احمد زيدآبادی کارشناس امور خاورميانه

	وقوع انفجارهای مهيب انتحاری در شهرک شيعه نشين صدر احتمال فرو رفتن عراق در يک جنگ فرقه ای تمام عيار را بيشتر کرده است.

خشونت های فرقه ای در عراق در حالی رو به گسترش است که حدود ۱۴۰ هزار نظامی آمريکايی ، در کنار نزديک به دويست هزار نيروی پليس و ارتش عراق، مسئوليت حفظ نظم در اين کشور را به عهده دارند.

در واقع، اين ميزان از نيروی نظامی خارجی و داخلی نتوانسته است مانع عمليات انتقام جويانه فرقه های مذهبی عليه يکديگر شود.

درخواست مراجع مذهبی شيعه و در راس آنها آيت الله علی سيستانی از برخی گروههای شبه نظامی برای خويشتن داری نيز تاثيری در رفتار آنها نداشته و مانع عمليات مقابله جويانه آنها نشده است.

دولت نوری المالکی نخست وزير عراق هم که ائتلافی از گروههای قومی و مذهبی عراق است، تا کنون در کنترل نا آرامی های خونين کشور به موفقيت دست نيافته و به صورت دولتی مقتدر و توانا ظاهر نشده است.

سه مورد فوق به معنای اين است که گروههای شبه نظامی سنی و شيعه عراق به صورت نيروهای خودسر غيرقابل کنترلی درآمده اند که نه مراجع مذهبی بر آنها نفوذ دارند، نه ارتش آمريکا و نيروهای نظامی و امنيتی عراق قادر به مهار آنها هستند و نه از دست دولت نوری المالکی در اين زمينه کاری ساخته است.

بدين ترتيب آيا سرنوشت محتوم عراق فرو رفتن در يک جنگ تمام عيار داخلی است؟

شايد تنها نقطه اميد در اين ميان اين باشد که اکثريت مردم عراق، جامعه جهانی، همسايگان عراق و آن دسته از کشورهايی که گفته می شود بر شورشيان عراق نفوذ دارند، هيچکدام علاقه ای به شعله ور شدن جنگ داخلی دامنه دار در عراق ندارند.

آيا مجموعه اين نيروها قادرند به بی ثباتی و خونريزی در عراق پايان دهند؟

نقش جمهوری اسلامی  دولت آمريکا جمهوری اسلامی را به حمايت از گروههای تندرو شيعه از جمله گروه مقتدی صدر در عراق متهم می کند، گروهی که ربودن و قتل سنی ها را به آن نسبت می دهند.

پاسخ به اين پرسش منفی نيست، اما به شرط آنکه جامعه جهانی، همسايگان و ساير قدرت های متنفذ در عراق قادر به همکاری با يکديگر برای مهار کشتارهای روزانه در عراق باشند.

مجموعه قدرت های جهانی و منطقه ای تاثير گذار بر تحولات عراق، نه فقط برای بازگشت ثبات به اين کشور با يکديگر همکاری نمی کنند، بلکه عراق را به صورت ميدانی برای تسويه حساب ساير اختلافات خود در آورده اند.

همين مساله سبب شده است که کميسيون تحقيق آمريکا در باره بحران عراق به سرپرستی جيمز بيکر وزير خارجه سابق آمريکا به اين نتيجه برسد که بازگشت آرامش به عراق در گرو جلب همکاری همسايگان اين کشور بخصوص سوريه و ايران و ترکيه است و واشنگتن بايد با دولت های ايران و سوريه به گفتگو بنشيند.

از گزارشی که رسانه های بين المللی از مضمون مذاکرات غير رسمی آقای بيکر با محمد جواد ظريف نماينده ايران در سازمان ملل متحد و نيز سفير سوريه در واشنگتن منتشر کرده اند، چنين برداشت می شود که ايران و سوريه کمک به آمريکا برای کنترل اوضاع عراق را به حل ساير اختلافات خود با ايالات متحده پيوند زده اند و حاضر به کمک رايگان به آمريکا برای پيشبرد برنامه هايش در عراق نيستند.

آمريکا نيز ظاهرا حاضر به دادن امتياز ويژه ای به ايران و سوريه برای جلب همکاری آنها در عراق نيست و بخصوص نمی خواهد در زمينه بحران هسته ای ايران و يا تشکيل دادگاه بين المللی برای محاکمه مظنونان به قتل رفيق حريری که پای مقام های سوريه به آن کشيده شده است، به هيچکدام از دو کشور امتيازی دهد.

مقام های آمريکايی بر اين باورند که وقوع جنگ داخلی در عراق، بيش از آنکه منافع ايالات متحده را به خطر بياندازد، به منافع کشورهای همسايه آن از جمله ايران و سوريه آسيب می رساند، بنابراين، اين کشورها، بدون توجه به اختلافات بنيادی خود با واشنگتن به نفعشان است که برای پيشگيری از جنگ فرقه ای تمام عيار در عراق با آمريکا و متحدانش همکاری کنند.

	دولت کنونی عراق در کنترل نا آرامی های کشور به موفقيت دست نيافته و به صورت دولتی مقتدر و توانا ظاهر نشده است

دولت آمريکا جمهوری اسلامی را به حمايت از گروههای تندرو شيعه از جمله گروه مقتدی صدر در عراق متهم می کند، گروهی که ربودن و قتل سنی ها را به آن نسبت می دهند. در عين حال، آمريکا، دولت سوريه را عامل تسهيل ورود تروريست های تندرو سنی وابسته به القاعده به عراق می داند، تروريست های که مسبب اصلی بمب گذاری های انتحاری در مراکز جمعيتی شيعيان به شمار می روند.

در واقع، ادعای آمريکا اين است که ايران و سوريه هر کدام با حمايت از يکی از دو طرف منازعه فرقه ای در عراق، مسئول ادامه شورش ها در اين کشوراند، اما آيا چنين ادعايی با توجه به اينکه ايران و سوريه متحدانی استراتژيک به شمار می روند، قابل توجيه است؟

برخی تحليل گران بر اين باورند که کشورهای متحد آمريکا در منطقه نظير عربستان، اردن و مصر حامی پشت پرده شورشيان سنی در عراق هستند و از اين طريق می خواهند از تشکيل دولتی تحت کنترل شيعيان در اين کشور جلوگيری کنند.

به هر حال، هر چه بر ميزان خشونت های فرقه ای در عراق افزوده شود، چشم انداز وقوع يک جنگ داخلی تمام عيار در اين کشور نيز پررنگ تر می شود، اما هر چه چشم انداز جنگ داخلی در عراق پررنگ تر شود، احتمال همکاری کشورهای متنفذ در اين کشور برای کنترل درگيری ها نيز بيشتر می شود.

اين شايد تنها نقطه اميد برای بازگشت ارامش به عراق باشد.