احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

	حرم عسکری مدفن دو تن از امامان شيعه از زيارتگاههای عمده شيعيان است

افزون بر اين، بسياری از مقام های سياسی و مذهبی ايران نيز با صدور بيانيه و يا اظهار سخنانی، نسبت به تخريب حرم امامان شيعه در يک سال پيش در عراق موضع گيری کردند.

از نگاه رهبران سياسی و مذهبی جمهوری اسلامی، ايران کانون تشيع در جهان محسوب می شود و به همين علت هر گونه اتفاقی برای مراکز شيعی در جهان، خود به خود به ايران نيز ارتباط پيدا می کند.

به نظر می رسد همين نگاه فراملی حکومت ايران به مساله تشيع، به صورت مشکلی در روابط ايران و ساير کشورها به ويژه برخی از کشورهای عرب در آمده است و چنانچه اين موضوع به نحوی شفاف حل نشود، احتمال بالا گرفتن جگ فرقه ای در جهان اسلام افزايش خواهد يافت.

واقعيت اين است که تروريستهايی که سال پيش حرم دو امام شيعه در سامره را تخريب کردند، هدفی جز فرو بردن عراق به کام جنگ فرقه ای نداشتند، هدفی که تا حدودی محقق شد و آتش جنگ محدود فرقه ای را در عراق روشن کرد.

تا پيش از حمله به حرم عسکرين در سامره، گروههای شيعه در مقابل حملات انتحاری عليه مراکز و اهداف خود، عمدتا از خود خويشتنداری نشان می دادند و اين خويشنداری خواست مراجع شيعه مقيم نجف به ويژه آيت الله علی سيستانی بود.

پس از آن حادثه اما برخی گروههای تندرو شيعه، به تشکيل «جوخه های مرگ» برای حذف سنی ها و بيرون راندن آنها از بغداد متهم شدند.

در اين ميان سپاه مهدی به رهبری مقتدی صدر روحانی تندرو شيعه، بيش از هر گروه ديگری به ربودن و شکنجه و قتل فعالان سنی در بغداد متهم شد و نيروهای ائتلاف بين المللی به رهبری آمريکا نيز ايران را به حمايت مالی و تسليحاتی از اين گروه متهم کردند.

تروريستهايی که سال پيش حرم دو امام شيعه در سامره را تخريب کردند، هدفی جز فرو بردن عراق به کام جنگ فرقه ای نداشتند، هدفی که تا حدودی محقق شد و آتش جنگ محدود فرقه ای را در عراق روشن کرد. تا پيش از حمله به حرم عسکرين در سامره، گروههای شيعه در مقابل حملات انتحاری عليه مراکز و اهداف خود، عمدتا از خود خويشتنداری نشان می دادند

اين وقايع، کشورهای عرب منطقه را نسبت به سياست ايران در عراق حساس کرد به طوری که برای نخستين بار ملک عبدالله دوم پادشاه اردن، نسبت به شکل گيری آنچه وی آن را «هلال شيعی» در خاورميانه ناميد، هشدار داد و متعاقب آن، حسنی مبارک، رئيس جمهور مصر شيعيان پراکنده در جهان اسلام را متهم کرد که مانند يهوديان به جای آنکه به منافع کشور متبوع خود وفادار باشند، به دولت ايران اظهار وفاداری می کنند.

روند فوق با حمله حزب الله به خاک اسراييل و به اسارت گرفتن دو سرباز آن کشور که منجر به جنگی ۳۴ روزه بين حزب الله و اسراييل در تابستان سال ۲۰۰۶ شد، وارد مرحله علنی تری شد.

اعراب سنی مذهب، حمله حزب الله به اسراييل را که بدون اطلاع دولت فواد سينيوره نخست وزير لبنان صورت گرفته بود، به تحريک ايران و به منظور به دست گرفتن ابتکار عمل در مساله فلسطين از سوی اين کشور تفسير کردند و به همين دليل، عليه حزب الله به طور مخفی يا علنی موضع گرفتند.

