Film i muzika: Dejvid Bouvi - potcenjeni glumački genije

Jedan od osnovnih momenata karijere Dejvida Bouvija je bila njegova posvećenost vizuelnom izrazu.

Za njega su zvuk i slika išli ruku pod ruku.

Njegove zvezdane persone - Zigi Satrdast, Aladin Sejn, Major Tom - imale su potpuno oblikovane estetske svetove, kostime, šminku i umetnički pečat koji je bio prepoznatljiv, baš kao i njegova muzika.

Mnogo pre rođenja MTV-ja, Bouvi je pravio kratke filmove u cilju promocije muzike i upravo je on bio taj koji je pomerao granice vizuelne forme video spotovima kao što je bio onaj za pesmu Ashes To Ashes.

Štaviše, Bouvijev poslednji poklon svetu je došao u filmskoj formi - video za njegov poslednji singl Lazarus je objavljen 7. januara 2016, samo tri dana pre njegove smrti.

Zato i ne treba da bude iznenađujuće da je jednog od najživopisnijih umetnika, sa vizuelnim senzibilitetom i alter ego personama, toliko privlačio film.

Pa ipak, iako je Bouvijev legendarni status u muzici van svake sumnje, sumiranje njegovog doprinosa kao glumca je malo komplikovanija stvar.

Tokom tri decenije od Čoveka koji je pao na Zemlju (1976), pa do Prestiža (2006), Bouvi se pojavio u desetak filmova.

Bez obzira na toliki raspon, samo nekoliko uloga se približilo onome što je nagoveštavao njegov talenat.

Ako po strani ostavimo nekoliko kameo pojavljivanja - od kojih je svakako najupečatljivije ono na pisti u Zulenderu - kao i role koje bi najbolje bilo da zaboravimo (Just a Gigolo), ostaje nam samo nekoliko njegovih uloga.

Svejedno, te uloge su uspele da na efektan način izbace njegov talenat na površinu, i to u tolikoj meri da osiguraju njegov status filmske ikone.

U kombinaciji sa inventivnim rediteljem, Bouvi je pružao nezaboravne filmske trenutke.

Od samog početka karijere Bouvi je bio umetnik koji se rado okretao filmu kao izvoru inspiracije.

Bez obzira da li je to bila referenca na Stenlija Kjubrika u pesmi Space Oddity, poziranje u stilu Grete Garbo na omotu ploče Hunky Dory ili praktikovanje nemačkog ekspresionizma kao Mršavi beli grof, Bouvi je konstantno koristio filmsku ikonografiju u muzici.

Filmadžije su brzo prepoznale takav njegov potencijal kao filmsku temu, pa su tako nastali dokumentarci kao što su Da Penebejkerov Ziggy Stardust and the Spiders of Mars (1979) i Jentobov Cracked Actor (1975).

Oni su uspeli da zabeleže njegove spektakularne žive nastupe i intimne scene nastale u bekstejdžu tokom koncerata.

Jentobov film prikazuje Bouvija na vrhuncu njegove slave tokom sedamdesetih godina, uzdrmanog kokainom i sluđenog pritiscima koje je donela ta slava.

Slika drogom izmučenog Bouvija koji se vozika Los Anđelesom na zadnjem sedištu limuzine inspirisala je Nikolasa Rega da mu ponudi prvu veliku filmsku ulogu.

Čovek koji je pao na Zemlju je priča o Tomasu Njutnu, vanzemaljcu čiji svemirski brod pada na Zemlju, u pustinju Novog Meksika.

Prerušen u Zemljanina, Njutn pokušava da zaradi novac za novi svemirski brod tako što rasprodaje vanzemaljsku tehnologiju, ali ubrzo i sam podleže ljudskim porocima.

Do te 1975, Reg je već etablirao svoju reputaciju nekim arthaus znamenitostima kakvi su bili filmovi Walkabout i Don't Look Now.

Čovek koji je pao na Zemlju je tako spojio jednog od najzanilljivijih reditelja sedamdesetih godina sa pop zvezdom koja je definisala taj period, a rezultat je bio potpuni trijumf.

Baš kao i Bouvijeva muzika, tako i ovaj film meša različite žanrove i koristi raspoloženje koje je tada postojalo prema potkulturnim sadržajima da pruži nešto potpuno novo.

Sa fragmentiranim i vrlo često zbunjujućim narativom, ovo je bio jedan vrlo rizičan film koji izgleda kao da će se svakog trenutka urušiti, ali koji na površini održava Bouvijeva hipnotička glumačka bravura.

Bez njega, Čovek koji je pao na Zemlju bi bio samo intrigantni kuriozitet; sa njim, postao je klasik.

Deo Bouvijeve snage leži u njegovoj zapanjujućoj fizičkoj pojavi.

Bled i ispijen, sa pramenovima crvene kose koji padaju na njegove raznobojne oči, Bouvi nikada nije imao potrebu za puno šminke da bi gledaoce ubedio da je vanzemaljac prerušen u Zemljanina.

