Krem przeciwsłoneczny: czy używasz go prawidłowo?

Promieniowanie słoneczne jest rakotwórcze – eksperci mówią jak właściwie się przed nim chronić.

Używanie kremu przeciwsłonecznego jest powszechnie uznawane za jedną z najlepszych rzeczy, jakie możemy zrobić dla naszego zdrowia. Ponad 80% przypadków czerniaka skóry jest spowodowanych poparzeniem słonecznym i liczba ta rośnie z roku na rok. Szacuje się, że na całym świecie co roku diagnozuje się 1,5 mln nowych przypadków raka skóry, a liczba ta ma wzrosnąć o 50% do 2040 r.

Mimo tych alarmujących danych i powtarzających się ostrzeżeń zdrowotnych dotyczących ryzyka związanego z ekspozycją na słońce, nadal istnieje wiele niejasności co do tego, jak i kiedy stosować krem przeciwsłoneczny.

Dlaczego musimy chronić skórę przed słońcem?

Kiedy jesteśmy wystawieni na działanie słońca, promieniowanie UV uszkadza DNA, białka i inne cząsteczki znajdujące się w komórkach skóry, mówi Richard Gallo, profesor medycyny z Uniwersytetu Kalifornijskiego w USA.

Umiarkowana ekspozycja na promieniowanie UV pomaga komórkom skóry wytwarzać witaminę D. Jednak gdy skóra wystawiona jest na większe dawki światła słonecznego, próbuje się chronić poprzez opalanie produkując melaninę, mówi Gallo. „Jeśli ekspozycja jest zbyt duża, skóra nie jest w stanie się obronić i dochodzi do oparzenia," mówi.

Może to prowadzić do uszkodzenia DNA w komórkach, co z kolei powoduje przedwczesne starzenie się skóry oraz zwiększa ryzyko rozwoju raka skóry, mówi Gallo.

Ekspozycja na promieniowanie UV jest główną przyczyną większości rodzajów raka skóry.

„Kremy z niskim filtrem SPF nieznacznie chronią przed promieniowaniem słonecznym,” mówi Gallo, ale "w większości przypadków pozwalają na wystąpienie wszystkich szkodliwych skutków. Promieniowanie słoneczne jest potencjalnym czynnikiem rakotwórczym nawet w niskich dawkach.”

Czym jest SPF i ile go potrzebujemy?

SPF oznacza „czynnik ochrony przeciwsłonecznej”, a liczba podana na opakowaniach kremu przeciwsłonecznego wskazuje, przy jakim poziomie promieniowania UV ochrona stanie się nieskuteczna. Im wyższy SPF, tym większa ochrona skóry. Jednak SPF odnosi się tylko do ochrony przed promieniami UVB – poziom ochrony przed UVA jest oznaczony osobno (więcej o tym niżej).

Ilość promieniowania UV na jakie jesteśmy narażeni zmienia się w ciągu dnia – im silniejsze słońce tym bardziej jesteśmy narażeni na działanie energii słonecznej. Promienie słońca są najsilniejsze w godzinach od 10:00 do16:00.

Jak najlepiej aplikować krem przeciwsłoneczny?

Badanie z 2018 r. wykazało, że po nałożeniu kremu przeciwsłonecznego częściowa ochrona zaczyna się natychmiast, choć potrzeba około 10 minut, aby była stabilna. Jednak eksperci zazwyczaj zalecają aplikację kremu 20–30 minut przed wyjściem na słońce, aby umożliwić jego wchłonięcie się w skórę. Warto także nałożyć krem dwukrotnie, gdyż badania pokazują, że większość osób nakłada go za mało.

W jednym z badań naukowcy poprosili 31 uczestników o nałożenie kremu przeciwsłonecznego w laboratorium ze światłem ultrafioletowym i zanotowali, że ponowne nałożenie kremu zredukowało powierzchnię skóry, którą uczestnicy pominęli za pierwszym razem.

Naukowcy zalecają również ponowną aplikację kremu po spoceniu się, kąpieli lub kontakcie skóry z odzieżą lub piaskiem.

Ważne jest także, aby nie mieszać kremu przeciwsłonecznego z innymi kosmetykami takimi jak kremy nawilżające, mówi Richard Blackburn, profesor materiałoznawstwa zrównoważonego z Uniwersytetu w Leeds w Wielkiej Brytanii. Wiele kremów zawiera metaliczne nanocząsteczki, takie jak tlenek cynku, które mogą być mniej skuteczne w reakcji z innymi składnikami.

To jednak nie znaczy, że powinniśmy zrezygnować z kremu przeciwsłonecznego, mówi Blackburn. „Najważniejsze aby stosować krem codziennie od kwietnia do września," mówi.

Czy można poparzyć się przez szybę?