تا اين زمان البته فقط دولت های عرب نسبت به گسترش نفوذ ايران در منطقه از طريق حمايت از شيعيان اظهار نگرانی می کردند و توده های عرب در اين مورد نه فقط حساس نبودند، بلکه آشکارا از حسن نصرالله رهبر حزب الله و حتی محمود احمدی نژاد رئيس جمهور ايران حمايت می کردند.

اعدام صدام حسين ديکتاتور سابق عراق اما اين معادله را به هم زد و توده های سنی عرب را نيز عليه ايران و شيعيان برانگيخت.

در واقع نمايش فيلمی که به طور مخفيانه از صحنه اعدام صدام حسين گرفته شده بود، سبب شد تا بخشی از توده های عرب، اعدام او را اقدامی فرقه گرايانه از سوی ايران و شيعيان عراق تلقی و عليه اين اقدام، تظاهرات کنند.

از آن پس، بحث اختلاف شيعه و سنی در جهان اسلام، بحث روز رسانه ها، متفکران و سياستمردان خاورميانه و جهان شد و در اين ميان، عربستان سعودی با اعلام حمايت از اقليت سنی عراق، عملا جبهه تازه ای را عليه ايران گشود.

در هفته های اخير، به دليل اعلام آمادگی ايران برای پايان دادن به اختلاف های فرقه ای در جهان اسلام و استقبال عربستان سعودی از اين موضوع بخصوص برای حل بحران لبنان و عراق، اوضاع تا اندازه ای آرام شده است، اما رهبران دنيای اسلام همچنان نسبت به وقوع جنگ فرقه ای فراگير بين مسلمانان و عواقب فاجعه بار آن هشدار می دهند.

در اين ميان اما مساله اصلی اين است که در عصر دولت های ملی، روابط يک کشور با اقليت های قومی و مذهبی هم سوی خود در ساير کشورها، تا چه حد مجاز است؟

در هفته های اخير، به دليل اعلام آمادگی ايران برای پايان دادن به اختلاف های فرقه ای در جهان اسلام و استقبال عربستان سعودی از اين موضوع بخصوص برای حل بحران لبنان و عراق، اوضاع تا اندازه ای آرام شده است، اما رهبران دنيای اسلام همچنان نسبت به وقوع جنگ فرقه ای فراگير بين مسلمانان و عواقب فاجعه بار آن هشدار می دهند

ترديدی نيست که کشورها از اقليت های قومی و مذهبی همسوی خود در ساير کشورها حمايت می کنند و نسبت به سرنوشت آنان حساسند، ولی اين حمايت و حساسيت اگر از چارچوب منافع عمومی مردم آن کشور فراتر رود، در واقع از حد مجاز خود تجاوز کرده است.

قاعدتا در نقاطی از جهان که دولت های ملی سابقه ای طولانی دارند، حد دخالت در امور اقليت های مذهبی و قومی کشورهای ديگر و نوع رابطه با آنها، کمابيش تعريف شده است، اما در خاورميانه و جهان اسلام که روند ملت – دولت سازی به طور طبيعی رشد نکرده است، موضوع فوق همچنان مبهم و مناقشه برانگيز است و بيم آن می رود که فقط بروز جنگ های فرقه ای ضرورت حرکت در چارچوب های ملی و پرهيز از ادعاهای مذهبی و قومی فرا ملی را به کشورها تحميل کند.

در اين بين، دولت ايران با ادعاهای مذهبی فراملی خود بيش از ديگر کشورها در معرض اتهام است و چنانچه به سرعت در مورد يک نگاه ملی به محيط داخلی و پيرامونی خود به جمع بندی نرسد، ممکن است اتهام فوق به صورت تهديدی عليه آن و ساير اقليت های شيعه در جهان در آيد.