Kani waa qolkii lagu dilay qoyskayga': Warbixinno is khilaafsan oo ku saabsan dhimasho ka dhacday Ciraaq 20 sano ka hor

"Tani waa qolka ay ku dileen dhamaan qoyskeyga."

Daqarrada rasaasta ayaa ka muuqda albaabka weyn ee gurigan ku yaal magaalada Haditha ee Ciraaq. Tani waa gurigii uu ku soo barbaaray Safa Younis, waxaana Safa Younis ay taagantahay mid ka mid ah qolalka iyad oo sheekada ka warrameysa.

Sariirta qolka jiifka ee dhabarka guriga oo ay saarneyd busto midabbo leh ayay ahayd meesha qoyskeeda lagu toogtay.

Halkaan ayaa ahayd meesha ay Safa isku qarinayeen iyada oo la joogtay shan walaalaheeda ah, hooyadeed, iyo ayeeyadeed markay ciidamada Maraykanku xoog ku soo galeen guriga oo ay rasaas fureen, taas oo ay ku geeriyoodeen dhammaan dadkaas oo dhan marka laga reebo Safa.

Aabbaheed waxaa lagu toogtay isagoo furay albaabka weyn ee guriga.

Hadda, 20 sano ka dib, baaritaan ay sameysay BBCI ayaa lagu caddeyn muujinaysa in labada askari ee ku lug lahaa dilka qoyskeed aan marnaba la maxkamadeyn.

Caddeymaha iyo marag-furka soo baxay kadib dhimashadan ma aha oo kaliya inay shaki geliyeen baaritaankii Maraykanka, balse waxay sidoo kale keeneen su'aalo culus oo ku saabsan sida lola xisaabtamo ciidamada qalabka sida ee Maraykanka.

Dilka qoyskii Safa wuxuu ka mid ahaa xasuuqii Haditha, markii ciidamada Maraykanka ay dileen 24 qof oo rayid ahaa oo Ciraaqiyiin ah, oo ay ku jireen afar dumar ah iyo lix caruur ah.

Askartaas waxay galeen saddex guri oo waxay ku dileen inta badan dadka ku jiray, oo ay ka mid ahaayen darawal iyo afar arday oo gaariga saarnaa kuna socday kulliyad.

Kadib dhacdadan, baaritaan dheer oo ku saabsan dagaalkii Ciraaq ayaa lagu sameeyay gudaha Maraykanka, balse cidna looma xukumin dilalkan.

Askarta Mareykanka ayaa sheegay inay ka jawaabayeen rasaas kadib markii bam jidka lagu aasay uu qarxay, kaas oo dilay hal askari oo ka tirsan kooxdooda isla markaana dhaawacay laba kale.

Safa waxay jirtay 13 xilligaas. "Wax nalooma reeban waxba. Xitaa hub kamaanu haynin guriga," ayay u sheegtay BBC World Service.

Safa waxay jiifatay iyadoo iska dhigaysa inay dhimatay, iyadoo dhex taal meydadka walaasheed iyo walaalkeed. Walaasheed ugu yareyd waxay jirtay saddex sano.

"Aniga ayaan ahaa ilmaha kaliya ee ka badbaaday qoyskeygii oo dhan," ayay tiri.

Afarta askari ayaa markii hore lagu soo oogay dacwad dil ah, balse waxay bixiyeen warbixino iska hor imanaya, waqti ka dibna, garsoorayaasha militariga Mareykanka waxay iska daayeen dacwadihii saddex ka mid ah, iyaga oo siiyay difaac ka dhan ah tallaabo sharciyeed oo dambe.

Intaas kadib, hoggaamiyaha kooxda Staff Sergeant Frank Wutrich ayaa noqday qofka keliya ee la hor geeyay maxkamadda sanadkii 2012.

Diiwaangelin muuqaal ah oo la sameeyay ka hor maxkamadeynta, oo aan hore loo baahin, ayaa lagu wareystay xubin ka tirsan kooxda, Lance Corporal Humberto Mendoza, waxaana dib loo eegay dhacdooyinkii ka dhacay guriga Safa.

Mendoza, oo aan waligiis lagu soo oogin eedeymo la xiriira dilalkaas, ayaa qirtay inuu dilay Safa aabbaheed markuu u furay albaabka ciidamada.

Muuqaalka, qareen ayaa weydiinaya, "Ma aragtay gacmahooda?"

Mendoza wuxuu ku jawaabay, "Haa, mudane," wuxuuna xaqiijiyay in aabbaha Safa uusan hubaysnayn.

Qareenku wuxuu mar kale weydiiyay, "Laakiin waad toogateen?"