Njegovi retro kostimi - šeširi sa širokim obodom, velike pantalone dignute u struku, tesne majce sa kratkim rukavima - istakle su njegovu androgenu lepotu i Njutnovu bespolnu prirodu.

To zamagljivanje polnih granica se ogleda i u Bovijevoj krhkoj pojavi i delikatnim pokretima.

Bouvijev Njutn se kreće uz posrtanje, kao neko ko ponovo uči da hoda.

Kada se sruši u hotelskom liftu, njegova sobarica i buduća ljubavnica Sindi Lu (Kendi Klark) ga uzima u naručje i odnosi u krevet kao da je lak poput pera.

Ali ova uloga nije očaravajuća samo na površini.

Zavisnost je donela ne samo fizičke bolove, već je i Bouvijevo mentalno stanje tokom snimanja bilo vrlo krhko.

Njegov osećaj otuđenosti je verovatno deo onoga što ga je u ovoj ulozi nasukanog vanzemaljca i činilo tako uverljivim.

S vremena na vreme, Bouvi oscilira između sladunjave bespomoćnosti i zastrašujuće nestabilnosti i daje utisak da gledamo ne samo glumačku ulogu, već i samu posednutost.

Scene u kojim Njutn podleže adikciji, kada sedi ispred zida naređanih televizora ili kada svoje piće meša pištoljem, kao da pucketaju manijakalnom energijom.

Poslednja slika na kojoj Njutn sedi skrhan, kao neki pijanac koji nema gde da ide, je poražavajuća.

Birajući Bouvija za glumca glavnog lika, Reg nas ohrabruje da zamaglimo granice između lika i glumca i tim postupkom filmu daje nove slojeve i značenje.

Njutn koji luta zemljom kauboja sa londonskim akcentom i britanskim dokumentima, stranac je na različitim nivoima.

Ovaj film je moguće gledati i kao čistu naučnu fantastiku, ali i kao metaforu na status migranata, usamljenost genija ili izolovanost slavne osobe.

Možda veliki deo Bouvijeve umetnosti i dolazi sa neke druge planete, ali njegovo nežno izvođenje ove uloge sugeriše i to da izuzetnost može da bude i otuđujuća.

U filmu Čovek koji je pao na Zemlju, Reg uspostavlja obrazac koji će definisati Bouvijevu filmsku karijeru.

Sve njegove uspešne filmske uloge dele izvesna zajednička obeležja - neuobičajeno maštovite reditelje, uloge totalnih autsajdrea i zamagljene linije između njegovog statusa zvezde i lika kojeg igra.

Muzički kritičari vole da ističu Bouvijeve kameleonske kvalitete, njegovu sposobnost da se za tren oka iz vanzemaljskog rokenrola prebaci u vode belog soula ili ispolirane pop muzike.

Ali kao glumac Bouvi nije kameleon - umesto da se utopi u svoje uloge, on kao da lebdi iznad njih.

Ova uspostavljena distanca ukazuje na to da je svaka uloga koju je Bouvi igrao bila u dosluhu sa njegovim brojnim alternativnim personama i samom prirodom slave.

Stvarnost i predstava

Bouvijeve najefektnije uloge potpadaju u tu kategoriju.

Primer za to je njegovo kratko, ali nezaboravno pojavljivanje kao Endi Vorhol u Baskijatu, biografskom filmu reditelja Džulijana Šnabela iz 1996.

Baziran na Šnabelovom prijateljstvu sa umetnikom Žanom-Mišelom Baskijatom, film je prepun likova kreiranih na osnovu stvarnih ljudi sa njujorške umetničke scene 80-ih godina.

U stvarnosti, Vorhol je bio Bouvijev heroj - postoji i pesma posvećena njemu na albumu Hunky Dory - i njih dvojica su se sretala na raznim zabavama.

Pozivanjem Bouvija, Šnabel je jednog legendarnog umetnika prerušio u drugog i tako zašao na onu teritoriju slave koja je i definisala Vorholovu umetnost.

Bouvijev doprinos je za uživanje, on ima ironičan odnos prema svom zadatku, pa tako gviri iza šokantne srebrne perike (pozajmljene iz lične Vorholove kolekcije perika), usnom izvijenom tako da konstantno pokazuje svoju oduševljenost.

U filmu koji ponekada sebe shvata i previše ozbiljnim, Bouvi demonstrira neki uvrnuti kemp i tako razigrano razotkriva površnu prirodu slavnih iz umetničkog sveta i po ko zna koji put zamagljuje granice između stvarnosti i predstave.

Na sličnoj talasnoj dužini, mada još efektnije, Bouvi u sporednoj ulozi u trileru Kristofera Nolana Prestiž iz 2006. godine, igra izumitelja Nikolu Teslu.

Tesla je bio još jedan slavni otpadnik, pionir elektronike srpskog porekla koji je umro 1943. godine nakon burnog, ali uticajnog života.

U Bouvijevoj interpretaciji, Tesla postaje neka vrsta blizanca Tomasa Njutna iz stvarnog života, genije koji istražuje granice između magije i nauke - i kojeg na kraju uništava pohlepa onih koji ga okružuju.

