ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੈਲੋ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ, ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ, ਮਾਨਸੂਨ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। 25 ਮਈ ਤੱਕ, ਮਾਨਸੂਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 8 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 20 ਮਈ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਅਤੇ 1 ਜੂਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੇਰਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ 13 ਮਈ ਨੂੰ ਨਿਕੋਬਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਾਨਸੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਛੇਤੀ ਆਇਆ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 25 ਮਈ ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਲੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿਣ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
28 ਮਈ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੈੱਲੋ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 31 ਤੋਂ 2 ਜੂਨ ਤੱਕ ਵੀ ਯੈਲੋ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਹਨੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਰਜਨ ਅਤੇ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾਵਾਂ 40 ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 29 ਤੇ 30 ਮਈ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਯੈਲੋ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ਿਲਹਾਲ 29 ਅਤੇ 30 ਮਈ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੈਲੋ ਅਲਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਠਾਨਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਨਸਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਲਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਜਾਵੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਰਹੇਗਾ, 114 ਫ਼ੀਸਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ 24 ਅਤੇ 25 ਜੂਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਆਵੇਗਾ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਫਿਲਹਾਲ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਆ ਰਹੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਕਟਿਵ ਹੈ, ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨ 29 ਅਤੇ 30 ਮਈ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ਬਦ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, IMD
ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ 'ਮੌਸਮ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੌਸਮੀ ਹਵਾਵਾਂ।
ਮੌਸਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਕੀ ਹਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹਵਾਵਾਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਯਾਨੀ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਕਿੱਥੇ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ।
ਧਰਤੀ 23.4 ਡਿਗਰੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਵਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਯਾਨੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਵਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵੱਲ ਵਗਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਨਸੂਨ ਕਿੰਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਕਰਬੀਨ 80 ਫ਼ੀਸਦ ਮੀਂਹ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਵਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 11 ਫ਼ੀਸਦ ਮੀਂਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਔਸਤਨ 87 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕਿਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹਰ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ 14 ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60 ਫ਼ੀਸਦ, ਯਾਨੀ 9 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਮਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ 2.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1 ਜੂਨ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਅੱਠ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੀ ਖੇਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੀਂਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1925 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੱਕ ਮਾਨਸੂਨ ਜੂਆ ਸੀ । ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ, ਲਾ ਨੀਨਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਅਲ-ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ-ਨੀਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਅਲ ਨੀਨੋ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾ ਨੀਨਾ ਉਲਟ ਹੈ।
ਇਹ ਐਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਕਰੰਟ ਗਲੋਬਲ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਕੱਲਾ ਐਲ ਨੀਨੋ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਡਿਪੋਲ ਜਾਂ ਆਈਓਡੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਆਈਓਡੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੂਰਬ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੈੱਟ ਸਟ੍ਰੀਮ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਕੀ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਹੇਗਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤ ਫੋਰਕਾਸਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਡਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ (ਆਈਆਈਟੀਐੱਮ) ਦੇ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਕਾ ਅਤੇ ਅਰੁਣਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ, 'ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ' ਨਾਮਕ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ, ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦਸ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਨਵਾਂ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਅਰਕਾ, ਇਹੀ ਕੰਮ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਹੋਰ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