Mendoza ayaa ku jawaabay: "Haa, mudane."

Bayaanadiisii rasmiga ahaa, Mendoza markii hore wuxuu sheegay in markii uu guriga galay uu furay albaabka qolka jiifka ee ay ku jireen Safa iyo qoyskeeda, laakiin markuu arkay in haween iyo carruur keliya ay ku jiraan, uusan gelin qolka ee uu dib u xirtay albaabka.

Si kastaba ha ahaatee, cod cusub oo laga helay dhageysiga maxkamadda Woutrich ayaa lagu maqlayaa Mendoza oo bixinaya bayaan ka duwan kii hore.

Waxay yiraahdeen waxay galeen qiyaastii siddeed tallaabo oo gudaha qolka jiifka ah.

Sida uu sheegay khabiirka baaritaanka danbiyada Michael Maloney, tani waa arrin aad muhiim u ah.

Hay'adda NCIS (Naval Criminal Investigation Service) ayaa u dirtay Haditha si uu u baaro dilalkii ka dhacay 2006, halkaas oo uu ka baaray qolka jiifka ee qoyskii Safa lagu laayay.

Isagoo adeegsanaya sawirradii goobta dambiga ee ay xilligaas qaaday Ciidanka Badda (Marine Corps), Maloney wuxuu ku soo gabagabeeyay in laba askari ay galeen qolka oo ay toogteen haweenkii iyo carruurtii.

Markaan u cayaarnay duubista Mendoza oo ka hadlaya gelitaanka qolka, Maloney wuxuu yiri: "Waxaan maqalnay wax naxdin leh, weligayna ma maqal ilaa maanta."

Waxay sheegeen in hadalkani muujinayo meesha uu Mendoza ka taagnaa qolka, taas oo Maloney ka caawisay inuu go'aamiyo in ninkii koowaad ee rasaasta furay uu taagnaa agagaarka sariirta.

"Haddii aad i weydiiso in tani ay u egtahay qirasho? Waxaan odhan lahaa haa, Mendoza wuxuu qirtay wax walba marka laga reebo inuu isagu si toos ah u riday rasaasta."

Safa waxey bixisay bayaan muuqaal ah oo loo gudbiyay dacwad-oogayaasha militariga 2006, balse waligiis maxkamadda laguma soo bandhigin.

Isaga oo hadlaya ayuu ku sharaxay sida askarigii furay albaabka qolka jiifka uu gudaha u soo tuuray bambaano aan qarxin, dabadeed isla ninkaas uu qolka u soo galay oo uu qoyskiisii toogtay.Mendoza waa askarigii kaliya ee sheegay inuu furay albaabka qolka jiifka.

Askari kale, Lance Corporal Stephen Tatum, sidoo kale ma uusan diidin inuu ka qayb qaatay rasaasta, balse wuxuu sheegay inuu galay qolka jiifka isaga oo ka dambeeya Hogaamiyaha Kooxda Woutrich. Markii hore wuxuu ku andacooday inuusan ogeyn in ay haween iyo carruur ku jireen halkaas.

Laakiin saddex qoraal oo dambe oo BBC-du heshay, Tatum ayaa sheegay sheeko ka duwan.

"Waxaan arkay carruur jilba joogta gudaha qolka, tiradooda si sax ah uma xasuusto, laakiin aad bay u badnaayeen. Waxaa la iigu tababaray in aan labo xabbadood laabta kaga dhufto labo kalena madax kaga dhufto, anigana tababarkaygii ayaan raacay," ayuu Tatum u sheegay Adeegga Baarista Dembiyada Badda ee Mareykanka bishii Abriil 2006.

Bil ka dib wuxuu sheegay inuu "awood u yeeshay inuu aqoonsado dadka ku jiray qolka inay ahaayeen haween iyo carruur ka hor inta aan la ridin rasaasta."

Isagoo usbuuc ka dib hadlaya wuxuu yiri, "Halkan ayaa ahayd meesha aan ku arkay cunuggii aan toogtay. In kasta oo aan ogaa inuu cunug yahay, haddana waan toogtay."

Waxa uu sheegay, "Ilmaha waxa uu xirnaa funaanad cad, wuxuu istaagayay sariirta, timihiisuna way gaabnaayeen."

Qareenka Tatum ayaa sheegay in bayaannada dambe lagu helay iyadoo cadaadis la saaray.

Dacwadihii loo hayay Tatum waxaa la laalay bishii Maarso 2008, waxaana markaas lagu tiray wax aan muhiim ahayn maxkamaddii ka dhanka ahayd Woutrich.

