احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

مهمترین مساله مورد علاقه سوریه، باز پس گیری بلندیهای استراتژیک جولان است که در جنگ چهارم ژوئن ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل به اشغال دولت اسرائیل در آمد.

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا، سوریه و لبنان را میهمان "طبیعی" کنفرانس صلح خاورمیانه نامیده و بدین وسیله آمادگی واشنگتن را برای دعوت از این دو کشور به منظور شرکت در کنفرانس بین المللی اعلام کرده است.

با این حال، هنوز در مورد اینکه آیا مساله بلندیهای جولان نیز به نحوی در دستور کار کنفرانس صلح قرار خواهد گرفت یا نه، گزارشی منتشر نشده است.

در ماههای اخیر، مقامهای آمریکایی عمده تلاش خود را بر نزدیک کردن دیدگاههای اسرائیل و دولت خود گردان فلسطینی در مورد چارچوب تشکیل کشور مستقل فلسطین متمرکز کرده اند و در دیپلماسی علنی، نشانه ای از علاقه خود به حل اختلاف دمشق - تل آویو بروز نداده اند.

تاکید آمریکا بر اولویت حل مساله فلسطین سبب شد که رسانه های اسرائیلی گزارشهای متعددی از تلاش واشنگتن برای انزوای هر چه بیشتر سوریه منتشر کنند و دعوت از آن کشور را برای حضور در کنفرانس صلح خاورمیانه منتفی بدانند.

ابراز علاقه خانم رایس به حضور سوریه در کنفرانس صلح اما نشان داد که آمریکا هنوز از سیاستهای بشار اسد به طور کامل ناامید نشده است و از پیوستن سوریه به روند صلح خاورمیانه استقبال می کند.

نکته ای که در این میان همچنان مبهم است این است که آیا آمریکا برای جذب سوریه در مناسبات مورد نظر خود در خاورمیانه، حاضر به ارائه امتیاز چشمگیری به آن کشور هست و یا اینکه همراهی سوریه را بدون واگذاری هر گونه امتیازی طلب می کند؟

قاعدتا حضور سوریه در کنفرانس صلح خاورمیانه و نشستن سران این کشور در کنار رهبران اسرائیل، بدون هرگونه اشاره ای به مساله بلندیهای جولان، نه فقط برای سوریها معادل شکست و تسلیم محض است بلکه از نقطه نظر منطق حاکم بر تحولات خاورمیانه نیز غیر قابل تصور می نماید.

مسلما دولت بشار اسد در صورتی می تواند در کنفرانس صلح خاورمیانه حضور یابد که یا آمریکا و اسرائیل مساله اشغال بلندیهای جولان را در دستور کار کنفرانس قرار دهند، یا اینکه تعهد علنی خود را به مذاکره قریب الوقوع بر سر این موضوع اعلام کنند و یا اینکه بخواهند در سایر حوزه های مورد نظر سوریه - مشخصا در لبنان - به این کشور امتیاز دهند.

حضور سوریه در کنفرانس صلح خاورمیانه و نشستن سران این کشور در کنار رهبران اسرائیل، بدون هرگونه اشاره ای به مساله بلندیهای جولان، نه فقط برای سوریها معادل شکست و تسلیم محض است بلکه از نقطه نظر منطق حاکم بر تحولات خاورمیانه نیز غیر قابل تصور می نماید.

تاکنون آمریکا به عنوان میزبان کنفرانس صلح خاورمیانه، از قرار گرفتن مساله بلندیهای جولان در دستور کار کنفرانس سخنی نگفته است، اما این احتمال وجود دارد که در دعوتنامه‌ آمریکا به سوریه برای شرکت در کنفرانس صلح اشاره ای به طرح این موضوع در جریان کنفرانس و یا پس از آن بشود تا سوریها انگیزه لازم را برای حضور در کنفرانس پیدا کنند و یا دست کم، حضور احتمالی آنها به معنای تسلیم شدن در مقابل اسرائیل تعبیر نشود.

به هر حال، به نظر می رسد که سوریه علاقمند است در کنار سایر کشورهای مهم عرب در کنفرانس صلح خاورمیانه حضور یابد، زیرا عدم حضور سوریه معنایی جز انزوای بین المللی و منطقه ای نخواهد داشت.

اما صرف هراس از انزوا، انگیزه لازم را برای سوریها جهت شرکت در کنفرانس صلح ایجاد نخواهد کرد، چرا که آنان در عین حال نمی خواهند طرف شکست خورده و تسلیم شده مناقشه خاورمیانه معرفی شوند.

در مقابل، آمریکا و اسرائیل نیز نسبت به حضور سوریه در کنفرانس صلح بی میل نیستند، اما می خواهند که این حضور به معنای بریدن سوریه از محور ایران - حزب الله و حماس و ورود آن به نظمی تازه در خاورمیانه باشد.

قاعدتا اگر سوریه حاضر به گسست روابط خود با ایران و گروههای متحد آن در منطقه شود، آمریکا و اسرائیل، برای مذاکره بر سر بلندیهای جولان و یا حتی پس دادن آن در مقابل امضای قرارداد صلح مانعی نخواهند دید.

از این جهت، مساله جولان به خودی خود عامل ادامه تشنج بین سوریه و اسرائیل نیست، زیرا دو کشور در سال ۲۰۰۰ میلادی نیز به تنظیم توافقنامه ای در این مورد بسیار نزدیک شده بودند.

آنچه سبب تشنج در روابط سوریه بخصوص با آمریکا شده، مساله لبنان است که بخصوص مناقشه بر سر انتخاب رئیس جمهور آینده این کشور، واشنگتن و دمشق را رو در روی هم قرار داده است.

قاعدتا روند انتخاب رئیس جمهور جدید لبنان تاثیر بسزایی در روابط آمریکا و سوریه و به تبع آن بر حضور سوریه در کنفرانس صلح خاورمیانه خواهد گذاشت، اما بحران لبنان پیچیده تر از آن است که بتوان در مورد چگونگی حل بحران آن با قطعیت سخن گفت.