چگونه در خیابان خوشبختی 'پکن' ناپدید شویم

در یک بعد‌از‌ظهر شلوغ دوشنبه در ماه اکتبر سال گذشته میلادی (۲۰۲۰)، صفی از افراد که جلیقه‌ ایمنی به تن داشتند در خیابان هپینس (خوشبختی) واقع در مرکز پکن ایستاده بودند.

در حالی که آرام و با دقت در امتداد پیاده‌رو حرکت می‌کردند و عده‌ای دولا شده و عده‌ای دیگر هم سر خود را به سمت زمین خم کرده بودند، رهگذران کنجکاو از آن‌ها عکس می‌گرفتند.

این در واقع یک اجرا به کارگردانی دنگ یوفنگ، هنرمند چینی بود که می‌خواست نشان دهد فرار کردن از دست دوربین‌های مداربسته در پایتخت چین چقدر سخت است.

در حالی که دولت‌ها و شرکت‌ها سرمایه‌گذاری‌‌ خود روی شبکه‌های امنیتی را افزایش می‌دهند، طبق داده‌های یک شرکت متخصص در زمینه تحلیل صنایع با نام آی‌اچ‌اس مارکیت انتظار می‌رود در ۲۰۲۱ صدها میلیون دوربین نظارتی دیگر در سراسر دنیا نصب شوند که بخش عمده آن‌ هم در چین خواهد بود.

تا سال ۲۰۱۸، نزدیک به ۲۰۰ میلیون دوربین نظارتی در چین وجود داشت.

به گزارش وال‌استریت ژورنال انتظار می‌رود تا ۲۰۲۱ این عدد به ۵۶۰ میلیون افزایش یابد و این یعنی به ازای هر ۲.۴ شهروند، یک دوربین نظارتی وجود خواهد داشت.

دولت چین می‌گوید این دوربین‌ها جلوی جرم و جنایت را می‌گیرند.

به گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در ۲۰۱۸ میانگین تعداد قربانیان قتل عمد نسبت به جمعیت در چین ۱۰ برابر کمتر از آمریکا بوده است.

اما با گذشت زمان عده بیشتری از شهروندان چین تاثیر این دوربین‌ها بر حریم خصوصی‌خود را زیر سوال می‌برند و بابت به خطر افتادن اطلاعات شخصی‌شان ابراز نگرانی می‌کنند.

استخدام داوطلبان

به ندرت اتفاق می‌افتد که شهروندان چینی علیه نظارت دولت دست به اعتراض بزنند و کار بی‌خطری هم نیست.

اما افراد خلاقی مثل دنگ، روش‌هایی مبتکرانه برای به بیان این مشکل به شکلی آشکار پیدا کرده‌اند.

او قبل از اجرا با یک فاصله‌یاب طول و عرض خیابان هپینس را اندازه گرفت.

سپس مارک و نوع تمامی ۸۹ دوربین نصب شده در این خیابان را ثبت و نقشه پراکندگی و دامنه پوشش آن‌ها را با جزئیات ترسیم کرد.

دست آخر از طریق اینترنت چند داوطلب استخدام کرد.

قدم زدن در طول این خیابان ۱.۱ کیلومتری برای آن‌ها بیشتر از دو ساعت طول کشید.

آن‌ها موفق شدند جلوی ثبت چهره‌‌شان در دوربین‌ها را بگیرند اما دنگ می‌گوید "تقریبا غیر ممکن" بود که بتوانیم به طور کامل از دسترس دوربین‌ها دور بمانیم.

یکی از داوطلبان به نام جویس جی که ۱۹ سال داشت، به بی‌بی‌سی گفت: " سخت‌تر از آن چیزی بود که انتظارش را داشتم. فکر می‌کردم فقط چند دوربین است و می‌توانم به آسانی جا خالی بدهم و قایم شوم. اما معلوم شد اصلا این‌طور نیست. دوربین‌ها واقعا همه‌جا هستند و فرار از آن‌ها غیرممکن است"

بازار سیاه

این اولین بار نیست که دنگ برای افزایش آگاهی‌ مردم نسبت به حریم خصوصی و امنیت دیجیتال تلاش می‌کند.

او که قبلا به مجسمه‌سازی مشغول بود، دو سال پیش اطلاعات شخصی بیش از ۳۰ هزار نفر از مردم در سراسر کشور را از یک بازار سیاه اینترنتی خرید و در موزه‌ای در ووهان به نمایش عمومی گذاشت. نمایشگاهی که دو روز بعد از آغاز به کار به دست پلیس تعطیل شد.

دنگ اوایل امسال به پکن نقل مکان کرد و آنجا متوجه افزایش تعداد دوربین‌های نظارتی مقابل آپارتمان خودش و همین‌طور نقاط مختلف شهر شد.