Khabiirka baadhista forensiga, Michael Maloney, ayaa sheegay in bayaanada Mendoza iyo Tatum ay muujinayaan inay ahaayeen labada askari ee isku midka ah ee toogtay qoyska Safa.

Waxay rumaysan yihiin in Mendoza uu qolka jiifka u galay marka hore, Tatum-na uu "dhanka madaxa sariirta u riday rasaas."

Waxaan eedeymahan hordhignay Mendoza iyo Tatum.

Mendoza kama jawaabin. Wuxuu hore u qirtay inuu toogtay aabbaha Safa balse sidoo kale wuxuu sheegay inuu amarka ka qaatay. Marnaba laguma soo oogin dacwad ciqaabeed.

Iyada oo loo marayo qareenkiisa, Tatum wuxuu sheegay inuu doonayo inuu Haditha ka leexdo oo uu ka tago arrintan, isla markaana uusan waligiis ka noqon markhaatigii uu bixiyay, kaas oo uu ku sheegay inuu ka mid ahaa askartii rasaasta ku furtay guriga Safa.

Maloney ayaa u sheegay BBC-da in dacwad oogistu "doonaysay inay caddayso in Wouter uu ahaa ninka rasaasta qaaday."

Laakiin ka hor intii uusan Maloney markhaati furin, kiiska Woutrich ayaa ku dhammaaday heshiis qirasho.

Woutrich wuxuu sheegay inuusan xasuusan waxa ka dhacay guriga Safa, wuxuuna qirtay hal dacwad.

Tani waxay ahayd eed aan waxba ku lahayn ku lug yeelashada tooska ah ee dilka.

Qareenka militariga ee Woutrich, Haitham Faraj, oo isaguba hore u ahaan jiray nin ka tirsan ciidamada badda, ayaa sheegay in xukunka uu ahaa "ciqaab yar, oo la mid ah helidda ganaax f."

Qareenka Woutrich, Neil Pickett, wuxuu sheegay in dhammaan baaritaanka iyo maxkamadeynta ka dhanka ah macmiilkiisa ay ahayd hawl gebi ahaanba guul-darraystay.

"Markay dawladdu dhammaan markhaatiyaasheeda siisay difaac sharci oo ka dhan ah dacwadaha, ayna ka qaaday eedihii oo dhan… dacwad oogistu waxay isu isu badashay inaanay caddaalad gaarin kiiskan," ayuu yiri.

Haitham Faraj sidoo kale wuu ku raacay in nidaamkani aad u qalalaase badnaa.

"Dowladdu waxay dadka ku siisay abaal-marin been-sheegid, abaal-marintaasna waxay ahayd cafis; sidaas ayay habraaca sharci u dhaawaceen," ayuu u sheegay BBC-da.

Wuxuu intaas ku daray in "kiiska Haditha aan marnaba loogu talagelin inuu noqdo codka dhibbanayaasha."

Wuxuu sheegay in "aragtiyada dadka ka badbaaday ay gebi ahaanba sax yihiin — in maxkamaddani ahayd kaliya muujin, inaysan jirin wax natiijo ah. Qofna lama ciqaabin."

Maraykanka Ciidankiisa Badda (US Marine Corps) ayaa noo sheegay in ay ka go'an tahay in ay xaqiijiyaan hannaan cadaalad ah oo ku saleysan Uniform Code of Military Justice, kaas oo dammaanad qaadaya hab-raac sharciyeed oo buuxa.

Waxa uu ku daray inuusan dib u furi doonin baaritaanka haddii aan la helin caddeyn cusub oo aan hore loo tijaabin oo sharci ahaan la aqbali karo.

Dacwad-oogaha hogaaminayay kiiskan kuma uusan soo jawaabin codsigii BBC-da ee arrintaan la xiriirta.

Safa oo hadda 33 jir ah, welina ku nool Haditha, ayaa leh saddex carruur ah.

Waxay sheegtay inaysan fahmi karin sida aan saraakiil militari loogu xukumin arrinta la xirirta dilka qoyskeeda.

Markii aan u muujinnay muuqaalka Mendoza, waxay yiraahdeen: " Isla markiiba waa la xirey kadib dhacdadan, mar dambe iftiinka ma arki doono."

"Waxay iila muuqataa in ay sanadkii hore dhacday. Weli waan ka fekerayaa," ayey tiri, iyadoo xasuusanaysa dhimashadii qoyskeeda.

"Waxaan rabaa in kuwii sameeyay arrintan lala xisaabtamo oo sharciga lagu ciqaabo. Ku dhowaad 20 sano ayaa ka soo wareegtay welina maxkamad lama horkeenin; taasi waa dambiga dhabta ah," ayay tiri.