احمد زیدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	طرفداران حماس در غزه مراکز وابسته به فتح و رهبری تشکیلات خودگردان را تصرف کرده اند

در این میان، سرنوشت حماس به عنوان سازمانی که اینک دولت وحدت ملی تحت رهبری آن توسط محمود عباس رئیس دولت خودگردان منحل اعلام شده، قابل پیش بینی دقیق نیست، اما در مورد آن می ‌توان گمانه ‌زنی کرد و سناریوهای احتمالی را برشمرد.

سناریوی نخست این است که سازمان فتح در مقابل از دست دادن پایگاه های خود در نوار غزه، شبه نظامیان وابسته به حماس را در کرانه باختری رود اردن به عنوان نیروی غیر قانونی خلع سلاح کند و پایگاه های سیاسی حماس را نیز به طور کامل از این منطقه بر چیند.

بدین ترتیب، سرزمین‌های فلسطینی همانطور که به لحاظ جغرافیایی از هم جدا هستند، به دو قلمرو سیاسی و حکومتی مجزا نیز تقسیم خواهند شد؛ به طوری که در نوار غزه دولتی به رهبری حماس و در کرانه باختری دولتی به رهبری فتح و هر دو به نام فلسطین، حکم خواهد راند.

به نظر نمی‌رسد که هیچ کشوری حاضر به گسیل نیروهای خود به نوار غزه باشد چرا که نوار غزه در حال حاضر شبیه 'لانه زنبور' است

وقوع این سناریو در کوتاه مدت، محتمل است چراکه اینک نه فتح امکان تسلط بر نوار غزه را دارد و نه حماس در کرانه باختری به آن اندازه قوی است که بتواند کنترل خود را به این منطقه نیز سرایت دهد و یا در مقابل فشار نیروهای فتح ایستادگی کند.

با این حال، سناریوی فوق حتی در صورت تحقق، داوم زیادی نخواهد آورد چرا که نه فتح تمایلی به از دست دادن نوار غزه است و نه حماس می ‌تواند از کرانه باختری دل بکند.

حماس: برقراری نظم و آرامش؟

سناریوی دوم این است که حماس پس از کنترل امنیتی خود بر نوار غزه، نظم و قانون را در این منطقه حکمفرما کند و با گروههای مسلحی که سبب بروز هرج و مرج و آدمربایی در این منطقه شده ‌اند به مقابله برخیزد و نمونه ‌ای از یک دولت مسئول و قانونمند را به نمایش بگذارد.

اگر حماس با استقرار نظم و قانون در غزه، مانع شلیک موشک‌های قسام به اسراییل شود ... در آن صورت، دولت حماس در نوار غزه به عنوان نمونه ‌ای که می ‌تواند در نوار زغن نیز تکرار شود، مورد استقبال منطقه ‌ای و بین ‌المللی قرار خواهد گرفت

در صورت بروز چنین اتفاقی، قاعدتا جامعه بین ‌المللی با واقعیتی به عنوان حکومت حماس در نوار غزه کنار خواهد آمد، اما این مساله تا اندازه زیادی به نوع سیاست حماس در مقابل اسراییل بستگی دارد.

اگر حماس ضمن استقرار نظم و قانون در نوار غزه، مانع شلیک موشک‌های قسام به خاک اسراییل شود و به دلیل وابستگی اقتصادی نوار غزه به اسراییل از جمله تامین برق آن، ناچار به برقراری رابطه با دولت اهود اولمرت نخست وزیر اسراییل گردد، در آن صورت، دولت حماس در نوار غزه به عنوان نمونه ‌ای که می ‌تواند در کرانه باختری نیز تکرار شود، مورد استقبال منطقه ‌ای و بین ‌المللی قرار خواهد گرفت.

هر چند که به نظر می‌رسد جناح میانه رو داخل حماس علاقمند به نشان دادن تجربه فوق است، اما در مجموع بعید است که حماس بتواند به آتش بسی پایدار با اسراییل دست یابد. از همین رو، تحقق این سناریو ضعیف به نظر می‌رسد.

مداخله بین المللی یا تشدید درگیری

سناریوی سوم این است که یک نیروی بین ‌المللی تحت رهبری سازمان ملل برای مداخله در نوار غزه و مقابله با سلطه حماس بر این منطقه شکل گیرد و شورای امنیت سازمان ملل نیز استقرار نیروی بین المللی را با صدور قطعنامه‌ای الزام‌ آور تصویب کند.

حمله هوایی اسراییل به مراکز نظامی و امنیتی حماس و در بدترین شرایط هدف قرار دادن رهبران این گروه، به تضعیف کنترل حماس بر نوار غزه و برانگیختن نارضایتی داخلی از آن منتهی می ‌شود و به بحران خاورمیانه ابعاد تازه ‌ای می ‌دهد

در شرایط حاضر به نظر نمی ‌رسد که هیچ کشوری حاضر به گسیل نیروهای خود به نوار غزه باشد چرا که نوار غزه در حال حاضر شبیه «لانه زنبور» است و هر نوع مداخله خارجی در این منطقه با واکنش شبه نظامیان حماس و تحمیل تلفات شدید به نیروهای مداخله‌گر روبرو خواهد شد.

بنابراین، دخالت نیروی بین المللی در نوار غزه در کوتاه مدت بعید است، اما در میان مدت امکان آن وجود دارد.

سناریوی چهارم این است که حماس پس از کنترل نوار غزه، حملات خود را علیه اسراییل تشدید کند و اسراییل نیز دست به عملیات تلافی‌ جویانه بزند.

اگر حماس شلیک موشک به شهرک‌ های اسراییلی را تشدید کند و یا حتی طبق روال قبل ادامه دهد، بدون شک اسراییل واکنش بی‌سابقه ‌ای نشان خواهد داد و تمام پایگاه های نظامی و امنیتی حماس را در نوار غزه با حملات هوایی منهدم خواهد کرد.

حمله گسترده هوایی اسراییل به مراکز نظامی و امنیتی حماس و حتی در بدترین شرایط، هدف قرار دادن رهبران این گروه، از یک سو به تضعیف کنترل حماس بر نوار غزه و برانگیختن نارضایتی داخلی آن منتهی می ‌شود و از دیگر سو، به بحران خاورمیانه ابعاد تازه ‌ای می ‌دهد.

به هر حال، به نظر می رسد اگر حماس به سمت سناریوی دوم حرکت نکند، روزهای تلخی در انتظار حدود یک و نیم میلیون جمعیت نوار غزه خواهد بود.