او گفت: " این دوربین‌ها نماد قدرت دولت و ' ورود بی‌اجازه' آن‌ها در زندگی خصوصی شهروندان هستند. احتمالا بیشتر مردم به دوربین‌های خیابان‌ها عادت دارند. اما من هنوز به طور ناخودآگاه به آن‌ها توجه می‌کنم. وقتی تعداد زیادی دوربین در حال نگاه کردن به من هستند، همیشه سعی می‌کنم از آن‌ها دوری کنم. این یک واکنش ناخودآگاه است. در من یک حس تعارض بوجود می‌آید، حتی اگر در حال انجام کاری بدی هم نباشم. "

دنگ خیابان را به ۵ سطح تقسیم کرد:

دنگ گفت: " یکی از سخت‌ترین نقطه‌ها، ورودی پارکینگی بود که کنار یک شرکت بزرگ قرار داشت. آنجا ۵ دوربین به طور همزمان یک نقطه را نشانه گرفته بودند. "

" دوربین‌های چرخشی هم کار را سخت می‌کنند. برای ثبت فواصل زمانی چرخش این دوربین‌ها، بعضی وقت‌ها مجبور بودم دو یا سه ساعت در یک نقطه بمانم."

ماشین‌های پلیس

دنگ برای آزمایش خود مجموعه‌ای از " گام‌های تاکتیکی" در نظر گرفت که به عنوان بخشی از دستورالعمل در اختیار داوطلبان قرار داد.

به آن‌ها گفته شده بود وقتی فقط در یک سمت‌شان دوربین قرار دارد، مثل خرچنگ به پهلو راه بروند.

برای دوری از دوربینی که در ارتفاع بالا نصب شده، باید خود را به دیوار بچسبانند و در امتداد لبه پایینی آن حرکت کنند.

در مناطقی که تعداد زیادی دوربین‌ در آن‌ها نصب شده هم لازم بود از وسایل اضافی از جمله شاخ و برگ، تابلوهای بزرگ اعلانات و حتی ماشین‌های پلیسی که به طور موقت پارک کرده باشند، استفاده شود.

اما با وجود برنامه‌ریزی دقیق، وقتی دنگ و داوطلبانش بالاخره برای اجرای این آزمایش به خیابان هپینس رفتند، باز هم غافلگیر شدند.

دنگ گفت: " میانه‌ خیابان بودیم که متوجه شدیم تعدادی دوربین جدید نصب شده‌‌ است. گیج شده بودم چون کمتر از دو هفته پیش آنجا بودم. اما ما توانستیم راه حلی برایش پیدا کنیم و مسیرمان را کمی تغییر دادیم. "

رسانه‌های چینی می‌گویند بیشتر دوربین‌های مداربسته بخشی از پروژه اسکای‌نت است که دولت این کشور راه‌اندازی کرده.

سال گذشته،‌ نیویورک تایمز گزارش داد پلیس چین از داده‌های سیستم تشخیص چهره برای تطبیق چهره افراد با اطلاعات مختلفی که به نام آن‌ها ثبت شده، از جمله پلاک ماشین، شماره تلفن و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کند.

منتقدان می‌گویند مقام‌ها از شبکه‌های نظارتی نهایت بهره را می‌برند تا مخالفان را زیر نظر بگیرند و از اعتراض‌های جلوگیری کنند.

در ۲۰۱۸،‌ پلیس چین با استفاده از سیستم تشخیص چهره بیش از ۶۰ مظنون را در کنسرت جکی چیانگ، خواننده پاپ هنگ‌کنگی در سرزمین اصلی چین دستگیر کرد.

اما همه شهروندان چین هم با نظارت دولت مخالف نیستند.

جویس جی می‌گوید برخی از همکلاسی‌هایش واکنش خاصی نسبت به حضور او در این آزمایش نشان ندادند: " آن‌ها می‌گویند طبیعی است که مردم در برابر دولت از بخشی از آزادی‌ها و حقوق خود صرف نظر کنند،‌ چون مسئولیت حفظ امنیت عموم در نهایت بر عهده آن‌هاست."

کاکا، یکی دیگر از شرکت‌کنندگان پروژه دنگ است که نمی‌خواست نام واقعی‌اش فاش شود. او که ۳۲ ساله است و در صنعت تبلیغات کار می‌کند، نگران امنیت اطلاعات است. کاکا می‌گوید فکر می‌کند اطلاعات هویتی‌اش فاش شده است و به همین دلیل عده‌ای سعی کردند از او باج‌گیری کنند.

کاکا دختر ۵ سال و نیمه‌اش را هم با خودش آورده بود. او جوان‌ترین شرکت‌کننده در این آزمایش محسوب می‌شد.

او گفت:‌ "وقتی کارمان تمام شد، دخترم با حس پیروزی به من گفت: "مامان بالاخره دوربین‌ها را شکست دادیم."