පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ගැන ඔබ නොදන්නා කරුණු හතක්
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
විසිදෙවැනි පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ක්රීඩා උළෙල බර්මිංහැම්හි දී ආරම්භ විය.
පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ජාතීන් සමූහයේ සාමාජික රටවල් නියෝජනය කරමින් ක්රීඩක ක්රීඩිකාවන් 5,000කට වැඩි පිරිසක් මීට සහභාගී වී තිබේ.
නමුත්, එහි සාමාජික රටවල් කුමන ආකාරයේ ඒවා ද?
1) ලෝක ජනගහණයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ ඊට අයත් ය
ලොව බිලියන 7.9ක ජනගහණයෙන් බිලියන 2.5ක පමණම ජනතාවක් ජීවත් වන්නේ පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ රටවල් 56ක ය.
පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ජනගහණයෙන් 60%කට වඩා වයස අවුරුදු 29 හෝ ඊට අඩු පුද්ගලයෝ වෙති. ගෝලීය වශයෙන්, වයස අවුරුදු 15 - 29 අතර තරුණ පිරිසෙන් තුනෙන් එකක් පොදු රාජ්ය මණ්ඩලීය රටවල ජීවත් වෙති.
මේ අතරින්, ජනගහණය අනුව විශාලතම රට ඉන්දියාව වන අතර පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ මුළු ජනගහණයෙන් අඩක් පමණ එහි වෙසෙයි.
ජනගහණය අතින් ගත්කල පාකිස්ථානය, නයිජීරියාව සහ බංග්ලාදේශය මීළඟ ස්ථානයන් හිමිකර ගන්නා අතර එක්සත් රාජධානිය පස්වන ස්ථානයේ පසුවෙයි.
2) ඇතැම් රටවල් කිසිදා බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයට යටත් නොවූ ඒවා ය
රුවන්ඩාව සහ මොසැම්බික් පිළිවෙලින් 2009 සහ 1995 දී පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් බවට පත්වූ රටවල් වේ. ඒ දෙරටම බ්රිතාන්ය යටත්විජිතකරණයට ලක් නොවීය.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Reuters
ගැබොන් සහ ටෝගෝ යනු 2022 ජූනි මාසයේ දී සාමාජිකත්වය ලබාගත් රටවල් ය. එම රාජ්යයන් ද්විත්වයම පැරණි ප්රංශ යටත්විජිත වේ.
ඇතැම් රටවල් පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වයෙන් ඉවත්වීමට ද කටයුතුකර තිබේ.
සිය වර්ණභේදවාදී ප්රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් පොදු රාජ්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින්ගේ විවේචනයට ලක්වීමෙන් පසු 1961 දී දකුණු අප්රිකාව ඉන් ඉවත්විය. නමුත් 1994 දී එරට නැවත සාමාජිකත්වය ලබා ගත්තේ ය.
1999 දී සිදුවූ හමුදා කුමන්ත්රණයකින් පසු පාකිස්ථානය පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයෙන් නෙරපා හරින ලද නමුත් 2004 දී එය නැවත එක්කර ගන්නා ලදී. නමුත් 2007 සහ 2008 අතර කාලයේ දී නැවතත් එහි සාමාජිකත්වය අත්හිටුවනු ලැබුණි.
2003 වසරේ මැතිවරණ දූෂණ වාර්තා නිසා සිම්බාබ්වේහි සාමාජිකත්වය අත්හිටුවනු ලැබූ අතර එරට හිටපු ජනාධිපති රොබට් මුගාබේ සිය රට පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයෙන් ඉවත්කර ගත්තේ ය.
2018 දී සිම්බාබ්වේ නැවත සාමාජිකත්වය සඳහා ඉල්ලුම් කළ නමුත් ඒ සම්බන්ධ තීරණයකට එළඹ නැත.
අවසන් වරට (2016 දී) පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයෙන් පිටවගිය රට මාලදිවයින වූ නමුත් එය 2020 දී නැවත එක්විය.
3) රැජින රාජ්ය නායකයා වන්නේ රටවල් 15කට පමණි
බොහෝ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රාජ්යයන් ජනරජයන් වන අතර, 2021 දී රැජින රාජ්ය නායකයා ලෙස ඉවත් කළ නවතම රාජ්යය වූයේ බාර්බඩෝස් ය.
රටවල් පහක්, එනම්, ලෙසොතෝව, එස්වාතිනි (පෙර ස්වාසිලන්තය ලෙස හැඳින්විණි), බෲනෙයි දරුසලාම්, මැලේසියාව, සහ ටොන්ගාව රාජාණ්ඩු වන නමුත් ඔවුනට ඔවුන්ගේම රජුන් සිටියි.
වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඕස්ට්රේලියාව ජනරජයක් බවට පත් කරනුවස් ජනතා ව්යාපාරයක් ක්රියාත්මක වූ නමුත්, තවමත් ඕස්ට්රේලියාවේ සහ කැනඩාවේ රාජ්ය නායකයා වන්නේ බ්රිතාන්යයේ රැජින යි.
4) එය විශාල ය
පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ලෝකයේ භූමි ප්රමාණයෙන් හතරෙන් පංගුවකට හිමිකම් කියයි.