Szyby filtrują najbardziej niebezpieczne promieniowanie słoneczne (UVB), mówi Gallo, ale wciąż przepuszczają promieniowanie, które powoduje uszkodzenia skóry. Powtarzająca się ekspozycja słoneczna, nawet przez szybę, będzie powodować uszkodzenia skóry. Ekspozycja na promienie UVA, które odpowiadają za 90% widocznych oznak starzenia się skóry, może ciągle następować przez szybę.

Czy krem przeciwsłoneczny ma datę ważności?

Eksperci mówią, że skuteczność kremu przeciwsłonecznego z czasem maleje, ale zazwyczaj działa on do trzech lat od daty zakupu.

Należy zwracać uwagę na zmiany konsystencji i koloru kremu. Przechowywanie kremu z dala od słońca i wysokich temperatur, np. w samochodzie, pomoże spowolnić proces jego starzenia się.

Czy krem przeciwsłoneczny blokuje produkcję witaminy D?

Witamina D odgrywa ważną rolę w przyswajaniu wapnia, które pomaga utrzymać mocne kości, i wspieraniu układu odpornościowego. Istniały obawy, że kremy przeciwsłoneczne mogą blokować wchłanianie witaminy D, jednak przegląd badań na ten temat wykazał, że ryzyko to jest niskie.

Czy kremy przeciwsłoneczne zawierają toksyny?

Pojawiły się pewne obawy, że kremy przeciwsłoneczne zawierają składniki, których gromadzenie się w organizmie może być szkodliwe. Jednak dane sugerują, że składniki używane w kremach zatwierdzonych w Unii Europejskiej są bezpieczne i skuteczne, i ewentualne ryzyko jest znacznie mniejsze niż ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie UV.

Największe obawy związane kremami przeciwsłonecznymi związane są z nadwrażliwością lub alergią na konkretny składnik, mówi Gallo, ponieważ może to prowadzić do wysypki.

„Mity o toksynach w kremach przeciwsłonecznych są przesadą i nie można ich porównać z toksycznym wpływem promieniowania słonecznego," mówi Gallo. „Kremy przeciwsłoneczne są bezpieczne, jeśli są używane zgodnie z zaleceniami i znacznie lepsze niż zachorowanie na raka skóry”.

Ile kremu przeciwsłonecznego powinny używać osoby dorosłe?

Amerykańska Agencja Żywności i Leków FDA zaleca stosowanie 2 mg/cm² kremu, czyli około sześciu łyżeczek do herbaty na całe ciało osoby dorosłej. Badania pokazują jednak, że większość osób nakłada go znacznie mniej niż powinna, co oznacza zaniżoną ochronę przeciwsłoneczną.

Ile kremu przeciwsłonecznego dla niemowląt i dzieci?

Skóra małych dzieci jest szczególnie wrażliwa na promieniowanie UV i dlatego należy chronić je przed słońcem. Kremy przeciwsłoneczne nie powinne być stosowane u niemowląt poniżej poniżej szóstego miesiąca życia. Niemowlęta powinny przebywać w cieniu i należy dodatkowo chronić je przed promieniami słonecznymi luźnym ubraniem.

Zaleca się stosowanie dwóch łyżeczek kremu dla dwulatków, trzech dla pięciolatków, czterech dla dziewięciolatków i pięciu dla trzynastolatków. U starszych dzieci zaleca się powtarzanie aplikacji co dwie godziny.

Jaki krem przeciwsłoneczny wybrać?

Należy stosować kremy z wysokim filtrem SPF i oznaczeniem „szerokie spektrum”, co oznacza ochronę zarówno przed promieniami UVA i UVB.

Jedną z popularnych metod oceny poziomu ochrony przeciwko promieniom UVA w krajach europejskich jest system gwiazdkowy, w którym pięć gwiazdek oznacza najwyższy poziom ochrony.

Pięciogwiazdkowy krem z filtrem SPF 50 zapewnia wyższą ochronę niż pięciogwiazdkowy krem z filtrem SPF 30.

Blackburn zaleca używanie kremu przeciwsłonecznego z pięcioma gwiazdkami UVA i co najmniej 30 SPF oraz dodatkowo zakrywanie skóry ubraniem. Organizacje charytatywne zajmujące się rakiem skóry zalecają stosowanie kremów ochronnych przez cały rok oraz zalecają limitowanie czasu spędzanego na słońcu.

Czym różni się sunscreen od sunblocka?

Krem przeciwsłoneczny (sunscreen) działa jak bariera chemiczna między skórą i słońcem, pochłaniając promienie UV zanim dotrą do skóry. Sunblock natomiast tworzy fizyczną barierę, której promienie UV nie są w stanie przeniknąć.

Artykuł BBC Future

---

Zastrzeżenie

Wszystkie treści w tym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie mogą zastąpić porady lekarza lub innego specjalisty. BBC nie ponosi odpowiedzialności za diagnozy ani za treść stron zewnętrznych wymienionych w artykule. W razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultuj się ze swoim lekarzem.

Edycja: Magdalena Mis