Baš kao i Njutn, Bouvijev Tesla se u filmu pojavljuje na grandiozan način i stiže pravo niotkuda, u oblaku prepunom munja.

Bouvijeva predstava je povremeno ekstravagantna - sve sa blistavim brkovima i cvrkutavim, neprepoznatljivim akcentom - ali i ojačana ranjivošću tako tipičnom za arhetipski prikaz ludog naučnika.

Isti onaj kvalitet koji je Bouvijeve uloge Vorhola i Tesle i učinio tako uspešnim, iskorišćen je na šarmantan način u dva kultna klasika iz osamdesetih godina.

Lavirint Džima Hensona iz 1986. je bio komercijalno neuspešan u vreme kada je premijerno prikazan, ali je naknadno stekao kultni status.

Ključ za privlačnost ovog filma je bila Bouvijeva interpretacija kralja Goblina.

Sav blistav, u bluzama optočenim draguljima, skaradno tesnim pantalonama i sa šokantnom perikom koja nadmašuje čak i one Vorholove, Bouvi se naslađuje igrajući negativca.

I Henson, koji je na svoj način bio jedna vrsta genija, slično Regu, emituje seriju nezaboravnih slika koje se baziraju na gorućoj Bouvijevoj harizmi.

Bouvijev Džaret vrca od nestašne magije, materijalizuje se kao svetlucava prikaza ili odlučno korača preko ukrštenih stepenica kao izniklih iz Ešerovih grafika.

Film Glad Tonija Skota iz 1983. je bio neujednačen i sveukupno razočaravajući horor, ali je zato ponudio Bouvija kao stilizovanog vampira udruženog sa Katrin Danev.

Film Glad se pojavio neposredno nakon objavljivanja izuzetno uspešnog albuma Let's Dance i taj vampirski lik predstavlja neku vrstu gotske verzije njegove slatkaste pop persone iz osamdesetih.

Bouvijevo noćno stvorenje je maksimalno stilizovano i seksi, on se šunja po neonom obasjanim noćnim klubovima na Menhetnu sa tamnim naočarama za sunce, tražeći sledeću žrtvu.

Film vredi gledati i zbog Bouvijeve elegantno iščašene uloge, kao i zbog trenutaka deliričnih ispada.

Jedan od njih je uzbudljiva uvodna scena u kojoj Bouvi i Danev za ručak love jedan hipsterski par uz uznemirujuću numeru sastava Bauhaus.

Iste te godine kada je Bouvi imao gotski preobražaj u filmu Glad, on je ostvario i jednu od najznačajnijih uloga u filmu Srećan Božić, gospodine Lorens Nagise Ošime iz 1983.

Bouvi igra majora Selijea, južnoafričkog vojnika koji za vreme Drugog svetskog rata služi na Javi.

Njega hapse i šalju u surovi japanski logor.

U pritvoru, Selije postaje vođa zatvorenika i predmet opsesije komandira logora, kapetana Jonoija (Rjuiči Sakamoto).

Ovo je verovatno najklasičnija Bovijeva uloga.

Preplanuo, lep kao filmska zvezda i pored umiljato iskrivljenih britanskih zuba, Bouvijev Selije inicijalno odiše dostojanstvenom muškom snagom.

Pa ipak, kako je to obično i slučaj sa velikim ulogama, Bouvi na površinu izbacuje subverzivni podtekst, iscrtavajući na taj način čudnovatost koja se krije u motivima koje viđamo u mnogim ratnim filmovima.

Kako se film odvija, Selije sve više nervira zapovednike logora konstantnim pokušajima pobune koji pokazuju njegov prezir prema vlastima.

On izvodi razigrane predstave, peva pesmice, skuplja cveće, pa čak i ljubi Jonoija.

Uparivanjem Bouvija i njegovog kolege muzičara Sakamotoa (takođe legendarne pop zvezde), Ošima nam daruje duel dva titana muzičke scene 20. veka.

Homoerotska napetost između njih dvojice kulminira dvosmislenom scenom u kojoj Janoi posećuje Selijea osuđenog na to da bude živ zakopan.

Janoi dolazi samo da bi mu odsekao pramen kose, kao što bi to učinio neki fanatični Bouvijev ljubitelj.

Film dostiže klimaks scenom u kojoj je Selije zakopan do vrata u pesak, kose svelte od plamtećeg sunca - slika koja kao da je spremna da postane omot ploče.

Posle Bouvijeve smrti, ovakve neizbrisive slike dobile su i novi smisao.

Njegova smrt nas je lišila nove muzike, sli i mogućnosti ostvarivanja novih uloga i drugih dostignuća ovog neobičnog umetnika koji nas je očaravao i iznenađivao i na filmu.

Nisu sve Bouvijeve uloge bile vredne njegovog talenta, ali one koje jesu, pružile su nam neku vrstu kompenzacije.

Starmena možda više nema, ali neki elementi njegove izuzetne harizme će zauvek ostati kao blještava slika zauvek urezana na veliko bioskopsko platno.

Pogledajte video o filmu o Bitlsima

Pratite nas na Fejsbuku i Tviteru. Ako imate predlog teme za nas, javite se na [email protected]