සමූහයේ භෞමික දැවැන්තයා කැනඩාව වන අතර, එය භූමි ප්රමාණය අනුව ලොව දෙවන විශාලතම රාජ්යය වේ. ඉන්දියාව සහ ඕස්ට්රේලියාව ද අති විශාල ය.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, PA
නමුත් පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ බොහෝ සාමාජිකයන් කුඩා රටවල් ය. පැසිෆික් දූපත් රාජ්යයන් වන නාඌරු, සැමෝවා, ටුවාලු සහ වනුවාටු, ඇන්ටිගුවා සහ බාබුඩා, සහ ඩොමිනිකා යනාදිය ඊට උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකි ය.
5) එක්සත් රාජධානිය තවදුරටත් විශාලතම ආර්ථිකය නොවේ
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ නවතම දළ දේශීය නිෂ්පාදිත සංඛ්යා ලේඛනවලට අනුව එක්සත් රාජධානිය තවදුරටත් පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ විශාලතම ආර්ථිකය හිමි රට නොවේ. මේ වසරේ දී පළමු වරට ඉන්දියාව එක්සත් රාජධානිය අභිබවා ගියේ ය.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, BBC
මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් 56 දෙනාගේ ඒකාබද්ධ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් ට්රිලියන 13 ඉක්මවයි. එය ජපානය මෙන් (ඩොලර් ට්රිලියන 5) දෙගුණයකටත් වැඩි අගයක් වන නමුත් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට (ඩොලර් ට්රිලියන 23) වඩා අඩු ය.
2020 දී එක්සත් රාජධානියේ මුළු වෙළඳාමෙන් 8.7%ක් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රටවල් සමග කළ වෙළඳාම් ය. එය එක්සත් රාජධානිය ජර්මනිය සමග සිදුකළ මුළු වෙළඳාමට සමාන අගයකි.
එම වසරේ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය වෙත එක්සත් රාජධානියේ අපනයනය පවුම් බිලියන 56ක් පමණ වූ අතර පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයෙන් ආනයනය පවුම් බිලියන 48ක් පමණ විය.
6) එය සිය නම වෙනස් කරනු ලැබීය
නූතන පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය පිහිටුවනු ලැබුණේ 1949 දී, එහි නමින් "බ්රිතාන්ය" යන කොටස ඉවත් කරමින්, බ්රිතාන්ය කිරීටයට ඇති පක්ෂපාතීත්වය අත්හැර දැමීමෙන් පසුව ය.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
සංවිධානයේ ප්රධානියා වී ඇත්තේ දෙදෙනෙකු පමණි. ඒ, හයවන ජෝර්ජ් රජු සහ දෙවන එලිසබෙත් රැජිණ යි.
එය පාරම්පරික තනතුරක් නොවූව ද වේල්ස් කුමරු රජවූ විට එය භාරගනු ඇතැ යි බොහෝදෙනා අපේක්ෂා කරයි.
ලන්ඩනයේ පිහිටි මූලස්ථානයේ සිට සංවිධානය මෙහෙයවනු ලබන්නේ එහි මහලේකම්වරිය වන ස්කොට්ලන්ඩ් බැරන්වරිය යි. ඇගේ කාර්යසාධනය සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් සාමාජික රටවලින් විවේචන එල්ලවී ඇති නමුත් ඇගේ අපේක්ෂාව නැවත එම ධුරයට පත්වීමට ය.
පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ අනෙකුත් ආරම්භක සාමාජිකයින් වන්නේ ඕස්ට්රේලියාව, කැනඩාව, ඉන්දියාව, නවසීලන්තය, පාකිස්ථානය, දකුණු අප්රිකාව සහ ශ්රී ලංකාව යි.
පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ප්රඥප්තිය 2012 දී සම්මත කරන ලද අතර, ප්රජාතන්ත්රවාදය, ස්ත්රී පුරුෂ සමානාත්මතාව, තිරසර සංවර්ධනය සහ ජාත්යන්තර සාමය හා ආරක්ෂාව යන වටිනාකම් සඳහා එහි සාමාජිකයන් කැපවී සිටියි.
වෙනත් රටවල් එක්කර නොගැනීම හේතුවෙන් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය 'පශ්චාත් යටත්විජිත සමාජයක්' ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත.
මණ්ඩලයේ ආධාරකරුවන් තර්ක කරන්නේ එහි සාමාජිකත්වය තුළින් සංවර්ධන කටයුතු සඳහා සහාය හිමිවන අතර, ජාත්යන්තර ඉලක්ක ළඟාකර ගැනීම සඳහා අන්යෝන්ය සහයෝගීතාවක් ද ලැබෙන බව යි.
7) පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයන් එකකට වඩා තිබේ
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
රුසියාව සහ සෝවියට් සංගමයේ අනෙකුත් හිටපු සාමාජිකයන් විසින් 1991 දී පිහිටුවන ලද 'ස්වාධීන රාජ්යයගේ පොදු රාජ්ය මණ්ඩලය' නම් සංවිධානයක් ද ඇත.
ප්රංශ භාෂාව කතාකරන රටවල් සමූහයක් ප්රංශ භාෂාව ප්රවර්ධනය කිරීම සහ අන්යෝන්ය සහයෝගීතාව වැඩි කිරීම අරමුණු කරගෙන පිහිටුවාගත් 'ලා ෆ්රන්කොෆෝනී' නම් ජාත්යන්තර සංවිධානයක් ද පවතියි.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Empics
